Рада БНР падкрэсьлівае, што любы публічны канфлікт між беларусамі і літоўцамі ёсьць перадусім выгодны нашым супольным ворагам – дыктатарскай пуцінскай Расеі, а таксама яе сатэліту, рэжыму А. Лукашэнкі ў Беларусі, які займаецца прасоўваньнем расейска-савецкага каляніяльнага ідэалягічнага і псэўдагістарычнага наратыву, варожага да спадчыны Вялікага княства Літоўскага, і мэтанакіравана займаецца русыфікацыяй Беларусі, у тым ліку польскай і літоўскай меншасьцяў.

Нашыя супольныя ворагі, некаторым зь якіх продкі цяперашніх літоўцаў і беларусаў супрацьстаялі стагодзьдзямі, зацікаўленыя ў тым, каб гэткія канфлікты выходзілі за межы канструктыўнай акадэмічнай, экспэртнай і грамадзкай дыскусіі і прыводзілі да ўзаемных абразаў і крыўдаў, шкодзячы шматсотгадовым добрасуседзкім стасункам паміж народамі цяперашніх Беларусі і Літоўскай Рэспублікі. Рада БНР нагадвае пра мінулыя спробы Масквы пасварыць беларусаў і літоўцаў у пачатку 90-х гадоў, каб перашкодзіць працэсу аднаўленьня незалежнасьці Літоўскай Рэспублікі, які віталі і падтрымлівалі беларускія дэмакратычныя сілы – акурат тыя, чыя ідэнтычнасьць абапіралася на памяць пра Вялікае княства Літоўскае. У студзені 1991 году сотні беларусаў прыехалі ў Вільню і сталі побач зь літоўцамі, абараняючы парлямэнт Літоўскай Рэспублікі і права літоўцаў на незалежнасьць.

Вялікае княства Літоўскае было ўтворанае, будавалася і існавала як вынік шчыльнага ўзаемадзеяньня балцкіх, усходнеславянскіх і заходнеславянскіх культураў і народаў. У бітвах пад Грунвальдам, Оршай, Сініх Водах, плячо да пляча супраць зьнешніх ворагаў на роўных ваявалі харугвы зь Менску й Вільні, Наваградку й Трокаў, Віцебску й Коўна і іншых гарадоў.

Спробы аспрэчыць права любога з нашых народаў называць сябе спадкаемцамі Вялікага княства Літоўскага і лічыць гістарычную Літву сваёй дзяржаваю ёсьць гістарычна беспадстаўнымі, заведама дэструктыўнымі і граюць на руку толькі і выключна агрэсіўным рэжымам Лукашэнкі і Пуціна.

Рада БНР канстатуе, што спадчына Вялікага княства Літоўскага сталася падмуркам для нацыянальнай ідэнтычнасьці як сучасных беларусаў, так і сучасных літоўцаў. Для абодвух нашых народаў гістарычная Літва – залаты век дзяржаўнасьці. У прыватнасьці, на Вялікае княства Літоўскае як этап беларускага дзяржаўнага будаўніцтва ўскосна спасылаюцца як Устаўныя граматы БНР, так і Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 1994 г.

Рада БНР адзначае, што нашыя народы маюць пазытыўны вопыт мірнага і добрасуседзкага абыходжаньня з супольнай гісторыяй. Прыкладам такога можа служыць супольнае перапахаваньне паўстанцаў 1863-1864 гадоў, якое было выдатна праведзенае ўладамі Літоўскай Рэспублікі ў 2019 годзе і дзе прысутнічалі прадстаўнікі Літоўскай Рэспублікі, Польшчы і Беларусі – усіх краінаў, дзе шануецца гераічны подзьвіг нашых землякоў-паўстанцаў, якія загінулі за нашую і вашую свабоду. Рада БНР вітае дзейнасьць у Літоўскай Рэспубліцы беларускіх палітычных, культурніцкіх і навучальных установаў, якая не была б магчымая без падтрымкі з боку ўладаў Літоўскай Рэспублікі. За гэтую падтрымку беларусы заўсёды будуць удзячныя, і яна як нішто ўмацоўвае доўгатэрміновае беларуска-літоўскае добрасуседзтва.

У гэтай сувязі Рада БНР засьцерагае палітыкаў і лідараў грамадзкай думкі як Беларусі, так і Літоўскай Рэспублікі ад агрэсіўнай і дэструктыўнай узаемнай рыторыкі пры абмеркаваньні тэмы інтэрпрэтацыі гісторыі Вялікага княства Літоўскага, каб гэтая аднолькава адчувальная для беларусаў і літоўцаў тэма не рабілася інструмэнтам маніпуляцый і правакацый з боку нашых агульных ворагаў.

