Бел-чырвона-белы сьцяг зьяўляецца галоўным беларускім нацыянальным сымбалем і, бясспрэчна, ізноў будзе дзяржаўным сьцягам дэмакратычнай справядлівай Беларусі. Ніякія распараджэньні незаконнай улады ня змогуць адняць гэты сьцяг у беларускага народа.

Бел-чырвона-белы сьцяг – адзіны легітымны сьцяг Беларусі і ўсіх беларусаў, незалежна ад роднай мовы і палітычных поглядаў.

Пад гэтым сьцягам Беларусь упершыню абвесьціла пра свой дзяржаўны сувэрэнітэт у 1918 годзе і здабыла незалежнасьць у 1991 годзе, роўна трыццаць год таму. Пад гэтым сьцягам адчыніліся першыя амбасады Беларусі ў сьвеце, а беларускія спартоўцы ўпершыню выступілі на Алімпійскіх гульнях ад імя незалежнай Рэспублікі Беларусь.

У 2020 годзе сотні тысячаў беларусаў выйшлі на вуліцы беларускіх гарадоў пад бел-чырвона-белым сьцягам. Яны выйшлі за сваю годнасьць, за свабоду і справядлівасьць – супраць тыраніі, страху, нянавісьці і хлусьні, якія ўвасабляе чырвона-зялёны сьцяг.

Размовамі пра забарону беларускага сьцяга рэжым былога прэзыдэнта Лукашэнкі ў чарговы раз праяўляе сваю антыбеларускую і акупацыйную сутнасьць, сваю нянавісьць да беларусаў.

Адзіная прычына магчымай спробы забароны сьцяга – страх дыктатарскага рэжыму перад беларускім народам, які падняў сваю галаву. Страх перад сотнямі тысячаў свабодных і годных людзей, якія адчулі сябе гаспадарамі на сваёй Бацькаўшчыне.

Ніякія забароны ня выратавалі савецкі рэжым, трыццацігодзьдзе скону якога сёлета адзначаюць усе краіны нашага рэгіёну і ўвесь свабодны сьвет. Ніякія забароны і ніякія рэпрэсіі ня выратуюць рэжым А. Лукашэнкі ад непазьбежнага канцу і непазьбежнага справядлівага суду.

СТВАРЭННЕ І ВЫГЛЯД

Слуцкае войска мела фармальны статус Слуцкай брыгады БНР. Слуцкая брыгада дзялілася на Першы Слуцкі полк і Другі Грозаўскі полк. Для Першага Слуцкага палка ў Горадні мясцовай беларускай грамадой быў створаны сцяг, які быў дасланы ў Слуцк. Сцяг Першага Слуцкага палка вядомы па знакамітым фота, на якім бачым дзеячоў беларускага руху Лявона Вітан-Дубейкаўскага, магчыма Юліяну Мэнке і Антона Борыка.

На светлым фоне ў верхняй частцы паўколам вышыты надпіс “ПЕРШЫ СЛУЦКІ ПОЛК”, унізе паўколам вышыта “БЕЛАРУСКАЙ НАРОДНАЙ РЭСПУБЛІКІ”. Дакладныя колеры не вядомыя, але ёсць версія, што светлае палатно было насамрэч жоўтага (залацістага) колеру.

У гістарычных крыніцах пішацца, што на сцягу быў надпіс “ТЫМ, ШТО ПАЙШЛІ ПАМІРАЦЬ, КАБ ЖЫЛА БАЦЬКАЎШЧЫНА”. Верагодна, надпіс мог быць зроблены на зваротным баку сцяга.

Усярэдзіне вышытая вельмі прыгожая і ўдалая, дынамічная і гарманічная “Пагоня” на простакутным француска-расейскім шчыце. Як мы ведаем, прыгожыя варыянты “Пагоні” – рэдкасць і каштоўнасць, і таму асабліва шкада, што гэты эскіз “Пагоні” нідзе больш не сустракаецца і цяпер не выкарыстоўваецца. Варта гэта выпраўляць – асабліва ўлічваючы, што гэта ўзор “Пагоні”, створаны самімі беларусамі.

