Каліноўскі як папярэднік БНР: артыкул М. Пачкаева

Уступнае слова Заступніка Старшыні Рады БНР і Старшыні Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі Мікалая Пачкаева на міжнароднай канфэрэнцыі, прысьвечанай Паўстаньню 1863-1864 гг., якая адбылася ў Лёндане ў 2014 годзе.

Падтрымка навуковай канфэрэнцыі ў Лёндане, прысьвечанай ролі К. Каліноўскага ў нацыятворчым працэсе Беларусі, сталася адной з найважнейшых справаў Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі апошняга часу. У ёй ёсьць таксама штосьці глыбока сугучнае ідэёвым падмуркам нашай арганізацыі. ЗБВБ – арганізацыя грамадзкая, непалітычная, аднак ад сваіх пачаткаў у 1946 г. яднае беларусаў на грунце ідэялаў 25 сакавіка 1918 г. Гэтая канфэрэнцыя стварыла добрую нагоду таксама для ярчэйшага ўсьведамленьня гістарычнай сувязі паміж вызвольным рухам пад кіраўніцтвам Каліноўскага 1863-64 гг. — і абвяшчэньнем незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі ў 1918.

Continue reading Каліноўскі як папярэднік БНР: артыкул М. Пачкаева

Разгон Першага Ўсебеларускага Зьезду – 31.12.1917

31 сьнежня 1917 году (18 сьнежня па старым стыле) бальшавікі разагналі Першы Ўсебеларускі Зьезд, на якім дэлегаты з усіх рэгіёнаў Беларусі пасьпелі сфармаваць выканаўчы орган і агучыць агульныя патрабаваньні аб самавызначэньні беларускага краю.

Адзін зь лідараў Аб’яднанай Габрэйскай Рабочай Партыі і будучы міністар ва ўрадзе БНР Майсей Гутман пракамэнтаваў разгон у газэце “Нае цайт“, партыйным выданьні АГРП:

“Пасьля бальшавісцкага перавароту Савет Народных Камісараў абвесьціў прынцып поўнага нацыянальнага самавызначэньня, уключна да поўнага аддзяленьня ад Расеі. Але, відаць, прасьцей абяцаць, чым выконваць. (…) Дастаткова было Беларускаму Зьезду зрабіць адзін крок на шляху да сапраўднага самавызначэньня, паспрабаваць стварыць беларускую ўладу ў краю, каб бальшавікі адразу забыліся пра свае ўзьнёслыя прынцыпы і ўспомнілі пра стары сталыпінскі запавет пра выкараненьне ‘шкоднага нацыяналізму’ (…) Беларускі зьезд быў разагнаны і два ягоных прэзыдыюмы адзін за адным арыштаваныя (…) Сваім праклямаваньнем беларускае ўлады ў краю Беларускі зьезд, канечне, цяжка саграшыў супраць (…) мясцовых бальшавісцкіх уладароў, якія мусілі б пакінуць свае цёплыя мейсцы і адмовіцца ад русіфікатарскай ролі. (…)

Разгон зьезда толькі зрабіў паслугу беларускаму руху. Пад уплывам атакі на беларускі зьезд, у якім удзельнічалі жаўнеры ўсіх франтоў, дзеячы з усяго краю і г.д., узмацніла імкненьне беларусаў да нацыянальнае свабоды і нацыянальнае ўлады. Дэлегаты разьяжджаюцца па вёсках вялікай Беларусі ў мэтах закліку сялянскіх масаў да барацьбы супраць нацыянальных прыгнятальнікаў. Ня трэба быць прарокам, каб прадказаць вынікі гэтай працы…”

Утварэньне Маскоўскага Таварыства Беларускае Культуры – 1988 г.

30 сьнежня 1988 года ў Маскве адбыўся сход беларусаў-масквічоў, на якім было вырашана ўтварыць Маскоўскае Таварыства Беларускай Культуры – першую за некалькі дзесяцігодзьдзяў арганізацыю беларускае дыяспары ў Маскве. Папярэднія беларускія арганізацыі ў Маскве былі зьнішчаныя ў час сталінскіх рэпрэсіяў.

Прафэсар Алякей Каўка, асноўны арганізатар і натхняльнік імпрэзы, прапанаваў надаць новай арганізацыі імя выдатнага дзеяча эпохі Адраджэньня, першадрукара і асьветніка Францішка Скарыны.