Рада БНР заклікае гісторыкаў Беларусі і Літоўскай Рэспублікі да фармуляваньня ўзважанага погляду на складаную і шматгранную гісторыю Вялікага княства Літоўскага, які б грунтаваўся на фактах, адкідаў нацыяналістычны падтэкст і прадугледжваў супольныя інтэрпрэтацыі, якія паважалі б пачуцьці як беларусаў, так і літоўцаў, і паважаў тую ролю, якую памяць пра Вялікае княства Літоўскае адыграла ў пабудове сучасных беларускай і літоўскай нацыяў.

Рада БНР падкрэсьлівае, што Вялікае княства Літоўскае ёсьць супольнай спадчынай і супольнай каштоўнасьцю беларусаў і літоўцаў, якая павінна яднаць нашыя народы, але не падзяляць іх.

Гісторыя

Ордэн быў заснаваны дэкрэтам Старшыні Рады БНР Міколы Абрамчыка ад 1 верасьня 1949 г. У 2016 годзе рашэньнем сваёй XXIX Сэсіі Рада БНР пацьвердзіла дзейнасьць статуту Ордэна Жалезнага рыцара, а ў 2023 годзе статут быў дапрацаваны і абноўлены. Вонкавы выгляд знакаў узнагароды быў дапрацаваны з удзелам аўтарытэтнай грамадзкай камісіі гісторыкаў-геральдыстаў.

Ордэн зьяўляецца пераемнікам ордэну Virtuti Militari, самага старога беларускага дзяржаўнага ордэну вайсковых заслугаў, заснаванага ў 1792 годзе Вялікім князем Літоўскім Станіславам ІІ Аўгустам Панятоўскім у памяць пра Бітву пад Зяленцамі (18 чэрвеня 1792 г.), дзе польска-літоўскае войска разьбіла войскі Расейскай Імпэрыі. За кароткі час існаваньня ордэну Virtuti Militari ў часы Вялікага княства Літоўскага як часткі Рэчы Паспалітай сярод ягоных кавалераў быў выбітны ўраджэнец Беларусі Тадэвуш Касьцюшка, военачальнік і нацыянальны герой Беларусі, Польшчы і Злучаных Штатаў Амэрыкі. Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай ордэн Virtuti Militari быў адноўлены ў Польшчы ў якасьці польскай нацыянальнай вайсковай узнагароды.

Ордэн Жалезнага рыцара, адсылаючы да ордэну Virtuti Militari часоў Рэчы Паспалітай і Вялікага княства Літоўскага як да аб’екту супольнай гістарычнай спадчыны Беларусі і Польшчы, зьяўляецца беларускай вэрсіяй гэтае ўзнагароды, чыя мадэрнізаваная канцэпцыя адлюстроўвае нацыянальны і дэмакратычны характар Беларускай Народнай Рэспублікі.

Паводле свайго статуту, Ордэн Жалезнага рыцара зьяўляецца аб’яднаньнем кавалераў, адзначаных беларускаю дзяржавай “за выбітнае пасьпяховае кіраваньне войскам ці атрадам альбо за асабісты гераічны вайсковы ўчынак”.

Паводле статуту, ордэн “мае дзьве ступені, якія адзначаюцца Камандорскім крыжом (вышэйшая ступень) або Кавалерскім крыжом (ніжэйшая ступень)”.

Ніжэйшаю/папярэдняю ўзнагародай адносна тытулу кавалера Ордэну Жалезнага рыцара зьяўляецца Мэдаль БНР за баявыя заслугі.

Кавалеры Ордэну Жалезнага рыцара

Паводле дэкрэту Старшыні Рады БНР Міколы Абрамчыка ад 24 лютага 1951 г.:

• Генэрал Міхал Вітушка — 3-я кляса (адпавядае Камандорскаму крыжу ў рэдакцыі статуту ад 2023 г.)
• Усевалад Родзька — 3-я кляса (адпавядае Камандорскаму крыжу ў рэдакцыі статуту ад 2023 г.)
• Маёр Саха — 4-я кляса (адпавядае Кавалерскаму крыжу ў рэдакцыі статуту ад 2023 г.)
• Тры камандоўцы асобных аддзелаў і адзін афіцэр сувязі — 4-я кляса (адпавядае Камандорскаму крыжу ў рэдакцыі статуту ад 2023 г.)

Глядзі таксама

• Статут Ордэну Жалезнага рыцара (рэдакцыя ад 11 чэрвеня 2023 г.)
• Ордэн Пагоні

Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. У 1902 годзе скончыў Менскую гімназію. Вучыўся на фізыка-матэматычным факультэце Пэтэрбурскага ўнівэрсытэту, юрыдычным факультэце Дэрпцкага ўнівэрсытэту.