ТРЭБА АДШУКАЦЬ СЦЯГ СЛУЧЧАКОЎ

Пасьля Слуцкага збройнага чыну сцяг захоўваўся ў Антона Сокала-Кутылоўскага, камандара Першага Слуцкага палка. Сокал-Кутылоўскі жыў у Заходняй Беларусі, дзе стаў праваслаўным святаром. Улетку 1921 г. Сокал-Кутылоўскі хацеў перадаць сцяг на захаванне праваслаўнаму Пінска-Наваградскаму біскупу Панцялейману, але той адмовіўся яго прыняць.

У 1931 годзе сцяг канфіскавала польская паліцыя падчас ператрусу. Далейшы лёс гэтай важнай рэліквіі невядомы.

Неабходна шукаць арыгінальны сцяг або высвятляць ягоны лёс. У ідэале гэтым павінна была б заняцца беларуская дзяржава, але ва ўмовах цяперашняга рэжыму ўзяць на сябе гэтую задачу павінна грамадскасць.

Калі і дзе дакладна быў канфіскаваны сцяг? Слонімшчына/Наваградчына? Якой паліцэйскай часткай?

Што павінны былі з ім зрабіць паводле працэдураў – знішчыць ці адправіць у архіў?

Калі першае, ці ёсць пацверджанне?

Калі другое, дзе гэты архіў? Што з ім сталася падчас Другой сусветнай вайны (пасля прыходу саветаў, а потым нацыстаў)? Што з ім сталася ў часы БССР / камуністычнага рэжыму ў Польшчы?

АДНАЎЛЕННЕ І СУЧАСНАЕ ВЫКАРЫСТАННЕ

У 2014 годзе па замове Рады БНР быў створаны вектарны абноўлены варыянт сцягу. Фонавым колерам быў абраны белы, колерам надпісу – чырвоны. На жаль, не атрымалася адрысаваць арыгінальную версію “Пагоні”, замест яе на шчыт быў памешчаны летувіскі эскіз Жмуйдзінавічуса: атрымалася вельмі прыгожа, хоць і не ў строгай адпаведнасці з арыгіналам.

Файл знаходзіцца ў вольным доступе, і раздрукаваны сцяг Случчакоў можна набыць на AliExpress (прадавец не звязаны з Радай БНР, і ўвогуле невядомы). Сімвал часам можна пабачыць на акцыях пратэсту ў Беларусі і замежжы.

Сцяг Случчакоў – бадай што галоўная беларуская вайсковая рэліквія XX стагоддзя. У будучыні ён мог бы зрабіцца сімвалам або асновай для сімвала ўсяго Беларускага войска. А адшуканне арыгінала гэтага сцяга магло б быць падзеяй, якая па важнасці саступала б хіба што толькі перапахаванню паўстанцаў Каліноўскага ў 2019 годзе.

Да стагоддзя Слуцкага збройнага чыну Рада БНР прадстаўляе абноўленую дыгітальную рэканструкцыю знакамітага сьцяга.

Асобна – упершыню адноўленая “Пагоня” са сцяга Случчакоў:

https://www.radabnr.org/wp-content/uploads/2020/12/Sciah-Slucak-1920.zip

Выявы даступныя ў максымальнай якасьці да зладаваньня і вольнага выкарыстаньня. Яны прыдатныя ў тым ліку да раздрукоўкі на тканіне.

Алесь Чайчыц
Сакратар інфармацыі Рады БНР
Стваральнік блога “Беларуская геральдыка”

І ўсё ж, бяз страху быць абвінавачаным у другім, хочацца падзяліцца сваімі суб’ектыўнымі эмоцыямі, выкліканымі аб’ектыўнай, зрэшты, рэччу.

Ці паспрачаецца хто з тым, што ніводная іншая нацыя ў сьвеце ня мае нагэтулькі ж выразнага, яскравага, энэргетычнага сьцягу, як беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы?

Сьцягі бываюць прыгожыя, сымэтрычныя, гарманічныя. Бываюць сьцягі са старажытнаю гісторыяй, сьцягі, за якія людзі ахвяравалі жыцьцём, сьцягі, якія натхнялі людзей на выбітныя подзьвігі, сьцягі, што ўсталёўваліся першапраходцамі на далёкіх выспах і горных вяршынях. Ёсьць сьцягі са старажытнымі легендамі пра паходжаньне, як дацкі Danneborg, што ў 1219 годзе сыйшоў зь неба да дацкіх войнаў, каб яны перамаглі ў бітве. Ёсьць сьцягі, якія зрабіліся сымбалем і брэндам, культавым атрыбутам як брытанскі Union Jack. У свой зорна-паласаты сьцяг мільёны амэрыканцаў ўкладаюць столькі гонару, любові і энэргіі, што палотнішча сталася ў ЗША сапраўднай сьвятыняй – куды больш, чым проста сымбалем дзяржавы і краіны.

