Обращеніе
къ президенту Сѣверо-Американских Соединенныхъ Штатовъ,
воюющимъ и центральнымъ державамъ

Рада Бѣлорусской Народной Республики, состоящая изъ избранниковъ ВСЕБѢЛОРУССКАГО СЪѢЗДА, а также изъ представителей національныхъ, общественныхъ и политическихъ группъ, является до созыва Бѣлорусскаго Сейма единственнымъ высшимъ Законодательнымъ и Административнымъ Органомъ, выражающимъ волю Бѣлорусскаго народа и другихъ народностей, населяющихъ Бѣлоруссію.

Въ тяжкій моментъ жизни довѣрившаго ей власть Края Рада въ сознаніи лежащей на ней отвѣтственности за судьбы Родины обращается къ Демократіямъ Міра.

Краю нашему, уже разоренному войной и гражданской междоусобицей, грозитъ еще въ случаѣ ухода Германскихъ войскъ неминуемое вторженіе анархическихъ элементовъ и пробужденіе анархическихъ настроеній въ народныхъ массахъ, а съ этимъ уничтоженіе остатковъ народнаго достоянія и культуры.

Изъ Бѣлоруссіи волна разрушенія грозитъ перекинуться на Западъ и усилить и тамъ бѣдствіе міровой войны.

Во имя культуры и человѣчности, во имя началъ гуманности, превозглашенныхъ господиномъ Президентомъ Сѣверо-Американскихъ Соединенныхъ Штатовъ Рада Бѣлорусской Народной Республики проситъ спасти беззащитную Бѣлоруссію отъ разгрома и въ этихъ цѣляхъ нынѣ же до отхода оккупаціонной арміи обезпечить ей внѣшнюю неприкосновенность признаніемъ ея Самостоятельности и Независимости и внутреннюю безопасность передачей въ руки Рады Гражданскаго Управленія Краемъ.

Дабы Рада могла выполнить лежащую на ней задачу умиротворенія Края необходимо одновременно съ передачей ей Гражданскаго Управленія возстановить дѣйствія Конституціонной гарантіи публичной и частной жизни.

Старшыня Рады [Лесикъ], Намесьник [Смоличъ], Секретарь [Кречевскій]

(паводле Архівы БНР, Том 1, Кніга 1, с. 284)

на ілюстрацыі: прэзыдэнт ЗША ў 1918 г. Вудро Вілсон

Скончыў Менскую духоўную сэмінарыю (1905), Нова-Александрыйскі інстытут сельскай гаспадаркі і лесаводзтва ў Пулавах (Польшча, 1916), вучыўся ў Кіеўскім політэхнічным інстытуце.

Да беларускага адраджэнцкага руху Смоліч далучыўся ў 1910 годзе, будучы студэнтам. З 1910 году ён чалец Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Актыўны ўдзельнік клюбу «Беларуская хатка» ў Менску. Публікаваўся ў часопісах «Раніца» і «Лучынка».

3ь вясны 1917 г. Смоліч — адзін зь дзейных лідэраў БСГ у Менску, рэдактар яе друкаванага органу — газэты «Грамада», плённы публіцыст. У сакавіку 1917 г. на зьезьдзе беларускіх нацыянальных арганізацыяў Смоліч быў абраны ў Беларускі нацыянальны камітэт (БНК). У ліпені 1917 году на зьезьдзе беларускіх нацыянальных арганізацыяў і партыяў замест БНК утворана Цэнтральная рада беларускіх арганізацыяў (ЦРБА) з Выканаўчым камітэтам, у які Смоліч увайшоў і якім фактычна кіраваў. Пасьля рэарганізацыі ЦРБА ў Вялікую Беларускую Раду (кастрычнік 1917 г.) Смоліч абраны намесьнікам старшыні яе Выканаўчага камітэта. На канфэрэнцыі БСГ у чэрвені 1917 увайшоў у склад яе часовага ЦК.

У сьнежні 1917 г. Смоліч — удзельнік Усебеларускага зьезду, які абвесьціў у Беларусі дэмакратычна-рэспубліканскі лад. У лютым-сакавіку 1918 г. ён — адзін з ініцыятараў абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі. Як радны Беларускай Народнай Рэспублікі ён прымаў удзел у стварэньні акту 25 сакавіка.

У першым урадзе (Народным Сакратарыяце) БНР Смоліч займаў пасаду сакратара асьветы. Каб дамагчыся прызнаньня БНР, выяжджаў з дыпляматычнай місіяй у Кіеў, Варшаву, Бэрлін. У лістападзе-сьнежні 1918 па даручэньні ўраду БНР Аркадзь Смоліч знаходзіўся ў Горадні. Пасьля акупацыі Горадні польскімі войскамі пераехаў у Вільню.