У 1903 годзе Луцкевіч стаў адным з заснавальнікаў Беларускай рэвалюцыйнай грамады (пазьней — Беларуская сацыялістычная грамада). У 1904 годзе ён арыштаваны ў Менску за распаўсюджваньне партыйнай літаратуры, пасьля арышту выпушчаны з пазбаўленьнем права пакідаць горад.

У лютым 1906 году Луцкевіч перайшоў на нелегальнае становішча, пераехаў у Вільню, дзе ўваходзіў у склад рэдакцый газэтаў “Наша доля” й “Наша ніва”. Пачаў выступаць у беларускай прэсе як аўтар. З 1911 году — суўладальнік Віленскай бібліятэкі-чытальні “Веды” Б. Даніловіча, з 1914 году — яе ўладальнік.

Пасьля таго, як Вільню ў 1915 годзе занялі нямецкія войскі, Луцкевіч узначаліў Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны і быў адным з выдаўцоў газэты “Гоман”. У тым жа 1915 годзе разам з братам Іванам Луцкевічам, паэтэсай Алаізай Пашкевіч і іншымі ён заснаваў Беларускую сацыял-дэмакратычную работніцкую групу (БСДРГ), узначаліў Беларускі народны камітэт (БНК).

Адзін з ініцыятараў Канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага. У 1916 годзе БНК ухваліў яго канцэпцыю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мора.

У час БНР

Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году Луцкевіч выказваўся за ўключэньне ў склад будучай беларуска-літоўскай дзяржавы ўсіх беларускіх зямель, за наданьне дзяржаўнага статусу ўсім мясцовым мовам, школьнае навучаньне на роднай мове.

На Беларускай канфэрэнцыі 1918 ён абраны старшынём Віленскай беларускай рады (ВБР). 18 сакавіка 1918 году Луцкевіч кааптаваны ад ВБР у склад Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. Ён быў ініцыятарам абвяшчэньня незалежнасьці БНР. Пасьля расколу БСГ ён – адзін са стваральнікаў Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (БСДП).

У верасьні 1918 году Луцкевіч прызначаны Радай БНР Старшынём Народнага сакратарыяту й народным сакратаром замежных справаў (з кастрычніка 1918 году — Старшыня Рады Народных Міністраў і міністар замежных справаў БНР).

У верасьні — пачатку кастрычніка 1918 году ён узначальваў беларускую надзвычайную дэлегацыю, якая наведала Ўкраіну, сустракалася з гетманам П. Скарападзкім.

3 сьнежня 1918 Рада і ўрад БНР на чале з А. Луцкевічам пераехалі ў Вільню, 27 сьнежня — у Гародню.

14 сьнежня 1918, 2 і 3 студзеня 1919 году Луцкевіч накіраваў ноты пратэсту польскаму ўраду супраць далучэньня да Польшчы Беластоцкага, Бельскага й Аўгустоўскага паветаў.

У канцы сакавіка 1919 году перад пагрозай польскай акупацыі Гарадзеншчыны й Віленшчыны ён і некаторыя чальцы ўраду БНР выехалі ў Бэрлін. Дамагаўся таго, каб прадстаўнікі БНР прынялі ўдзел у Парыскай мірнай канфэрэнцыі. У Бэрліне склаў мэмарандум, які быў уручаны старшыні канфэрэнцыі.

Па запрашэньні міністра-прэзыдэнта Польшчы І. Падарэўскага выехаў з Парыжу ў Варшаву, дзе ў пачатку верасьня 1919 году быў інтэрнаваны. 1 сьнежня 1919 году вярнуўся ў Менск.

З 13 сьнежня 1919 году — Старшыня Рады Міністраў “Найвышэйшай Рады БНР”. Не знайшоўшы паразуменьня з Польшчай, 28 лютага 1920 году падаў у адстаўку і выехаў у Вільню.

У міжваенны час

Антон Луцкевіч з жонкай і дзецьмі

У Вільні Луцкевіч аднавіў выданьне газэты «Наша ніва» (выйшла 9 нумароў), да канца 1920 году склаў і выдаў зборнікі “Наша ніва” і “Памяці Івана Луцкевіча”.

У ліпені — жніўні 1920 году Луцкевіч зьняволены бальшавікамі.

З 1921 году — старшыня Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні. Выкладаў у Віленскай беларускай гімназіі. У ліпені 1921 году заснаваў Беларускую школьную раду, якая пазьней зьлілася з Таварыствам беларускай школы (ТБШ).

Намаганьнямі Луцкевіча пры Беларускім навуковым таварыстве (БНТ) арганізаваны Беларускі музэй імя І. Луцкевіча.

У 1922 годзе Луцкевіч узначаліў у Вільні Беларускі цэнтральны выбарчы камітэт, распрацаваў тактыку й структуру Беларускага пасольскага клубу.