Але, напэўна, ніводзін сьцяг не нясе сам па сабе гэткай выразнай унутранай эмацыйнасьці, як спрадвечны гістарычны сьцяг Беларусі, які адной сваёй яскравай выявай прыцягвае вочы.

Белае поле, і чырвоная паласа працінае яе наскрозь. Чырвоны гарачы агонь, што топіць белы халодны сьнег. Мёртвы белы лёд – і чырвоная жывая, кіпячая кроў на ім. Белы ціхі спакой – і гучны чырвоны крык, поўны болю, сілы, прагі волі.

Гэтая выключная энэргетыка кантрасту – сьцяг, які гучыць; сьцяг, які пячэ і апальвае. Пакажыце мне другі такі ж!

Кляўстрафабічная таталітарная атмасфэра Менску ажыўляецца, як толькі гэтую душную “матрыцу” працінае бела-чырвона-белае палотнішча ў руках таго, хто асьмеліўся падняцца за сваю чалавечую годнасьць. Нацыянальны штандар над уваходам у сядзібу БНФ – як дзірка ў прасторы і часе, а дзьвер пад ім – бы партал у іншую рэальнасьць, у выспачку свабоды і надзеі пасярод апошняй эўрапейскай дыктатуры.

На мяжы містыкі – такое адчуваньне, быццам гэты сьцяг здольны адганяць зло.

Здавалася б, чаго варта было Лукашэнку пакінуць гэты сьцяг у 1995 г., каб захаваць ляяльнасьць нямалай колькасьці людзей, не згубіўшы даверу і свайго традыцыйнага электарату? Насельніцтва Беларусі збольшага дзялілася і дзеліцца на прыхільнікаў бел-чырвона-белага сьцягу і тых, каму абыякава, пад якім сьцягам жыць.

Але ж не: відаць, зь любым сьцягам гэта было б магчыма, толькі ня з гэтым. Любы сьцяг сьцярпеў бы пад сабою злачынствы, акрамя гэтага, і нейкім чуцьцём нават лукашысты ўсьведамілі гэта, і як быццам зьнішчылі гэтую сымбалічную перашкоду.

Супрацьстаяньне свабоды і дыктатуры ў Беларусі – гэта супрацьстаяньне і на сымбалічным узроўні.

Чырвоны і зялёны – гэта негарманічныя колеры, чыё спалучэньне выклікае ў чалавека стрэс и дэпрэсію. Вялізнае крывава-чырвонае поле, што навісла над зялёнай палоскай – увасабленьне нераўнапраўя, дамінацыі і дыктатуры. Само непрыгожае і безгустоўнае палотнічша ў якасьці дзяржаўнага сымбалю – гэта нібы зьдзек з усяе краіны, як нахабны выклік: “Якую яшчэ зьнявагу вы здольныя вытрымаць? Якую яшчэ гнюснасьць вы здольныя сьцярпець?”

За гады дыктатуры для нашага пакаленьня бел-чырвона-белы сьцяг зрабіўся сымбалем свабоды, сымбалем барацьбы за волю і за прагрэс. Ён выпакутоўвае сваю пачэснасьць, набывае асацыяцыі, ад якіх пры кожным позірку на яго сэрца стукае хутчэй. За яго людзі церпяць зьбіцьці, штрафы, доўгія суткі арыштаў.

Адно зьяўленьне гэтага сьцягу на вуліцы ўжо нясе вялікае сьвядомае і падсьвядомае пасланьне само па сабе – і таму, здавалася б, нявінны “незарэгістраваны” бел-чырвона-белы сьцяг зрабіўся асобнай, спэцыфічнай, сымбалічнай мэтай для рэпрэсіяў з боку дыктатуры. А раз рэжым яго баіцца, значыць сьцяг сапраўды нясе яму небясьпеку – усяляе іррацыянальны страх у душонкі дзяржаўных халуёў, запраданцаў, жандармаў і шпегаў. Патыхае для іх жарам пекла і справядлівай адплатаю, якой не пазьбегнуць ніводнаму злачынцу, ня гледзячы на часовыя тытулы, пагоны і рахункі ў замежных банках.