Гэта была першая ў Савецкім Саюзе нацыянальна-культурная грамадзкая арганізацыя беларусаў за межамі БССР. Удзельнікі сходу прынялі зварот да беларусаў Масквы і Маскоўскай вобласьці.

На базе Таварыства беларускай культуры ўтварылася маскоўская суполка Беларускага Народнага Фронту, якая актыўна удзельнічала ў падзеях 90-91 гг., падтрымліваючы дэмакратычныя пераўтварэньні ў Расеі і Беларусі, дапамагаючы беларусам, якія пасьля распаду СССР пачалі масава вяртацца ў Беларусь з розных куткоў Расеі.

Таварыства існуе да гэтага часу, ягоны сайт:
http://belhramada.ru/

Тэкст звароту, прынятага на сходзе:

ДА БЕЛАРУСАЎ МАСКВЫ І ПАДМАСКОЎЯ

Дарагія землякі, браты і сестры, суродзічы!

30 снежня 1988 года на ўстаноўчым сходзе беларусаў – масквічоў утворана Маскоўскае Таварыства Беларускай Культуры імя Францішка Скарыны. Мы гуртуемся ў эпоху сацыяльнага і духоунага абнаўлення, адраджэння ленінскай канцэпцыі сацыялізма, нацыянальнага жыцця ў краіне

Continue reading Утварэньне Маскоўскага Таварыства Беларускае Культуры – 1988 г.

Кастусь Мерляк

25 сьнежня 1919 году ў Наваградзкім павеце нарадзіўся Кастусь Мерляк, радны БНР, беларускі грамадзкі дзеяч у Аргентыне і ЗША.

З нэкралёгу ў газэце “Беларус” (№539):

“Жыцьцё ягонае, за выняткам апошніх 12 гадоў нямогласьці, было поўнае дзеяньня на палітычнай і грамадзка-рэлігійнай ніве ў пяцёх краінах. Шлях пралёг з роднае Наваградчыны ў Нямеччыну, Італію, Аргентыну (1944-54) ды Злучаныя Штаты Амэрыкі (з 1954).

Праз усё жыцьцё [ён] выяўляў энэргію й працавітасьць як у прафэсійнай дзейнасьці бухгальтара, а тады – фінансавага кантралёра вялікай вадаплаўнай кампаніі, гэтак і ў грамадзкіх справах. Кастусь Мерляк пакінуў трывалыя вынікі ў гісторыі беларускай паваеннай эміграцыі ў краінах ягонага прабываньня. Заснавальнік і старшыня Згуртаваньня Беларусаў Аргентыны, старшыня Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня, а пасьля – Беларуска-Амэрыканскага Аб’еднаньня ў Нью-Ёрку ды іншых грамадзкіх структураў, ініцыятар і ўдзельнік розных палітычных праектаў. Ва ўсёй гэтай дзейнасьці, пры ягонай напорыстай натуры, не абыходзілася бяз спрэчак і канфліктаў, але канчальнай мэтай заўсёды заставалася дабро нацыянальнай справы.

Continue reading Кастусь Мерляк

СТАГОДНІ ЮБІЛЕЙ УСЕБЕЛАРУСКАГА ЗЬЕЗДУ – ГЭТА СТАГОДНІ ЮБІЛЕЙ РАДЫ БНР. ЗВАРОТ СТАРШЫНІ РАДЫ БНР

Дарагія радныя БНР, дарагія мае сябры і паплечнікі,

У гэтыя дні мы адзначаем стагодзьдзе важнай гістарычнай падзеі – Першага Ўсебеларускага Зьезду. Гэты кангрэс пачаўся 18 сьнежня (5 сьнежня па старым стылі) 1917 году. Ён праходзіў цягам амаль двух тыдняў галоўным чынам у будынку Менскага гарадзкога тэатру – цяперашняга Тэатру Янкі Купалы, які нядаўна набыў амаль той самы вонкавы від, які ён меў тады.

Той агульнанацыянальны зьезд быў адметны тым, што на ім было абвешчана пра ўтварэньне агульнабеларускага прадстаўнічага кіраўнічага органу. Гэты орган неўзабаве стаў называцца Радай Беларускай Народнай Рэспублікі, а 25 сакавіка 1918 году абвесьціў Беларусь незалежнай дзяржаваю.