Пасьля ўтварэньня ў 1925 годзе Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ) працаваў у яе рэдакцыйным камітэце, куды быў запрошаны С. Рак-Міхайлоўскім.

У кастрычніку 1927 году Луцкевіч арыштаваны польскімі ўладамі і абвінавачаны ў супрацоўніцтве зь нямецкай і савецкай разьведкамі. У пачатку 1928 году ён быў апраўданы судом. У 1928 годзе арыштоўваўся яшчэ раз і зноў апраўданы.

У сярэдзіне 1929 году А. Луцкевіч выключаны з ТБШ, дзе камуністы мелі моцныя пазыцыі. Адзін са стваральнікаў Цэнтральнага саюзу культурных і гаспадарчых арганізацыяў (Цэнтрасаюзу), які адмаўляў рэвалюцыйныя мэтады змаганьня з санацыйным рэжымам Ю. Пілсудзкага й выступаў за парлямэнцкія мэтады барацьбы.

А. Луцкевіч выступаў з крытыкай савецкай нацыянальнай і аграрнай палітыкі, якую кіраўніцтва СССР пачало ў 1929 годзе. У артыкуле “Цень Азефа” (1930) ён даў рэзка адмоўную характарыстыку Сталіну й яго акружэньню. Гэтая крытыка выклікала рэзкае незадавальненьне КПЗБ.

Таксама Антон Луцкевіч праяўляў вялікую актыўнасьць у галіне культурна-публіцыстычнай, між іншым быў старшынём Беларускага навуковага таварыства.

У 1930 годзе польскія ўлады забаранілі дзейнасьць Беларускага выдавецкага таварыства, якім кіраваў Антон Луцкевіч. У 1931 годзе ён звольнены з работы ў Віленскай беларускай гімназіі і стаў аб’ектам крытыкі, палітычных спэкуляцый і нападаў з боку розных фракцый беларускага руху. Ён адышоў ад палітычнай дзейнасьці, працаваў у БНТ і Беларускім музэі, выступаў зь лекцыямі й рэфэратамі.

Арышт і сьмерць

Пасьля акупацыі Заходняй Беларусі савецкімі войскамі Луцкевіча спачатку запрасілі на сход беларускай інтэлігенцыі, а празь некалькі дзён арыштавалі ў Вільні й перавезьлі ў Менск.

Асаблівай нарадай НКВД СССР Антон Луцкевіч быў прыгавораны да 8 гадоў канцлягераў.

У 1942 ці 1943 годзе ён памірае ў саратаўскай вязьніцы НКВД. Ён пахаваны ў спэцсэктары камунальных могілак Аткарску.

У 1989 годзе савецкія ўлады рэгабілітуюць Антона Луцкевіча.

Цікавыя факты пра першага прам’ер-міністра БНР: відэа тэлеканала “Белсат”

https://www.youtube.com/watch?v=G8s5Myty_X8

Другі Статут ВКЛ быў прыняты ў 1566 г., трэці – у 1588 г.

Статуты ВКЛ былі галоўнай крыніцай права ў Беларусі да 1840 года.

• Вытрымкі з тэксту Статута ВКЛ 1529 г.

Падтрымка навуковай канфэрэнцыі ў Лёндане, прысьвечанай ролі К. Каліноўскага ў нацыятворчым працэсе Беларусі, сталася адной з найважнейшых справаў Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі апошняга часу. У ёй ёсьць таксама штосьці глыбока сугучнае ідэёвым падмуркам нашай арганізацыі. ЗБВБ – арганізацыя грамадзкая, непалітычная, аднак ад сваіх пачаткаў у 1946 г. яднае беларусаў на грунце ідэялаў 25 сакавіка 1918 г. Гэтая канфэрэнцыя стварыла добрую нагоду таксама для ярчэйшага ўсьведамленьня гістарычнай сувязі паміж вызвольным рухам пад кіраўніцтвам Каліноўскага 1863-64 гг. — і абвяшчэньнем незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі ў 1918.

Перадумоваю такой сувязі можна назваць гістарычную блізкасьць, ды факт таго, што рух 1863-1864 году быў апошнім такім папярэднім прэцэдэнтам у краіне. Эпоха 1863 г. была часам маладосьці бацькоў (або старэйшых братоў бацькоў) таго пакаленьня, якое стварала «Нашу Ніву», беларускія суполкі і ўстановы – ды ўрэшце БНР.