Пакуль бел-чырвона-белы сьцяг над нашымі галовамі і ў нашых сэрцах – значыць, “нас нядоля не здалела”. Насуперак гісторыі, насуперак злодзеям ва ўладзе і расейскамоўным нігілістам-плявунам у ЖЖ.

Магчыма, сапраўды Беларусь чакае асаблівы лёс, калі сымбаль яе – такі асаблівы сьцяг.

Альбо гэта проста добры знак надзеі для ўсіх нас, каго ён яднае – і вельмі магчыма, што толькі ў нас, у некаторай колькасьці беларусаў, бел-чырвона-белы штандар выклікае ўзьнёслыя пачуцьці. Але ці ня гэта галоўнае для нацыянальнага сьцягу – каб была нацыя, для якой ён быў бы каштоўным? Беларускі нацыянальны сьцяг дазваляе аддзяліць сутнасьць ад формы, ён яднае тых, хто зьяўляецца беларусам паводле стану душы і сьвядомасьці, а не паводле прыналежнасьці да адміністрыцыйнага бюракратычнага апарату, што мяшкае ў Менску і выдае пашпарты з савецкім гербам.

Сьцяг наш мае сваю нацыю, хай складаецца яна не з усіх тых, хто сябе заве беларусам. Нацыю годную, нацыю, што мае будучыню; нацыю-матыля, пакуль што закутую ў кокане. І нацыя наша мае ганарыцца сымбалем нагэтулькі моцным, шляхотным і дзвонкім – нашым сьцягам, апетым у песьнях. Сьцягам, які натхняе, пад якім хочацца стаяць і змагацца – штандарам бел-чырвона-белым.

Алесь Чайчыц
maskva.net
чэрвень 2008 г.

Пячаткі былі створаныя перад Другой Сусьветнай Вайною, а самая старая – у 1918 годзе ў Беларусі.

З таго часу яны захоўваюцца Старшынёй Рады БНР і перадаюцца разам з паўнамоцтвамі новаабранаму Старшыні пры заступленьні на пасаду.

1. Старая Пячатка

Створаная ў 1918 годзе ў Беларусі, зьмяшчае “Пагоню” і надпіс “Рада Беларускай Народнай Рэспублікі”

2. Новая Пячатка

Створаная ў час паўнамоцтваў III Старшыні Рады БНР Пётры Крэчэўскага, зьмяшчае “Пагоню” і надпіс “Рада Беларускай Народнай Рэспублікі” кірыліцай і лацінкай.

3. Штамп Канцылярыі Старшыні Рады БНР

Выкарыстоўвалася для зацьверджаньня дакумэнтаў Канцылярыі. Яна была створаная ў 1930-я гады ў час знаходжаньня Рады БНР у Празе, пры IV Старшыні Рады Васілю Захарку. Зьмяшчае надпіс “Канцылярыя Старшыні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі” на беларускай і францускай мовах.

Нарадзіўся ў мястэчку Раманава (цяпер вёска Леніна Слуцкага раёну Менскай вобласьці) у сям’і сьвятара. У 1889 годзе скончыў Слуцкую духоўную вучэльню. У 1892—1895 служыў у войску. У другой палове 1890-х жыў на Ўрале, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі. Сьпяваў у капэле Д. Агрэнева-Славянскага.

Вярнуўся ў Беларусь у пачатку 1900-х. Узначальваў царкоўны хор Старажоўскай царквы, аматарскі хор Менскага таварыства цьвярозасьці; выкладаў сьпевы ў пачатковых школах.

Уладзімер Тэраўскі – аўтар дзьвюх найважнейшых беларускіх патрыятычных гімнаў пачатку 20. стагодзьдзя: «Ваяцкага Маршу», які стаўся гімнам БНР, і «Беларускай Марсэльезы» (“Адвеку мы спалі”).

У 1914 годзе стварыў Менскі беларускі хор, які ў 1917 годзе увайшоў у склад Першага Беларускага таварыства драмы і камэдыі. У 1918—1919 кіраваў харавой капэлай у Беларускім савецкім тэатры; уваходзіў у склад Таварыства працаўнікоў беларускага мастацтва.

