Як заўсёды хачу перад усім прывітаць вас ад Рады БНР і сябе асабіста з нашым вялікім нацыянальным сьвятам, якім мы кожны год адзначаем абвешчаньне незалежнасьці нашай Бацькаўшчыны.

Колькі часу прайшло і колькі падзеяў мы перажылі ад таго часу, калі Рада Першага ўсебеларускага кангрэсу, выбраная амаль дзьвюма тысячамі дэлегатаў з усяе Беларусі, абвясьціла на сваім сходзе наступнае:

“Год таму назад народы Беларусі разам з народамі Расеі скінулі ярмо расейскага царызму‚ які найцяжэй прыціснуў быў Беларусь; не пытаючыся народу‚ ён кінуў наш край у пажар вайны‚ якая чыста зруйнавала гарады і вёскі беларускія.

Цяпер мы‚ Рада Беларускай Народнай Рэспублікі скідаем з роднага краю апошняе ярмо дзяржаўнай залежнасьці‚ якое гвалтам накінулі расейскія цары на наш вольны і незалежны край.

Ад гэтага часу Беларуская Народнай Рэспубліка абвяшчаецца незалежнаю вольнаю дзяржавай. Самі народы Беларусі ў асобе Ўстаноўчага Сойму пастановяць аб будучых дзяржаўных зьвязях Беларусі.

…

Абвяшчаючы аб незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі‚ Рада яе пакладае свае надзеі на тое‚ што ўсе любячыя волю народы дапамогуць беларускаму народу ў поўнай меры зьдзейсьніць яго палітычна-дзяржаўны ідэал.”

Дарагія суродзічы, дзеля прысутнасьці 105 год таму пазьней на нашай усходняй мяжы таго самага крывавага ворага, які дасюль не пазбыўся сваіх імпэрскіх намераў, мы сёньня яшчэ раз абвяшчаем сьвету, што мэтай нашага народу дасюль ёсьць змагацца ўсімі даступнымі нам сіламі, каб абараніць наш вольны і незалежны край ад цяперашняга самазванца і ад ягоных расейскіх патронаў, якія яшчэ ўсё пагражаюць зноў паняволіць наш народ.

Мы маем ледзь не стагодзьдзе дасьведчаньня ўжо не як “тутэйшыя” рабы імпэрыі зла, а як адукаваны, разумны, разьвіты народ, які здольны дасьці сабе рады ў вольным сьвеце. Ад нас залежыць нашая будучыня – ад кожнага й кожнай з нас!

Хацела б, каб кожны з нас задумаўся, што асабіста ён ці яна можа зрабіць, каб прыцягнуць увагу вольнага сьвету на Беларусь. У цяперашні час гэта надзвычай важна, з улікам таго, якую ганьбу наклікаў на Беларусь дыктатар Лукашэнка сваім саўдзелам у расейскай агрэсіі супраць Украіны. Пакуль сьвет захапляецца адвагай украінцаў і абураецца злачынствамі Пуціна і расейскай арміі, беларусы павінны як наймацней словам і справай дэманстраваць сьвету, што яны на баку сілаў дабра і што Лукашэнка не прадстаўляе наш народ. Ня дай Бог, каб нехта прыдумаў аддаць Беларусь крываваму тырану ўзамен за мір ва Ўкраіне.

Цяперашні час – шмат у чым лёсавызначальны як для Ўкраіны, так і для ўсяго сьвету і для Беларусі. Але разам мы не дамо ворагу разьбіць нашую еднасьць. Разам мы перанясём усе выпрабаваньні і асягнем нашую мэту: жыць на сваёй роднай зямлі, у сваёй і незалежнай дзяржаве, дзе мы самі будзем вырашаць “аб будучых дзяржаўных зьвязях Беларусі”.

Дык памажы нам Божа!

Жыве Беларусь!

Івонка Сурвілла

Старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі

Сакавік 2023 г.