кс. Адам Станкевіч

Найважнейшым сьведчаньнем такой сувязі ёсьць уласна тое, што яна існавала ў разуменьні саміх непасрэдных удзельнікаў і сьведкаў беларускай незалежнасьці 1918 г., выдатную ілюстрацыю чаго знаходзім у творы кс. Адама Станкевіча 1933 г. «Кастусь Каліноўскі, «Мужыцкая праўда» і ідэя незалежнасьці Беларусі»:

«Тое ўсё, чаго сваей працай агулам, а прадусім «Мужыцкай праўдай», а такжа і сьмерцяй сваей даканаў К. Каліноўскі для беларускага народу семдзесят гадоў таму, змагаючыся за волю і долю гэтага народу, — акт абвешчаньня незалежнасьці Беларусі 25 сакавіка 1918 г. падабраў, згарнуў у цэласьць, прыкрасіў, дапоўніў і выразіў як яўную — ужо сучасную — волю беларускага народу да вольнага і самастойнага жыцьця. Словам, зярнё, якое на беларускай грамадзка-палітычнай ніве пасеяў Каліноўскі, акт 25 сакавіка 1918 г. зжаў, карыстаючыся пладом гэнага зярня— ці для сяўбы далейшай».

Сапраўды, ідэёвую аналёгічнасьць, з папраўкаю на розьніцу гістарычнай эпохі, —і нават сувязь ідэёвае «гэнэалёгіі» можна вылучыць у некалькіх аспэктах.

У палітычным — назіраем падабенства сацыяльнай ды нацыянальнай дваістасьці ў поглядах. На сьветапогляд Каліноўскага ў студэнцкія гады мелі ўплыў расейскія прыхільнікі аграрна-сацыялістычных ідэяў — «народнікі»; тымчасам у 1918 заснавальнікамі БНР сталіся пераважна беларускія аграрныя сацыялісты — таксама пераемнікі лева-«народніцкай» ідэёвай традыцыі пазьнейшай эпохі на беларускай нацыянальнай глебе.

У нацыянальна-палітычным аспэкце, у Каліноўскага ўжо назіраем прызнаньне моўна-этнічных крытэраў падзелу ў былым ВКЛ. На грунце такога палітычнага мысьленьня урэшце паўстануць асобныя этнічныя дзяржавы Беларусі і Літвы ў 1917-1918 годзе.

Сярод сымболікі БНР была «Пагоня», якую перад тым апошніяй у Беларусі ўжывала паўстанская ўлада Каліноўскага. Можна сказаць, што ў Каліноўскім і яго аднадумцах маем сваеасаблівы ланцужок палітычна-гістарычнай сувязі пазьнейшай беларускай нацыянальна-палітычнай традыцыі з колішнім ВКЛ. А заснавальнікі БНР належылі да маладзейшай галіны традыцыі таго самага кораню, што і Каліноўскі. Таму для кс. Адама Станкевіча ў 1933 г. зусім натуральна выглядала, што

«ў акце 25 сакавіка 1918 г. аказаўся нам зноў Каліноўскі, ягоныя ідэалы ўваскрэсьлі ўва ўсей сваей красе. Уваскрэсьлі яны з большай ужо сілай, у шырэйшых ужо рамках».

Калі матэрыялы ў гэтай кнізе, плён працы многіх выдатных навукоўцаў-сучасьнікаў, паспрыяюць шаноўнаму чытачу ў лепшым усьведамленьні даўгой пераемнасьці ў беларускай нацыянальнай гісторыі — мы будзем уважаць, што зрабілі варты ўнёсак ва ўшанаваньне 150-х ўгодкаў гістарычнага подзьвігу К. Каліноўскага.

Мікалай Пачкаеў
Старшыня «Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі»

[Крыніца: Кастусь Каліноўскі і нацыятворчы працэс у Беларусі: матэрыялы міжнароднай навуковай канфэрэнцыі (Лёндан 27-29 сакавіка 2014 г.) / Пад рэд. Алеся Смаленчука і Джыма Дынглі. – Мн., Зьміцер Колас, 2015. Сс. 9-10]

У гэты дзень у 1514 годзе адбылася знакамітая Аршанская бітва, у якой беларуска-літоўскія войскі на чале з гетманам Канстантынам Астроскім разьбілі шкаткроць пераважаючыя войскі Маскоўскага княства.

Увосень 1512 году Маскоўская дзяржава распачала новую захопніцкую вайну за беларускія і ўкраінскія землі. Войскі маскавітаў захапілі шэраг гарадоў на ўсходзе Беларусі.

Бітва пад Оршаю, дзе 30-тысячнае войска ВКЛ перамагло 80-тысячнае маскоўскае войска, спыніла ўварваньне і дала Вялікаму Княству Літоўскаму магчымасьць вярнуць захопленыя супраціўнікам Дуброўна, Амсьціслаў і Крычаў. Пасьля бітвы на чатыры гады спыніліся буйныя ўварваньні маскоўскіх войскаў на Беларусь.