Улетку 1920 году арыштаваны польскімі акупацыйнымі ўладамі ў Асіповічах. Пасьля ўтварэньня Беларускага дзяржаўнага тэатру ў Менску (БДТ-1) яго галоўны хормайстар.

Арыштаваны ЧК у 1921 годзе разам з У. Фальскім; прысуджаны да расстрэлу, замененага 5-гадовым зьняволеньнем. У 1923 вызвалены.

Кіраваў харавымі калектывамі БДУ, МБПТ, саюзу паштавікоў-тэлеграфістаў. Стварыў музыку да спэктакляў БДТ-1: «Бязьвінная кроў» У. Галубка (1918), «Каваль-ваявода» Е. Міровіча (1925) і інш. Найбольш вядомай стала музыка да спэктакля «На Купальле» Міхася Чарота (1921), у прыватнасьці, да песьні «Купалінка». Напісаў песьні і рамансы на словы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Зьмітрака Бядулі, Міхася Чарота і іншых. Запісваў і гарманізаваў народныя песьні, частка якіх апублікавана ў зборніках «Беларускі сьпеўнік з нотамі на тры галасы паводле народных мэлёдыяў» (1921), «Беларускі лірнік» (1922), «Вайсковы зборнік» (1926). Браў удзел у рабоце музычнай сэкцыі Інбелкульту.

Пасьля 1930 году звольнены з працы, абвінавачаны ў нацыянал-дэмакратызьме. Служыў у царкоўным хоры Старажоўскай царквы Менску.

Арыштаваны 17 жніўня 1938. Расстраляны ў НКВД Менску. Рэгабілітаваны ў 1957 годзе.

Ваяцкі Марш: гімн БНР. Аўтар музыкі – У. Тэраўскі

Купалінка: знакамітая песьня, якую прынята лічыць народнай, музыку да якой на самой справе напісаў У. Тэраўскі

Шумныя бярозы: ёсьць меркаваньне, што Тэраўскі быў аўтарам музыкі да гэтай вядомай песьні

Эскіз гербу “Пагоня”, прынятага ў якасьці дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь у 1991 годзе, распрацавала група мастакоў на чале зь Яўгенам Куліком.

Гімнам Рэспублікі Беларусь заставалася мэлёдыя гімна БССР кампазытара Несьцера Сакалоўскага, але без словаў.

Адначасова ў гэты дзень была афіцыйна зацьверджаная новая назва беларускай дзяржавы – Рэспубліка Беларусь, скарочана – Беларусь. Пастанаўлялася выкарыстоўваць гэтую назву (Belarus) на ўсіх мовах сьвету.

Дзяржаўны статус нацыянальных беларускіх герба і сьцяга быў фармальна скасаваны на рэфэрэндуме 1995 года, які быў арганізаваны і праведзены з грубымі парушэньнямі і таму ня мае юрыдычнае сілы.

Рада БНР, як шматразова адзначалася ў адпаведных заявах, выступае за аднаўленьне ў Рэспубліцы Беларусь дзяржаўнай сымболікі, зацьверджанай рашэньнем Вярхоўнага Савету Беларусі ад 19 верасьня 1991 г.

Эскізы герба і сьцяга Беларусі, 1991 г.

Афіцыйныя дакумэнты аб зацьверджаньні “Пагоні” ў якасьці дзяржаўнага гербу:

Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям’і. Скончыў царкоўна-прыходзкую школу ў вёсцы Галавачы, Сьвіслацкую настаўніцкую сэмінарыю (1910). Працаваў у школе.

З 1915 году — у войску, пасьля вайсковай вучэльні — на Паўночна-Заходнім фронце.

Дэлегат Першага Ўсебеларускага кангрэсу (сьнежань 1917 году). Настаўнічаў у Менску (1917—1918). Выкладаў на курсах беларусазнаўства пры Менскай гарадзкой думе (1918).

У 1918 годзе ўступіў у Беларускую партыю сацыялістаў-рэвалюцыянэраў. Удзельнічаў у працы Рады БНР у Менску і Горадні (1918—1919).

Удзельнік Слуцкага Збройнага Чыну, займаўся ў ходзе яго справамі друку, быў загадчыкам паўстанцкае друкарні ў Клецку.

