Пакт Молатава-Рыбэнтропа сымбалізуе трагедыю нашага рэгіёна ў дваццатым стагодзьдзі. Мільёны ўсходнеэўрапейцаў былі зьнішчаныя нацыстамі і камуністамі за свае палітычныя погляды, этнічнае ці сацыяльнае паходжаньне. Мільёны загінулі ў Другой сусьветнай вайне, адказнасьць за разьвязаньне якой нясуць таталітарныя рэжымы ў Нямеччыне і СССР.

У гэты дзень 80 гадоў таму Савецкі Саюз і гітлераўская Нямеччына падпісалі пагадненьне аб ненападзе, сакрэтная частка якога прадугледжвала падзел Усходняй Эўропы паміж гэтымі дзьвюма таталітарнымі дзяржавамі. Заходняя Беларусь, якая ў той час знаходзілася пад польскім кантролем, апынулася ў сфэры ўплыву СССР, які на той момант ужо кантраляваў усходнюю частку Беларусі.

Праз тыдзень пасьля падпісаньня пагадненьня Нямеччына напала на Польшчу, што сталася пачаткам Другой сусьветнай вайны.

Двума тыднямі пазьней да Гітлера далучыўся Савецкі Саюз, напаўшы на Польшчу з усходу і дэ-факта ўступіўшы ў Другую сусьветную вайну на баку нацыстоўскай Нямеччыны. У 1939-1941 годзе СССР захапіў Заходнюю Беларусь, Заходнюю Ўкраіну, Бэсарабію і краіны Балтыі. Толькі Фінляндыя здолела абараніць сваю незалежнасьць у няроўнай вайне супраць савецкай ваеннай машыны.

Вайна паміж Нямеччынай і СССР пачалася летам 1941 года, праз амаль два гады пасьля пачатку Другой сусьветнай вайны. Цягам трох гадоў Беларусь была акупаваная нямецкімі войскамі. Нямецкая акупацыя суправаджалася генацыдам беларускага габрэйства, палітычным тэрорам,
злачынствамі супраць мірнага насельніцтва.

Пакт Молатава-Рыбэнтропа сымбалізуе трагедыю нашага рэгіёна ў дваццатым стагодзьдзі. Мільёны ўсходнеэўрапейцаў былі зьнішчаныя нацыстамі і камуністамі за свае палітычныя погляды, этнічнае ці сацыяльнае паходжаньне. Мільёны загінулі ў Другой сусьветнай вайне, адказнасьць за разьвязаньне якой нясуць таталітарныя рэжымы ў Нямеччыне і СССР.

Апынуўшыся пад савецкай і нацыстоўскай акупацыямі, Беларусь і іншыя краіны рэгіёну згубілі дзесяцігодзьдзі свабоднага разьвіцьця.

Беларусь пацярпела ад нацыстоўскай і савецкай акупацыяў больш, чым многія іншыя краіны. Мы дагэтуль не пераадолелі наступстваў дзесяцігодзьдзяў рэпрэсій і прапаганды, якія сфармавалі некалькі пакаленьняў людзей.

Савецкую інэрцыю ў Беларусі ўвасабляе аўтарытарны і карумпаваны рэжым Аляксандра Лукашэнкі, чые ідэалёгія і мэтады кіраваньня перадусім абапіраюцца на спадчыну савецкага рэжыму. На раньнім этапе свайго прэзыдэнцтва А. Лукашэнка публічна выказваў захапленьне сыстэмай улады, пабудаванай Адольфам Гітлерам у Нямеччыне. Наступныя гады пасьля гэтай скандальнай заявы пацьвердзілі шчырасьць гэтага захапленьня.

Разам з тым, угодкі Пакта Молатава-Рыбэнтропа сталі імпульсам для нашых суседзяў, каб дамагчыся аднаўленьня свае незалежнасьці ад СССР. У гэтыя дні краіны Балтыі адзначаюць трыццатыя ўгодкі «Балтыйскага шляху» – беспрэцэдэнтнай мірнай акцыі пратэсту, якая ў 1989 годзе аб’яднала некалькі мільёнаў жыхароў савецкай Прыбалтыкі ў патрабаваньні свабоды для сваіх краінаў. Грамадзкі чын у Латвіі, Літоўскай Рэспубліцы і Эстоніі стаў моцным натхненьнем і для беларусаў.