Аршанская бітва была адной з найбуйнейшых у Эўропе ў пачатку XVI стагодзьдзя. У гонар перамогі на сродкі Канстантына Астроскага ў Вільні збудаваныя праваслаўныя храмы Сьвятой Тройцы й Сьвятога Мікалая, якія захаваліся дагэтуль.

У гонар Аршанскага трыюмфу выйшлі брашуры лацінскаю і нямецкаю мовамі, у якіх кароль Жыгімонт І і папскі нунцы Пізо апавядалі пра бітву Папу Рымскаму Лявону X. У самой апостальскай сталіцы Рыме прайшло ўдзячнае набажэнства за аршанскі трыюмф. У другой палове 1514 году ў Нюрнбэргу выйшаў адмысловы лісток з апісаньнем бітвы, перавыдадзены ў 1515 годзе. Пра славутую перамогу апавядалі многія тагачасныя хронікі. У іх Аршанская бітва параўноўвалася зь перамогаю рымскага вайскавода Сцыпіёна Афрыканскага над славутым картагенскім вайскаводам Ганібалам пры Замі, называлі князя Канстантына «Сцыпіёнам рускім».

Аршанская бітва пакінулі глыбокі сьлед у тагачаснай беларускай, украінскай і польскай літаратуры. У Валынскім кароткім летапісе зьмяшчаецца «Пахвала князю Астроскаму» — сапраўдны літаратурны твор, узбагачаны прыкладамі і цытатамі з Бібліі і старажытнай гісторыі. К. Астроскі параўноўваецца зь біблейскім героем Авіем, сынам Раваама, які ваяваў зь дзесяцьцю каленамі Ізраільскімі і за адзін дзень забіў 500 000 дужых людзей.

Аршанская бітва ўвайшла ў эўрапейскія хрэстаматыі з ваеннай гісторыі як узор удалай тактыкі змаганьня з намнога перасяжнымі сіламі ворага, як прыклад вырашальнага ўплыву таленту і майстэрства вайсковага начальніка на вынік баталіі. Бітва пад Воршай вывучалася ў вайсковых вучэльнях дарэвалюцыйнай Расеі, як узор баявога майстэрства яна разглядаецца ў Расейскай ваеннай энцыкляпэдыі 1914 году.

У 1992 годзе ў гадавіну Аршанскай перамогі на плошчы Незалежнасьці ў Менску адбылася ўрачыстая прысяга 12 беларускіх афіцэраў і каля 3000 салдатаў запасу на вернасьць Беларусі. Удзельнікі гэтай прысягі адчувалі пэўны ціск з боку ўладаў, аднак празь непрацяглы час прысягу на вернасьць Беларусі прынялі ўсе вайсковыя часткі.

Аршанская бітва. Падвойная перамога – фільм тэлеканалу “Белсат”

Гісторыя пад знакам Пагоні: Канстанцін Астрожскі і бітва пад Воршаю

https://www.youtube.com/watch?v=G7sgeFrk450

Аршанская бітва – сярэднявечная песьня ў выкананьні гурту “Стары Ольса”

https://www.youtube.com/watch?v=ObZFt4oRFUU

Аршанская бітва – Вершаваная аповесць 1582 г.

Словы Мацея Стрыйкоўскага (“Хроніка Польская, Літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі” (1582))

Трэці пункт адпаведнага дэкрэту казаў:

“Все договоры и акты, заключенные правительством бывшей Российской империи с правительствами королевства Прусского и Австро-Венгерской империй, касающиеся разделов Польши, в виду их противоречия принципу самоопределения наций (…) — отменяются настоящим бесповоротно.”

Гэты дыпляматычны ход быў разьлічаны на падтрымку народамі Польшчы, Беларусі, Літоўскае Рэспублікі і Ўкраіны барацьбы савецкай Расеі зь Нямеччынай, а таксама на пашырэньне ідэалаў сацыялістычнай рэвалюцыі.

Разам з гэтым ён ствараў дадатковыя юрыдычныя падставы для адраджэньня незалежнай беларускай дзяржавы і яе міжнароднага прызнаньня.