У міжваенны час жыў у Заходняй Беларусі, працаваў у Радашкавіцкай беларускай гімназіі (1922—1923). Пасьля жыў у Вільні, рэдагаваў часапіс «Саха» (1923). Выдаў у Вільні працу па гісторыі БНР «Рада Беларускай Народнай Рэспублікі» (1921).

З 1927 году актыўна ўдзельнічаў у працы Беларускага навуковага таварыства. Друкаваўся (з 1916 году) у пэрыёдыках «Гоман», «Звон», «Беларускае жыцьцё», «Беларускія ведамасьці», «Беларусь», «Наша думка», «Маланка», «Грамадзкі Голас», «Беларускае слова» «Сялянская ніва», «Беларуская культура», «Беларускі дзень». Карыстаўся таксама псэўданімам «Язэп Сьвятазар». Арганізоўваў у родных мясьцінах беларускія канцэрты, спэктаклі.

Арыштоўваўся ўладамі Польшчы за пракамуністычную агітацыю.

Сябра Галоўнай управы Таварыства беларускай школы ў 1936—1937 гадах.

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР у кастрычніку 1939 году працаваў у рэдакцыі газэты «Віленская праўда». Неўзабаве арыштаваны бальшавікамі, загінуў у зьняволеньні.

Удзельнік Зьезда беларускіх нацыянальных арганізацый у Менску (сакавік 1917 г.), у 1918 працаваў загадчыкам бежанскага аддзела Белнацкама.

З красавіка 1919 г. ў Вільні: член Беларускага Нацыянальнага Камітэта, старшыня Цэнтральнай Беларускай Рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны (травень — ліпень 1919), узначальваў камітэт Беларускага Таварыства Дапамогі Пацярпелым ад Вайны, адзін з ініцыятараў стварэньня Беларускае Вайсковае Камісіі.

Восеньню 1919 — дыпляматычны прадстаўнік урада БНР у дзяржавах Балтыі, дзяржаўны сакратар ва ўрадзе В. Ластоўскага.

У 1920—30-я г. працаваў у міністэрствах беларускіх спраў, замежных спраў, сувязі Літоўскай Рэспублікі, быў адным з кіраўнікоў Беларускага цэнтра, Летувіска-Беларускага Таварыства.

У час Другой Сусьветнай Вайны арыштоўваўся савецкімі і нямецкімі ўладамі, быў вязьнем нацыстоўскага канцлягера. Пасьля вайны зноў некалькі разоў арыштаваны савецкімі ўладамі, канчаткова вызвалены ў 1955 годзе.

Аўтар дзясяткаў будынкаў у розных гарадах Літоўскае Рэспублікі.

Дуж-Душэўскі лічыцца аўтарам эскіза беларускага нацыянальнага сьцяга, які грунтуецца на колерах беларускіх нацыянальных арнамэнтаў і на традыцыях дзяржаўнай сымболікі Вялікага Княства Літоўскага. Дакладная дата стварэньня і зацьверджаньня сьцяга невядомая, але ў сьнежні 1917 года ў Менску падчас Усебеларускага зьезду бел-чырвона-белы сьцяг ужо адзінадушна прызнаваўся ў якасьці нацыянальнага сымбаля Беларусі і беларускага народу.

У сваіх успамінах Клаўдзі Дуж-Душэўскі пісаў:

«Цiкава адзначыць, што беларусы ўважалi сваiм дзяржаўным сьцягам той, што i лiтоўцы, гэта значыць белую Пагоню на чырвоным полi, але нацыянальнага сьцяга не было. Мне давялося зрабiць некалькi праектаў нацыянальнага сьцяга, i адзiн зь iх быў прыняты, менавiта: бела-чырвона-белы. Ад таго часу гэты сьцяг i лiчыцца за беларускi»

Акцыя была арганізаваная беларускімі нацыянальнымі арганізацыямі, паўсюль у Менску прадаваліся бел-чырвона-белыя значкі, кукарды і сьцяжкі. У адным зь менскіх кінатэатраў адбыўся шматлюдны беларускі мітынг. Прысутныя прынялі рэзалюцыю, якая патрабавала аўтаноміі для Беларусі.