Дарагія мае суродзічы, браты і сёстры беларусы!

Я хачу павіншаваць вас сёньня з Днём Волі, угодкамі таго слаўнага 25 сакавіка 1918 году, калі наш народ абвесьціў пасьля больш стагодзьдзя няволі, што ён “скінуў апошняе ярмо дзяржаўнай залежнасьці”.

Пасьля таго, як бальшавікі адабралі ў нас незалежнасьць нашай дзяржавы, мы 70 гадоў змагаліся, каб яе аднавіць. І мы перамаглі: 25 жніўня 1991 году была абвешчаная незалежнасьць Рэспублікі Беларусь.

На жаль, былы прэзыдэнт Аляксандар Лукашэнка зноў уцягнуў наш край у няволю. Ён прадаў Беларусь, каб захаваць сваю ўладу. І нашаму беднаму народу зноў трэба змагацца за свабоду.

Але мы здолелі захаваць наш край ад нападаў з боку ворагаў на працягу тысячы гадоў. Маем доўгі досьвед змаганьня за волю.

Прыйшоў час, калі гэты досьвед нас зноў выратуе. Мы здолеем перамагчы і гэтым разам.

Давайце выйдзем шчыльнымі радамі, так, як сёньня выйшлі нашыя браты-ўкраінцы. І пакажам сьвету – так, як паказалі ў 2020 годзе на вуліцах нашых гарадоў – што мы адважны і вальналюбны народ. Пакажам, што мы маем ня меншае права, чым нашыя суседзі, жыць у сваёй вольнай і незалежнай дзяржаве.

Спробы дыктатарскай Расеі пазбавіць Беларусь свабоды – гэта спроба абрабаваць нас так, як расейскі імпэрыялізм столькі разоў ужо рабіў у нашай гісторыі.

Але мы выжылі праз стагодзьдзі – выжывем і цяпер.

Дык віншую ўсіх нас з Днём Волі!

Давайце разам, ува ўсім сьвеце, належна адзначым гэтае найбольшае нашае нацыянальнае сьвята. Давайце адзначым яго зь верай у нашую перамогу.

Жыве Беларусь!

Прысьвячаю свой сёлетні зварот героям, якія выйшлі пасьля жнівеньскіх «выбараў» сотнямі тысяч на вуліцы нашых гарадоў пад Бел-Чырвона-Белымі Сьцягамі, і ўсім беларусам замежжа, якія падтрымалі іх у змаганьні за праўду і людзкую годнасьць, адабраных у іх 26 гадоў таму здраднікам на службе суседняй імпэрыі.

Хачу сказаць усім вам, мае дарагія сябры, як моцна ганаруся вамі. Тры гады таму, з нагоды 100-годзьдзя БНР, я выказала веру, што вы, нашая моладзь, вызваліце Беларусь ад дыктатуры, і што нягледзячы на тое, што вы цярпелі 26 гадоў пад ботам камуністычнага спадкаемца, вашая нябачная зброя — вашае пачуцьцё прыналежнасьці да беларускае зямлі. І вашая генэтычная памяць — перамогуць усе перашкоды на вашай дарозе, а менавіта — страх, на які разьлічваў дасюль несумленны ўзурпатар, фальшуючы выбары.

Працэс пачаўся. Веру, што зьдзек, на які рэжым яшчэ ўсё дазваляе сабе, хутка саступіць сьветлай, вольнай і дэмакратычнай Рэспубліцы Беларусь.

А ў міжчасе, моцна прашу вас — не губляйце надзеі! Заставайцеся зьяднанымі і салідарнымі пад знакам Пагоні. Вашая салідарнасьць, ваш гераізм, вашая любоў да свае бацькаўшчыны і да найбліжэйшых вам людзей, вашых братоў і сёстраў беларусаў, перамогуць нялюдзкі рэжым, які ўжо 26 гадоў зьдзекваецца над вамі.