Тэкст дэкрэту:

Декрет Совета Народных Комиссаров

Об отказе от договоров правительства бывшей Российской империи с правительствами: Германской и Австро-Венгерской империй, королевств Пруссии и Баварии, герцогств Гессена, Ольденбурга и Саксен-Мейнингена и города Любека

Ст. 1. Заключенные ранее правительством бывшей Российской империи с Германской империей и государствами, в ее состав входящими, нижепоименованные договоры:

I. С Германией — конвенция о наследствах, заключенная 31 октября 1874 г., 2) конвенция о защите литературной собственности, заключенная 15 февраля 1913 г., 3) консульская конвенция, заключенная 26 ноября 1874 г., 4) конвенция о выдаче преступников, заключенная 1 января 1885 г., 5) конвенция о порядке водворения, заключенная 29 января 1894 г., 6‑7) декларация о взаимном признании мерительных свидетельств, подписанная 14 декабря 1881 г., и соглашение по тому же вопросу, заключенное 16 февраля 1902 г., 8) соглашение о взаимном признании акционерных обществ и др. товариществ, .заключенное 18 июля 1885 г., 9‑10) декларация об ограждении фабричных клейм, подписанная 11 июля 1873 года, а также декларация по тому же вопросу ограждения фабричных клейм сторонами в Китае, подписанная 19 января 1907 г., 11) соглашение о Персидских и Багдадских жел. дор., заключенное 19 августа 1911 г. (Потсдамский договор) 12) соглашение о взаимном освобождении подданных от обязанностей взноса обеспечивающих пошлин и залогов при возбуждении судебных исков (cautia judicatum solvi), заключенное 27 августа 1897 года, 13) соглашение об установлении санитарного надзора на случай появления холеры, заключенное 4 августа 1907 года.

II. С Пруссией — 14) конвенция о высылке нищих, бродяг и беспаспортных от 19 августа 1872 г., 15) конвенция о подсудимости дел, касающихся недвижимостей, пересекаемых границею, от 19 декабря 1835 г., 16) конвенция о взимании податей с недвижимостей, указанных выше, от 8 июля 1867 г.

III. С Баварией — 17) конвенции о выдаче преступников, заключенные 14 февраля 1869 г. и 19 сентября 1885 г., и 18) соглашение о невзимании выездных пошлин, заключенное 28 февраля 1827 г.

IV. С Гессеном — 19) договор о выдаче преступников, заключенный 3 ноября 1869 г., и 20) конвенция о невзимании выездных пошлин, заключенная 28 февраля 1827 г.

V. С Ольденбургом — 21) соглашение о невзимании выездных пошлин, заключенное 28 января 1828 г.

VI. С Саксен-Мейнингеном — 22) соглашение о невзимании выездных, пошлин, заключенное 28 июня 1834 г.

VII. С гор. Любеком — 23) соглашение о невзимании выездных пошлин, заключенное 20 декабря 1860 г., и 24) соглашение об обоюдном невзимании эмиграционных пошлин, заключенное 7 сентября 1864 г., — в виду противоречия их внутреннему строю России, созданному революцией и переходом власти в руки пролетариата, отменяются, вследствие чего все действия и исполнения по ним, как правительственными учреждениями Республики, так и частными лицами подлежат прекращению.

Ст. 2. Заключенные ранее правительством (бывшей Российской империи с Австро-Венгерской империей нижепоименованные договоры: 25) декларация о взаимном признании мерительных свидетельств, подписанная 11 мая 1882 г., 26) декларация о взаимном признании акционерных обществ и других товариществ, подписанная 16 января 1867 г., 27) декларация касательно ограждения фабричных клейм, подписанная 24 января 1874 г., 28) конвенция о выдаче преступников от 3 октября 1874 г., 29) конвенция о выдаче беглых, заключенная 26 мая 1810 г., 30) конвенция о выдаче дезертиров, заключенная 14 июля 1822 г., 31) дополнительное соглашение к той же конвенции, заключенное 14 июля 1822 г., 32) конвенция о выдаче политических преступников, заключенная 7 сентября 1833 г., 33) конвенция о взаимном оказании содействия в борьбе о революционным движением, заключенная 3 октября 1833 г., 34) конвенция об установлении взаимности касательно наказания преступлений, совершаемых во владениях одной из сторон против безопасности другой, заключенная 3 октября 1860 г., 35) конвенция о высылке нищих, бродяг и беспаспортных, заключенная 1 декабря 1896 г., 36) конвенция об искоренении контрабанды, заключенная 21 сентября 1851 г., 37) соглашение по тому же вопросу, заключенное 27 марта 1901 г., 38) соглашение о применении мер в случае возникновения эпидемии, заключенное 13 января 1896 г., 39) соглашение о санитарном и таможенном вопросах, заключенное 2 января 1906 г., — в виду противоречия их внутреннему строю России, созданному революцией и переходом власти в руки пролетариата, отменяются, вследствие чего все действия и исполнения по ним, как правительственными учреждениями, так и частными лицами подлежат прекращению.

Ст. 3. Все договоры и акты, заключенные правительством бывшей Российской империи с правительствами королевства Прусского и Австро-Венгерской империй, касающиеся разделов Польши, в виду их противоречия принципу самоопределения наций и революционному правосознанию русского народа, признавшего за польским народом неотъемлемое право на самостоятельность и единство, — отменяются настоящим бесповоротно.