Бел-чырвона-белую стужку ў 1917-м сталі насіць і вайскоўцы-беларусы на франтах Першай Сусьветнай вайны, каб пазнаваць сваіх.

У сьнежнi 1917 падчас Усебеларускага Зьезда ў Менску бел-чырвона-белы сьцяг ужо адзiнадушна прызнаваўся нацыянальным сымбалем Беларусi. У 1918 годзе ён стаў дзяржаўным сьцягам Беларускай Народнай Рэспублікі.

Дарагія суродзічы, дарагія беларусы ва ўсім сьвеце,

Сканчаецца 2016 год, і надыйшоў час нам падвесьці ягоныя вынікі.

Разам з усім сьветам мы перажываем напружаныя часы. Палітычныя падзеі гэтага году ў ЗША, Вялікай Брытаніі, Расеі і іншых краінах распачалі ў сьвеце пэрыяд непрадказальнасьці, які нясе для Беларусі большыя рызыкі, чым для многіх іншых краінаў.

Як і раней, найбольшую небясьпеку для Беларусі ўтварае пагроза незалежнасьці з боку цяперашняй аўтарытарнай Расеі. Вельмі непакоіць актывізацыя агрэсіўнай прапаганды ў праўладных расейскіх СМІ: прапаганды напоўненай нянавісьцю да Беларусі і беларускага народу. Вельмі непакояць закулісныя перамовы паміж беларускім і расейскім дыктатарамі, эканамічны ціск і асабліва неадназначныя расейскія вайсковыя перасоўваньні каля беларускай мяжы. Падзеі, якія адбываліся ва Ўкраіне ад 2014 году, не дазваляюць спакойна назіраць за гэтым.

Няма сумневу ў тым, што Расея ёсьць наш сусед, і нягледзячы на супярэчлівую гісторыю нашых дачыненьняў, Беларусь і Расея павінны жыць у сяброўстве і добрасуседзтве, грунтуючыся на ўзаемнай павазе.

Але незалежнасьць – гэта найвялікшая і найважнейшая каштоўнасьць для любога народу, у тым ліку і для нашага, беларускага. На жаль, у цяперашні час нам зноў даводзіцца ўсур’ёз думаць пра неабходнасьць для беларусаў бараніць гэтую незалежнасьць са зброяй у руках. Прычым ад людзей, якія хочуць называць сябе нашымі братамі.

Сытуацыя робіцца больш напружанай і ўнутры Беларусі. Яе эканоміка знаходзіцца ў цяжкім крызісе, у той час, калі эканоміка ўсіх суседніх эўрапейскіх краінаў расьце. Дабрабыт беларусаў працягвае пагаршацца. Гэта яўны знак таго, што цяперашняя мадэль кіраваньня краінай даўно вычарпала свой рэсурс, што Беларусь патрабуе сур’ёзных рэформаў ва ўсіх сфэрах: як у эканоміцы, так і ў палітыцы, так і ў грамадзкім жыцьці.

2016 год адзначыўся актывізацыяй кантактаў паміж афіцыйнымі беларускімі ўладамі і прадстаўнікамі краінаў Вольнага Сьвету. Гэта ёсьць добра, бо патэнцыйна набліжае пераадоленьне міжнароднай ізаляцыі нашай Бацькаўшчыны. Але сусьветная супольнасьць павінна разумець, што саступкі менскаму рэжыму недапушчальныя без канкрэтных і адчувальных крокаў у кірунку дэмакратызацыі ў Беларусі. Менскі афіцыйны рэжым дагэтуль не зрабіў такіх крокаў. Працягваецца перасьлед беларусаў дзеля палітычных матываў, працягваецца цэнзура і прапаганда ў галоўных беларускіх СМІ. Парлямэнцкія выбары, што прайшлі ў 2016 годзе, былі такімі ж несумленнымі і сфальсыфікаванымі – такім-жа падманам і абразай беларускага народу – як і ўсе папярэднія выбары й рэфэрэндумы за апошнія вось ужо больш як дваццаць гадоў.

Афіцыйная беларуская ўлада павінна ўсьведамляць, што дэмакратыя і эканамічныя рэформы неабходныя з пункту гледжаньня беларускіх нацыянальных і дзяржаўных інтарэсаў. Беларускі народ дастойны таго, каб жыць у сваёй уласнай дэмакратычнай краіне, каб мець такія ж самыя правы і свабоды, як маюць нашыя суседзі ў іншых краінах Эўропы. Абавязак людзей, якія шчыра клапоцяцца пра дабрабыт беларусаў, а не пра ўласную карысьць за народны кошт – даць беларусам гэтыя правы і свабоды.