Зь лета 1919 Смоліч — намесьнік старшыні ўраду Антона Луцкевіча, адначасова міністар сельскай гаспадаркі БНР. Пасьля захопу Беларусі савецкімі войскамі летам 1920 Смоліч пераехаў у Горадню, пэўны час працаваў аграномам.

Пасьля другой акупацыі Беларусі Польшчай (верасень 1920) Аркадзь Смоліч пераехаў у Вільню, дзе ўдзельнічаў у стварэньні Таварыства беларускай школы і быў яго першым старшынём. Арганізоўваў курсы беларусазнаўства і выкладаў на іх. Рупіўся вакол заснаваньня культурна-грамадзкага таварыства «Бацькаўшчына»; узначаліў камісію, у якой сабраўся цьвет беларускай навукі — акадэмік Карскі, прафэсары Доўнар-Запольскі, Завітневіч — дзеля хутчэйшага адкрыцьця ўнівэрсытэту ў Менску.

У 1919 г. выдае сваю першую кнігу «Геаграфія Беларусі» — грунтоўны навуковы твор, які атрымаў шырокае грамадзкае і навуковае прызнаньне і меў пяць перавыданьняў.

У 1920—1922 гг. А. Смоліч працуе выкладчыкам Віленскай беларускай гімназіі, чытае геаграфію на настаўніцкіх курсах, становіцца адным з заснавальнікаў і першым старшынём Таварыства беларускае школы, якое пазьней адыграе немалую ролю ў барацьбе працоўных Заходняй Беларусі за нацыянальную школу і культуру. Актыўна ўдзельнічае ў заходнебеларускім грамадзкім жыцьці: яго абіраюць сябрам управы Віленскага хаўруса каапэратараў, прызначаюць інструктарам аддзелу.

Як палітык і эканаміст Аркадзь Смоліч бачыў адкрыта каляніялісцкую скіраванасьць палітыкі польскага ўрада ў дачыненьні да беларускіх земляў. Пэрспэктывы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху ў межах Польшчы бачыліся яму праблематычнымі.

У жніўні 1922 урад БССР дазволіў Смолічу вярнуцца ў Менск і прызначыў яго загадчыкам плянава-эканамічнага аддзела Наркамата земляробства БССР. Смоліч на той час – адзін з самых дасьведчаных і аўтарытэтных беларускіх спэцыялістаў у галіне эканомікі і аграноміі.

З 1923 ён – дацэнт, прафэсар і загадчык катэдры ў БДУ. У 1924 пад яго кіраўніцтвам створаныя часопіс «Плуг» і Цэнтральнае бюро краязнаўства. Смоліч ініцыюе скліканьне напачатку Менскай, а затым і Ўсебеларускай краязнаўчых канфэрэнцыяў, непасрэдна прычыняецца да заснаваньня часопіса «Наш край». У 1924 г. Аркадзь Смоліч у складзе камісіі Дзяржпляну БССР праводзіць раянаваньне тэрыторыі рэспублікі.

У 1925 г. Смоліч абіраецца правадзейным сябрам Інстытуту беларускай культуры, намесьнікам яго старшыні. Арганізуе яго навукова-дасьледчую і выдавецкую працу, клапоціцца аб пашырэньні ў сыстэме інстытуту прыродазнаўчых навук. Прыкладае намаганьні для адкрыцьця ў Горы-Горках сельскагаспадарчай акадэміі і Навукова-дасьледчага інстытуту сельскай гаспадаркі і лесаводзтва ў Менску. У 1927 г. становіцца першым беларускім прафэсарам геаграфіі.

У 1928 Смоліч абраны правадзейным чальцом Расейскага геаграфічнага таварыства, узнагароджаны (1930) Малым залатым мэдалём за навуковыя працы «Разьмяшчэньне насельніцтва па тэрыторыі БССР» і «Сельскагаспадарчыя раёны БССР у 1927—1928 гг.: Папярэдняя схема і мэтадалягічныя ўвагі» (абедзьве 1929). Аркадзь Смоліч зрабіў вялікі ўнёсак у пераўтварэньне Інбелкульту ў Акадэмію навук, быў адным з аўтараў яе першага статута.

У гэты час А. Смоліч – аўтар шматлікіх навуковых працаў па эканоміцы і геаграфіі Беларусі.

У канцы 1928 – пачатку 1929 гг. на базе Інбелкульта адкрываецца Беларуская Акадэмія навук. А. Смоліч выступае адным з суаўтарам яе статуту разам з С. Некрашэвічам, У. Ігнатоўскім і В. Ластоўскім.