Ст. 4. Все тайные договоры, соглашения и обязательства, заключенные, но не опубликованные в установленном для таких актов порядке, бывшим правительством России с правительствами Австро-Венгрии, Германии и государств, в состав последних входящих, — отменяются бесповоротно в осуществление провозглашенных декретом: Совета Народных Комиссаров от 28 октября 1917 года «О мире» (Собр. Узак., № 1, ст. 2) принципов.

Ст. 5. О принятых в ст.ст. 1‑4 сего декрета постановлениях Народному Комиссариату по Иностранным Делам предписывается известить германское и австро-венгерское правительства для отказа от исполнения упомянутых договоров в порядке ст.ст. дополнительных к мирному договору, заключенному в Бресте 3 марта 1918 года, договоров России с Германией и Австро-Венгрией.

Подписали:

Председатель Совета Народных Комиссаров В. Ульянов (Ленин).

Заместитель Народного Комиссара по Иностранным Делам Л. Карахан

Управляющий Делами Совета Народных Комиссаров Влад. Бонч-Бруевич.

29 августа 1918 года.

Распубликован в № 191 Известий Всероссийского Центрального Исполнительного Комитета Советов от 5 сентября 1918 года.

Крыніца: http://istmat.info/node/31062

Вітаўт Вялікі застаўся ў гісторыі як найбольш яскравы валадар Вялікага княства Літоўскага. За Вітаўтам сярэднявечная беларуска-літоўская дзяржава дасягнула найбольшай магутнасьці і памераў: ад Пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курску да Галіцыі. У час Грунвальдзкай бітвы (1410) Вітаўт асабіста ўзначальваў літоўскія войскі (Полацкая, Віцебская, Гарадзенская, Пінская, Ваўкавыская, Лідзкая, Слонімская, Амсьціслаўская і інш. харугвы), якія былі асноўнай сілай у разгроме крыжакоў.

Найвышэйшыя пасады пры Вітаўце займалі баяры, што паходзілі з тэрыторыі сучаснае Беларусі, зь іх складалася і атачэньне вялікага князя. Напрыклад, на Соленскай сустрэчы 1397 з крыжацкім пасольствам Вітаўта суправаджалі князі Юры Пінскі, Міхал Заслаўскі, Аляксандар Старадубскі, Іван Альшанскі і Іван Друцкі.

З мэтай узмацніць міжнародны статус Вялікага княства Літоўскага і сваё становішча Вітаўт двойчы (у 1429 і 1430 гг.) рабіў захады і ўчыняў зьезды наймагутнейшых валадароў Эўропы, каб прыняць каралеўскі тытул і карону. Каранацыя Вітаўта была сарваная праз дзеяньні польскіх магнатаў.

Гісторыя пад знакам Пагоні. Вітаўт

Вандроўка ў мінулае – Вітаўт

Князь Вітаўт – балет па п’есе Аляксея Дударава

https://www.youtube.com/watch?v=r2Ufw-Uo1ss

Стары Ольса – Песьня а князю Вітаўце (песьня 15. стагодзьдзя)

Літвіны атрымалі дазвол на каранацыю свайго князя ад Папы Рымскага Інацэнта IV. Міндоўг таксама атрымаў ад Папы Рымскага каралеўскую карону.

У выніку гэтае падзеі беларуска-літоўская дзяржава падвышала свой міжнародны статус з княства да каралеўства, што стварала падставы для большага раўнапраўя і стабільнасьці ў стасунках з іншымі краінамі Эўропы. У 1255 годзе Папа Рымскі прызнаў міндоўгавага сына ягоным пераемнікам і дазволіў каранацыю, што яшчэ больш умацавала пазыцыі Міндоўга ў хрысьціянскім сьвеце.

Пасьля забойства Міндоўга Літва страціла статус каралеўства. Аднавіць яго беспасьпяхова спрабаваў вялікі князь Вітаўт у 1430 г.

Кіраўніцтва БНР заўсёды разглядала Вялікае Княства Літоўскае як папярэдняе ўвасабленьне беларускай дзяржаўнасьці. Ва ўсіх адпаведных інфармацыйных матэрыялах гаворыцца пра пераемнасьць Беларускай рэспублікі ад Вялікага Княства Літоўскага. Дзяржаўны сымбаль ВКЛ – герб “Пагоня” – быў прыняты ў якасьці дзяржаўнага герба і Беларускай Народнай Рэспублікай.

Гістарычныя здабыткі і дасягненьні Вялікага Княства Літоўскага – гэта супольная спадчына беларусаў, літоўцаў, палякаў Віленшчыны і ўкраінцаў, якая павінна яднаць народы нашага рэгіёну.