Нягледзячы на тэрор і прапаганду, нашыя народы здолелі выжыць і адрадзіць сваю незалежнасьць у канцы дваццатага стагодзьдзя. У гэтым ёсьць вялікая гістарычная перамога ў тым ліку і беларускага народу.

Рада БНР пацьвярджае сваю ацэнку нацыстоўскаму рэжыму ў Нямеччыне і камуністычнаму рэжыму ў СССР, дадзеную ў Заяве да 70-годзьдзя ад заканчэньня Другой сусьветнай вайны (2015), Дэклярацыі памяці і салідарнасьці (2016) і іншых дакумэнтах.

Рада БНР рашуча асуджае негалосную рэгабілітацыю сталінізма, якая ў апошнія гады адбываецца ў Расеі і пад яе ўплывам – у Беларусі. Рада БНР зьвяртае ўвагу на неабходнасьць юрыдычнай і гістарычнай ацэнкі дзеяньняў савецкага рэжыму ў Беларусі па аналёгіі з існуючай ацэнкай злачынстваў нацыстоўскага рэжыму.

Рада БНР заяўляе, што будучыня Беларусі павінна будавацца згодна з каштоўнасьцямі свабоды і дэмакратыі, зь неаспрэчным прыярытэтам правоў асобы і каштоўнасьці жыцьця чалавека.

Рада БНР зьвяртае ўвагу на выключную важнасьць міжнароднай салідарнасьці і рашучага міжнароднага адпору дыктатарскім рэжымам на грунце каштоўнасьцяў свабоды і дэмакратыі – як у час Другой сусьветнай вайны, так і ў цяперашні час. Няхай вопыт дваццатага стагодзьдзя будзе для чалавецтва надзейнай прышчэпкай супраць таталітарызму.

У гэты дзень у 1939 г. у Маскве быў падпісаны савецка-нямецкі пакт аб ненападзе (“Пакт Молатава-Рыбэнтропа”), сакрэтная частка якога прадугледжвала падзел Усходняе Эўропы на сфэры ўплыву паміж гітлераўскай Нямеччынай і сталінскім СССР.

Празь некалькі дзён пасьля падпісаньня дамовы Нямеччына напала на Польшчу, што сталася пачаткам Другое Сусьветнае вайны. Неўзабаве ў вайну на баку Гітлера ўступіў СССР, захапіўшы Заходнюю Беларусь, Заходнюю Ўкраіну, краіны Балтыі, Бэсарабію і напаўшы на Фінляндыю. У чэрвені 1941 году гітлераўская Нямеччына напала на СССР. Супрацьстаяньне на ўсходнім фронце сталася найбольш крывавай часткай Другой Сусьветнай вайны.

На руках савецкага і нацыстоўскага рэжымаў кроў мільёнаў ахвяр.

За часамі савецкае акупацыі, якая на ўсходзе Беларусі пачалася ў 1918 годзе, а на захадзе – у верасьні 1939 года, сотні тысяч беларусаў былі дэпартаваныя ў Сыбір і Цэнтральную Азію, памешчаныя ў канцэнтрацыйныя лягеры або вынішчаныя на расстрэльных палігонах па ўсёй Беларусі.

У разьвязанай Гітлерам і Сталінам Другой Сусьветнай вайне пагінула ня менш за чвэрць насельніцтва Беларусі. Гітлераўцамі па этнічнай прыкмеце мэтанакіравана зьнішчаныя сотні тысяч жыхароў Беларусі – этнічных габрэяў. Пад час карніцкіх акцый нямецкімі акупантамі былі спаленыя шматлікія беларускія вёскі, забітыя тысячы мірных жыхароў.