26 чэрвеня 1930 г. А. Смоліч у ліку ста зь лішнім беларускіх навукоўцаў, грамадзка-палітычных дзеячоў і пісьменьнікаў быў арыштаваны па сфабрыкаванай справе «Саюзу вызваленьня Беларусі». 10 красавіка 1931 г. пастановай калегіі ОГПУ ён сасланы на 5 гадоў углыб Расеі: у Пермскую вобласьць, потым — у Тюменскую вобласьць. Пасьля заканчэньня тэрміну адміністрацыйнай высылкі ў 1935 г. вучоны жыў у Тюменскай вобласьці, працаваў у райкалгассаюзе, выкладаў геаграфію ў жывёлагадоўчым тэхнікуме, чытаў лекцыі на курсах удасканаленьня настаўнікаў. У жніўні 1935 вызвалены.

У ноч зь 17 на 18 чэрвеня 1937 Смоліч зноў арыштаваны і 10 чэрвеня 1938 прыгавораны да вышэйшай меры пакараньня. Праз тыдзень, 17 чэрвеня 1938, расстраляны ў Омскай турме.

Аркадзь Смоліч быў рэгабілітаваны па 1-м прысудзе Вярхоўным судом БССР 10 чэрвеня 1988, па 2-м — прэзыдыюмам Тюменскага абласнога суду 9 лютага 1957.

1) прызнаць уладу Цэнтральнай Краёвай Беларускай Рады;

2) павiнна быць створана адзiная непадзельная Беларусь у форме БНР;

3) дэлегаваць у Менск свайго прадстаўнiка.

Аналягічныя пастановы прыходзілі з іншых гарадоў і павятовых цэнтраў Беларусі: Бабруйск, Радашкавічы, Барысаў, Слуцак, Нясьвіж, Наваградак, Койданава, Рэчыца і іншыя.

Газэта “Гоман” 12 красавiка 1918 года паведамляла:

„Зь Менска паказваюць, што весьцi аб прызнаньнi Народнага Сакратарыята прыходзяць амаль штогадзiну”.

13 траўня 1918 года Народны Сакратарыят Беларусі наведалі прадстаўнікі Рэчыцкага земства М. Мяцельскі і Д. Хічук. Дэлегаты раіліся са старшынём Народнага Сакратарыята Язэпам Варонкам і народным сакратаром асьветы Аркадзем Смолічам аб справе, зьвязанай з беларуска-ўкраінскімі перагаворамі, а таксама аб справе арганізацыі сеткі беларускіх школ і ўвядзеньня беларускай мовы ва ўжо існуючых школах.

У паведамленьні ад 6 чэрвеня 1918 года „Сфэра ўплыву Народнага Сакратарыята” адзначалася:

„За апошні тыдзень Народны Сакратарыят наведалі прадстаўнікі Магілёўскай, Віцебскай губэрній, Гомельшчыны, Палесься, Вілейскага павета і іншых гарадоў. З усіх месц дэлегаты прывозяць пастановы аб прызнаньні ўлады Народнага Сакратарыята і просьбу рэгуляваць жыцьцё”.

Сакратарыят абвясціў сябе вярхоўнай уладай у краі да “склікання на дэмакратычных асновах Устаноўчага Сходу Беларусі”. У кастрычніку 1918 Народны Сакратарыят быў перайменаваны ў Раду Народных Міністраў БНР і ў наступным быў вядомы як Урад БНР. Сёньня функцыі Ўраду БНР у выгнаньні выконвае Прэзыдыюм Рады БНР.

Спачатку ва ўрад на чале зь Язэпам Варонкам уваходзілі 7 чалавек, але пасьля іх колькасьць была даведзеная да 15-ці. Паводле ўспамінаў Кастуся Езавітава, склад першага ўраду БНР быў наступны:

Язэп Варонка — старшыня і народны сакратар (міністар) міжнародных справаў,

Іван Макрэяў — народны сакратар унутраных справаў,

Аркадзь Смоліч — народны сакратар асьветы,

Яўхім Бялевіч — народны сакратар справядлівасьці,

Янка Серада — народны сакратар народнай гаспадаркі,

В. Рэдзька — народны сакратар шляхоў зносін,

Тамаш Грыб — народны сакратар земляробства,

Палута Бадунова — народны сакратар апекі,

А. Карач — народны сакратар пошты і тэлеграфу,

Пётра Крэчэўскі — народны сакратар кантролю,

Гелі Белкінд — народны сакратар фінансаў,

Павал Злобін — сакратар расейскіх справаў,

Майсей Гутман — «першы таварыш» (першы намесьнік) старшыні і сакратар габрэйскіх справаў,

Канстантын Езавітаў — «другі таварыш» старшыні і народны сакратар вайсковых справаў,

Лявон Заяц — загадчык справаў Народнага Сакратарыяту

ДЕКЛАРАЦІЯ СОВѢТА МИНИСТРОВ БѢЛОРУССКОЙ НАРОДНОЙ РЕСПУБЛИКИ

(Прочитанная Предсѣдателем Совѣта Министров в засѣданіи Рады Республики 22 ноября 1918 г.)