Такім чынам, стагодні юбілей Усебеларускага Зьезду – гэта стагодні юбілей Рады БНР. Я шчыра віншую ўсіх вас з гэтаю датай.

Роўна стагодзьдзе Рада БНР нясе сьцяг дэмакратычнай і сувэрэннай беларускай дзяржаўнасьці. Празь некалькі замежных акупацыяў. У выгнаньні ў Коўне, Празе і на Захадзе. Празь цяжкія цяперашнія часы прорасейскай дыктатуры Аляксандра Лукашэнкі, калі Беларусь хаця і сталася фармальна незалежнаю, але знаходзіцца пад кантролем узурпатара, гатовага прамяняць сувэрэнітэт сваёй бацькаўшчыны на шанец заняць трон у Крамлі.

У дваццатым стагодзьдзі многія нашыя з вамі паплечнікі і калегі паплаціліся сваім жыцьцём за прыналежнасьць да Рады БНР і за сваю барацьбу за вольную Беларусь. Савецкімі акупантамі былі забітыя як мінімум дваццаць чатыры радных БНР, у тым ліку прынамсі чацьвёра прам’ер-міністраў БНР і адзін Старшыня Рады БНР. Дзясяткі радных прайшлі празь зьняволеньне ў савецкім ГУЛАГу, цярпелі перасьлед ад гітлераўскіх акупантаў і ўладаў міжваеннай Польшчы.

Continue reading СТАГОДНІ ЮБІЛЕЙ УСЕБЕЛАРУСКАГА ЗЬЕЗДУ – ГЭТА СТАГОДНІ ЮБІЛЕЙ РАДЫ БНР. ЗВАРОТ СТАРШЫНІ РАДЫ БНР

Мікола Пашковіч

1 сьнежня 1893 г. у Глыбокім нарадзіўся Мікола Пашковіч – сябра Фінансавай камісіі Рады БНР, пэдагог, ахвяра савецкіх рэпрэсіяў.

Continue reading Мікола Пашковіч

Сустрэча з замежным міністрам Нямеччыны – 30.11.1920

30 лістапада 1920 адбылася сустрэча члена ўрада БНР Аляксандра Цьвікевіча і Вальтэра Зімонса, міністра замежных справаў рэспубліканскай Нямеччыны і будучага выканаўчага абавязкі прэзыдэнта Нямеччыны.

У размове А. Цьвікевіч падкрэсьліў:

“Беларускі ўрад жадае падтрымліваць добрасуседскія зносіны з усімі краінамі, ні арыентацыю на Германію, ні арыентацыю на Антанту ён у праграму не ўключыў. У беларускага ўрада ў цяперашні час можа быць толькі адна арыентацыя — беларускі народ”

 

(Ілюстрацыя: Вальтэр Зімонс)

Інтэрвію Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвіллы беларускаму часопісу “Большой”

Івонка Сурвіла: «Памяркоўныя, талерантныя людзі зрабіліся ўпартымі індывідуалістамі»

 

Беларуская Народная Рэспубліка — гэта наш «Востраў Крым», пра які пісаў Васіль Аксёнаў. Старшыня Рады БНР Івонка Сурвіла, якая з’ехала з Беларусі ў 6-гадовым узросце, распавяла «Большому», як гэта — узначальваць краіну, якой няма ні на воднай мапе.

Continue reading Інтэрвію Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвіллы беларускаму часопісу “Большой”

Зварот ураду БНР перад сыходам немцаў – 29.11.1918

29 лістапада 1918: зварот Рады народных міністраў напярэдадні сыхода нямецкіх акупацыйных войскаў

Ад Рады Народных Міністраў

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі, атрымаўшая свае паўнамоцтвы ад Беларускаго Народу на Ўсебеларускім Зьездзе, у граматах з 9 і 25 марца 1918 году апавесьціла, што ўся ўласьць на Беларускай зямлі пераходзіць у рукі народу. Зямля, лясы і прыроднае багацьце краю былі аб’яўлены народным меньнем.

У сьлед за гэтым Рада прыступіла да будаваньня незалежнай Беларускай Дзяржавы на асновах, устаноўленых Устаўной Граматай з 25 марца г.г.

Нямецкая окупацыя прыпыніла гэта работу і зрабіла немагчымай перадачу ўласьці ў рукі Народу і разьвязку зямельнаго пытаньня на справядлівых асновах.

Continue reading Зварот ураду БНР перад сыходам немцаў – 29.11.1918