Веру, што, як гэта абяцае наш нацыянальны гімн, разам мы «адродзім жыцьцё рэспублікі сваёй». Дык — дай Божа!

Жыве Беларусь!

Івонка Сурвілла,
Старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Сакавік 2021

У жыцьці кожнага чалавека ёсьць многа ўспамінаў. Але з іх заўсёды бываюць успаміны, якія застаюцца на ўсё жыцьцё ў памяці, хвалюючыя і яскравыя, успаміны аб тым, што вызначыла ўвесь далейшы шлях жыцьця. Хачу з Вамі, чытачы, падзяліцца адным з гэткіх успамінаў, аб падзеях, удзельнікам якіх быў тады і я, пішучы гэтыя радкі.

Ідэя незалежнасьці нашай Бацькаўшчыны Беларусі ў нашых галовах нарадзілася і разьвівалася яшчэ да рэвалюцыі 1917 г. На сходах, на мітынгах, у прыватных гутарках яна заўсёды высоўвалася, але ажыцьцявіць яе тады яшчэ не хапала ў нас сілы, а тыя аргумэнты, якія былі ў нашых руках, мы лічылі яшчэ недастатковымі. Супраціў быў вельмі вялікі з боку ўсіх небеларускіх элемэнтаў, а асабліва расейцаў, якія ў Радзе Б.Н.Р. мелі сваіх прадстаўнікоў. Ды і сярод сябе мы мелі людзей, якія гаварылі, што яшчэ зарана падымаць гэтае пытаньне, што трэба да яго добра падрыхтавацца, усебакова разгледзець, зважыць і ўпэўніцца.

Але праца ішла, ня спынялася. Сеялася агітацыя, вялася прапаганда. Думка незалежнасьці ня сьціхала, а дзе толькі была магчымасьць пашыралася. Пішучаму гэтыя радкі прыходзілася не адзін раз выступаць сярод расейскіх эсэраў, сярод жыдоўскіх партыяў (Поалей Сіон, Бунд), польскай ППС і літоўскай (апошняя падтрымівала нас), ня лічачы украінцаў, якія ішлі з намі рука ў руку, плячо ў плячо.

Першы раз ідэя Незалежнасьці выказалася на спатканьні Новага Году 1918: “Беларуская Хатка”, апартамэнты якой не маглі зьмясьціць усіх жадаючых прыняць удзел у спатканьні, была першым гмахам, дзе была ў вузкім кругу беларускага грамадзтва абвешчана незалежнасьць Беларусі. У часе навагодніх прывітаньняў я на вялікім аркушы друкарскай паперы напісаў: “Няхай жыве Вольная, Незалежная, Непадзельная Беларусь!” і пусьціў для подпісу. Мігам аркуш быў запоўнены подпісамі і рознымі патрыятычнымі лёзунгамі. Варонка, Купала, Бядуля, Ядвігін Ш., Кудзелька, Галубок, Мамонька, Грыб, Смоліч, Рак-Міхайлоўскі, Ярушэвіч, Езавітаў, Жылка і шмат, шмат іншых, каля 70 асобаў былі ўдзельнікамі гэтае ўрачыстасьці. Па тэлефону прывіталі Я. Лёсіка і А. Гаруна з Новым Годам і паведамілі ім аб нашых подпісах. Яны ўмомант прыйшлі з свае кватэры і падпісаліся і прынялі ўдзел у агульным радасным сьвяткаваньні. Дакумэнт гэты забраў Я. Варонка, у якога ён, магчыма, і захоўваецца цяпер у Амэрыцы.

24-га Сакавіка 1918 году. 18 гадзіна. З усіх бакоў Менску у будынак на Захараўскай вуліцы сходзяцца сябры Рады Б.Н.Р. на чарговае паседжаньне. На парадку дня адно пытаньне: Абвешчаньне Незалежнасьці Нашае Бацькаўшчыны Беларусі.