Основная задача Кабинета: СТРОИТЕЛЬСТВО И ЗАЩИТА НЕЗАВИСИМОСТИ БѢЛОРУСКОЙ НАРОДНОЙ РЕСПУБЛИКИ

Въ области ИНОСТРАННОЙ политики Кабинет будет проводить:

1) Признание независимости Бѣлоруссіи и объединеніе всѣх Бѣлорусских земель,

2) право голоса на Мирной Конференціи,

3) солидарность с новыми государственными образованіями,

4) федерированіе с соседями на основѣ обезпеченія Бѣлоруссіи максимума независимости и обезпеченія ея интересов.

Во ВНУТРЕННЕЙ политикѣ:

1) Укрѣпленіе государственной власти и переход в ея руки государственных учрежденій,

2) организация Бѣлорусских Рад по всей Бѣлоруссіи, установленіе самой тѣсной связи с мѣстными самоуправленіями,

3) созданіе вооруженной силы для защиты правопорядка,

4) организація финансов, продовольственнаго дѣла и помощи военнопленным, возвращеніе домой беженцев,

5) подготовка возстановленія экономической жизни.

В области ЗЕМЕЛЬНАГО ВОПРОСА:

Только народ в своем цѣлом является подлинным хозяином всего національнаго богатства Края и всей земли. Только ему в лицѣ его государственных учрежденій принадлежит право распоряжаться землей, издавая соотвѣтственные законы:

1) Признаніе лѣсов и нѣдр земли національным достояніем, воспрещеніе продажи лѣсов,

2) проведеніе земельной переписи, установленіе минимума размѣров крестьянских хозяйств и максимума земельной собственности,

3) созданіе національнаго земельнаго фонда для надѣленія малоземельных и безземельных землеробов,

4) установленіе земельной политики в смыслѣ раціонализаціи мелких крестьянских хозяйств,

5) защита національнаго земельнаго богатства и порядка на землѣ.

В РАБОЧЕМ ВОПРОСѢ – поддержка и проведеніе рабочаго законодательства в смыслѣ соціал-демократической программы.

В НАЦІОНАЛЬНОМ ВОПРОСѢ:

1) Обезпеченіе Бѣлорусскому народу фактической возможности культурно-національнаго развитія,

2) свобода для всѣх національностей и равноправіе, обезпеченыя законом в смыслѣ національно-персональной автономіи,

3) участіе всѣх національностей в засѣданіи Независимой Бѣлоруссіи (мѣста в Кабинетѣ).

Стремясь к укрѣпленію завоеваній революціи, Кабинет будет всѣми мѣрами стремиться к сохраненію правопорядка до созыва Учредительнаго Собранія на основаніи всеобщаго, равнаго, прямого, тайнаго и пропорціональнаго избирательнаго закона. Учредительному Собранію должна быть передана вся власть.

СОСТАВ КАБИНЕТА:

Кабинет состоит из 7 членов, в том числѣ:

1) Соціал-демократов – 4 (между ними Предсѣдатель Совѣта Министров)

2) Соціалистов-революціонеров – 2

3) Соціалистов-федералистов – 1

Состав Правительства Бѣлорусской Народной Республики:

Предсѣдатель Совѣта Министров и Министр Иностранных Дѣл:

АНТОН ИВАНОВИЧ ЛУЦКЕВИЧ

Товарищ Предсѣдателя и Министр Земледѣлья:

АРКАДІЙ АНТОНОВИЧ СМОЛИЧ

Министр Просвѣщенія:

Профессор ВАЦЛАВ ЛЕОНАРДОВИЧ ИВАНОВСКІЙ

Управляющій Министерством Внутренних Дѣл:

КУЗЬМА ГЕОРГІЕВИЧ ТЕРЕЩЕНКО

Министр Юстиціи:

АЛЕКСАНДР ИВАНОВИЧ ЦВИКЕВИЧ

Управляющій финансами:

ВАСИЛІЙ ИВАНОВИЧ ЗАХАРКО

Государственный Контролер:

ЛЕОНАРД ОСИПОВИЧ ЗАЯЦ-ЗАЙЦЕВ

(Архівы БНР – Том 1 Кніга 1, с. 300)