2016 год быў годам некалькіх важных гадавінаў.

Роўна дваццаць пяць гадоў таму Беларусь стала незалежнай ад СССР і аднавіла свой дзяржаўны сувэрэнітэт. Вось ужо чвэрць стагодзьдзя наша Радзіма ёсьць паўнавартаснай міжнародна прызнанай дзяржавай. За гэта шмат гадоў перад гэтым змагаліся і за гэта маліліся беларусы ва ўсім сьвеце. І ніякія вонкавыя і ўнутраныя непрыяцелі за гэты час так і ня здолелі пазбавіць нас незалежнасьці. Беларусь адбылася як паўнавартасная дзяржава. Мы дабіліся вялікай гістарычнай перамогі, якую ніхто ня здолее ў нас адабраць.

Роўна трыццаць гадоў прайшло з дня Чарнобыльскай аварыі – самай страшнай экалягічнай катастрофы ў гісторыі чалавецтва, у эпіцэнтры якой было наканавана апынуцца нашай Бацькаўшчыне. Гэта страшнае выпрабаваньне для нашай Беларусі, якое дагэтуль не пераадоленае – і пераадольваць якое перашкаджае безадказная палітыка ўладаў.

Таксама дваццаць гадоў прайшло з сумнавядомага незаконнага рэфэрэндуму 1996 году, які стаў завяршальным этапам дзяржаўнага перавароту ў Беларусі і зрабіў яе дыктатурай і сатэлітам Расеі. Але нават гэты рэфэрэндум так і не зламаў наш беларускі вольны дух, пра які сьпяваецца ў нашым гімне, Ваяцкім Маршы. У цяжкіх умовах, насуперак дыскрымінацыі, працягвае існаваць і сіламі простых людзей разьвівацца беларуская мова, працягваюць выдавацца кнігі пра праўдзівую беларускую гісторыю, працягвае лунаць Штандар наш бел-чырвона-белы і мчаць старадаўняя Пагоня – у прыватных дамах, на вопратцы і на аўтамабілях. І, галоўнае, Беларусь застаецца незалежнай. З гэтым цяпер вымушаны мірыцца і гэтую незалежнасьць цяпер вымушаны спрабаваць умацоўваць і аўтарытарны рэжым у Менску.

Наступны год будзе таксама асаблівы ў тым, што тычыцца юбілеяў. У 2017 годзе мы пачнем адзначаць стагодзьдзе здабыцьця Беларусяй незалежнасьці. Драматычныя падзеі 1917 году адыгралі лёсавызначальную ролю для Беларусі і стварылі перадумовы для абвяшчэньня ў 1918 годзе незалежнай і дэмакратычнай Беларускай Народнай Рэспублікі. 2017 год – гэта сотыя ўгодкі Першага Ўсебеларускага Кангрэсу, які быў ключавой падзеяй на шляху да стварэньня незалежнай Беларусі і на якім была ўтвораная Рада БНР як першапачаткова Рада Ўсебеларускага Кангрэсу.

Дарагія землякі ўва ўсім сьвеце: на Берасьцейшчыне й Віцебшчыне, на Гарадзеншчыне, Гомельшчыне й Магілёўшчыне; у Менску і ў маіх родных Стоўпцах; у Польшчы й Чэхіі, у Расеі і ва Ўкраіне, у ЗША і Канадзе, Вялікай Брытаніі і Бэльгіі і ўсіх іншых краінах, дзе жывуць нашыя суродзічы.

Віншую вас з Нараджэньнем Хрыстовым, незалежна ад календару, паводле якога сьвяткуеце, і з Новым Годам. Хай гэты сьвяточны час прынясе ўсім нам радасьць ад стасаваньня з блізкімі і надзею на шчасьлівы новы 2017 год. Мы павінны жыць надзеяй і верай у лепшае, у тое, што будучыня прынясе Беларусі доўгачаканае вызваленьне – і так яно абавязкова й будзе.

Івонка Сурвілла
Старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі

Атава
Сьнежань 2016 г.