У поўнай цішы Старшыня Рады Б.Н.Р. Язэп Лёсік адчыняе паседжаньне. Усе радныя ў поўным зборы. Месцы для гасьцей усе шчыльна запоўнены. Па выпаўненьні фармальнасьцяў раздаецца ўрачысты голас Старшыні Я. Лёсіка: Слова для дакладу па адзінаму пытаньню сяньняшняга парадку дня – абвешчаньня Незалежнасьці Беларусі – мае радны Язэп Варонка.

Паліліся поўныя запалу і веры ў нашую будучыню словы дакладчыка. Па пералічэньні і разглядзе гістарычных этапаў нашага народу і нашае Бацькаўшчыны, ён пераходзіць д геаграфічнага напісаньня нашае Краіны, сьцьвярджаючы факт, што ня гледзячы на шматвяковую няволю, наш народ захаваў сваю мову, культуру, звычаі і г. д. і што па свайму геаграфічнаму палажэньню мы творым асобную суцэльнасьць. Бурнымі, доўганямоўкнучымі воплескамі спатыкае заля апошнія словы дакладчыка. “Няхай жыве Вольная, Незалежная ў Яе этнаграфічных межах, Непадзельная Беларусь!” “Няхай жыве Беларускі Народ!” “Няхай жывуць усем народы, насяляючыя Беларусь!” Саля гудзела.

Пасьля кароткага перапынку пачаліся спрэчкі па дакладу.

Усе беларускія партыі, як адна, злажылі дэклярацыі, падтрымліваючыя тэзы дакладчыка. З такімі-ж дэклярацыямі выступілі прадстаўнікі жыдоўскіх палітычных партыяў Поалей Цыон і Бунду, у якіх яны ад імя сваіх партыяў заяўлялі, што Беларускі Народ мае поўнае права кіраваць сваім жыцьцём і пастанаўляць аб сваім лёсе.

Супроць даклада выступілі расейскія кадэты і эсэры, матывуючы сваё становішча тым, што адарваўшыся ад Расеі, Беларусь можа ў віхры палітычных падзеяў загінуць. Іхнія цьверджаньні былі разьбітыя выступаючымі сябрамі Рады.

На гэтым месцы мушу адзначыць, што прадстаўнік польскае меншасьці ад ППС, сп. Прыстар, у сваёй яскравай прамове выступіў супроць кадэтаў і эсэраў. “Даволі – казаў ён – вы душылі нас, палякоў, і даволі вам душыць беларусаў! Настала пара, каб усе народы сталі вольнымі і жылі паводле сваіх традыцыяў і звычаяў!”

Выступала яшчэ шмат прамоўцаў, якія падтрымлівалі прапанову, уносілі свае папраўкі і заўвагі.

Каля поўначы Старшыня Язэп Лёсік па прапанове спыняе спрэчкі і ўносіць прапазыцыю выбраць рэдакцыйню камісію, якая-б апрацавала рэзалюцыю і Ўстаўную Грамату да Беларускага Народу. Прапанова аднагалосна прыймаецца. Выбіраецца Камісія, у склад якой уваходзяць усе прадстаўнікі партыяў і групіровак. Абвяшчаецца перапынак на поўгадзіны. Камісія пачала працу, а радныя, разьбіўшыся на групы, жыва дзеляцца ўражаньнямі сходу.

Званок.

Радныя займаюць свае месцы. Урачыстая цішыня. Аб працы Рэдакцыйнай Камісіі дакладае радны Язэп Варонка. Паліліся велічныя словы рэзалюцыі і Ўстаўной Граматы па салі, каб потым рэхам разьнесьціся па Беларусі і па ўсяму сьвету.

Бурныя, доўнанямоўкнучыя воплескі і поклічы “Няхай жыве Вольная Незалежная Беларусь!” пракаціліся па яшчэ сонным Менску праз вокны і дзьверы, як толькі скончыўся даклад Я. Варонкі.