Глядзі таксама:

• Дэклярацыя памяці і салідарнасьці (2016)
• Савецкая прапаганда пра партнэрства СССР з Гітлерам – 1940 год
• Заява Рады БНР да 80-х угодкаў Пакта Молатава-Рыбэнтропа (2019)
• Заява Рады БНР да 80-х угодкаў далучэньня Заходняй Беларусі да СССР (2019)
• Памяць пра Другую Сусьветную вайну павінна быць падмуркам міру, свабоды і дэмакратыі – Заява Рады БНР да 80-х угодкаў пачатку нямецка-савецкай вайны (2021)

Відэа: сумесны савецка-нацыстоўскі парад у беларускім Берасьці 22 верасьня 1939 г.

Парад быў прымеркаваны да перадачы горада ад нацыстаў, якія першымі ўвайшлі ў яго, пад кантроль чырвонай арміі. У гэты самы час недабітыя рэшткі польскіх сілаў працягвалі абараняць Берасьцейскую крэпасьць.

Сьнежань 1939 г.: Гітлер віншуе Сталіна з днём нараджэньня, называе СССР “сяброўскай” краінай. Афіцыйная савецкая газэта “Правда” друкуе віншаваньне.

Сталін адказаў на віншаваньне словамі пра тое, што савецка-нацыстоўскае сяброўства ёсьць “замацаванае крывёю”

Паводле нямецкіх дакумэнтаў, Вячаслаў Молатаў павіншаваў нямецкага амбасадара з узяцьцём нацыстамі Парыжа ў чэрвені 1940 г., назваўшы гэта “бліскучым посьпехам”.

На гадавіну Пакта Молатава-Рыбэнтропа ў 1940 г. галоўная савецкая газэта “Правда” на першай старонцы апублікавала артыкул, у якім праслаўляла “сяброўства народаў СССР і Нямеччыны” і абвінавачвала Брытанію і Францыю ў распальваньні вайны.

Відэа: сяброўскі візыт савецкага наркома Молатава ў гітлераўскую Нямеччыну, лістапад 1940 г.

Відэа: нацыстоўскія генэралы ў якасьці ганаровых гасьцёў на парадзе ў Маскве 1 траўня 1941 г.

У гэты час Другая Сусьветная Вайна ўжо была ў самым разгары, Нямеччына вяла агрэсіўныя баявыя дзеяньні на Балканах, у Афрыцы і ў Заходняй Эўропе.

70 гадоў таму, у ноч з 8 на 9 траўня 1945 г., уступіў у сілу Акт пра капітуляцыю гітлераўскай Нямеччыны, і ў Эўропе афіцыйна скончылася Другая Сусьветная Вайна.

У вайне загінула больш за чвэрць жыхароў Беларусі. Гэтая лічба ўключае загінулых з усіх бакоў фронту, а таксама ўсіх загінулых цывільных жыхароў. Істотную частку ахвяраў (да 800 тысяч) склалі беларускія габрэі, якіх нямецкія нацысты мэтанакіравана вынішчалі.

Вайна пачалася для Беларусі ў верасьні 1939 году, калі нацыстоўская Нямеччына і сталінскі СССР пасьля падпісаньня Пакту Молатава-Рыбэнтропа ўдвох напалі на Польшчу, і на ўсіх этапах суправаджалася масавым тэрорам супраць мірнага насельніцтва, учыненага ўсімі бакамі канфлікту.

Перамога над нацыянал-сацыялістычнай Нямеччынай, важны ўнёсак у якую зрабілі беларусы, выратавала мільёны людзей ад прамой пагрозы фізычнага вынішчэньня. На жаль, у выніку вайны Беларусь не атрымала свабоды, але на амаль 50 гадоў засталася пад савецкай акупацыяй, якая суправаджалася русіфікацыяй і рэпрэсіямі супраць іншадумцаў, у тым ліку супраць прыхільнікаў дзяржаўнага сувэрэнітэту Беларусі.

Чалавецтва павінна шанаваць памяць ахвяраў Другой Сусьветнай Вайны і зрабіць усё, каб такая вайна ніколі больш не паўтарылася.