Пасьля некаторых паправак пачынаецца паіменнае галасаваньне. Хоць мы былі і ўпэўнены ў добрых выніках галасаваньня, але сэрца неяк трывожна забілася: хацелася, каб усе прысутныя, як адзін чалавек, зьлілі з намі свае галасы ў адзін магутны голас вольнага ад сяньняшняга дня чалавека і нашай Вольнай Бацькаўшчыны, хацелася, каб усе тут прысутныя былі братамі роўнымі і адналькавымі ў нашай Маці Беларусі.

Урачыстая хвіліна, пачынаецца галасаваньне.

І ў гэты ўрачысты мамэнт, калі аднагалосна была прынята Рэзалюцыя і была абвешчана Вольная Незалежная Дзяржава, у салю ўпалі першыя праменьні раньняга сонца. Яно абліло вясеньнім ясным сьветам залю, у якой, як на Вялікдзень у часе хрыстосаваньня, усе радныя аб[д]ымаліся і цалаваліся ад радасьці. І ў гэты мамэнт узышло Сонца Свабоды над нашай шматпакутнай Бацькаўшчынай.

Друкуецца паводле:

http://www.bsdp.org/naviny/gistoryja-i-kultura/25-03-2017/25-sakavika-1918-g-va-uspaminah-syabra-rady-bnr-mikalaya-shyly

Дарагiя Суродзiчы Беларусы!

Ад iмя Рады Беларускай Народнай Рэспублiкi вiншую кожнага з вас, у Беларусi й дзе бы вы не знаходзiлiся ў сьвеце, з нашым сьветлым нацыянальным сьвятам. Незалежнасьць абвесьцiлi продкi ўсiх нас, перад тым як акупанты пачалi дэнацыяналiзаваць наш народ.

У 2019 годзе мы ўсе перажылi вялiкае шчасьце, бачачы мора бел-чырвона-белых сьцягоў на вулiцах Вiльнi, падчас пахаваньня Кастуся Калiноўскага й ягоных паплечнiкаў-змагароў. Усiм вам, хто спрычынiўся да гэтага слаўнага дня, хочу сёньня яшчэ раз падзякаваць з глыбiнi душы. Ганарылася я вамi, як нiколi! Тады пераканалася, што мы пераможам!

Нажаль, пасьля радасьцi прыйшлося перажыць вялiкую трывогу, калi Пуцiн намагаўся захапiць наш край. Дай Божа, каб гэта ўсё толькi было страшным кашмарам, якi мы мусiлi перажыць, каб усьведамiць сабе вартасьць для кожнага з нас незалежнасьцi нашай дзяржавы.

Пакуль што бальшыня з нас супакоiлася. Усё ж цяжка верыць, што чалавек, якога народ называе сваiм прэзыдэнтам, зможа стацца ягоным найбольшым здраднiкам.

Хочацца думаць, што людзi нашыя, а менавiта нашая моладзь, адчула, што незалежнасьць вартая таго, каб мы яе баранiлi ўсе, кожны як можа, шчыльнымi радамi.

Памятайце, што вас будуць паважаць у сьвеце й з вамi лiчыцца, толькi калi нашая дзяржава зойме пачэснае месца ў сям’i вольных народаў сьвету.

Дык трымайцеся, мае дарагiя Суродзiчы!

Жыве Беларусь!
Iвонка Сурвiлла
Старшыня Рады Беларускае Народнае Рэспублiкi

Сакавік 2020 г.

Беларускі дзень незалежнасьці абвесьціў губэрнатар Джэргард Мэнэн Вільямс, прадстаўнік дэмакратычнай партыі, які ў будучыні таксама служыў амбасадарам ЗША на Філіпінах.

Штат Мічыган, Выканаўчы офіс. Лансінг

Абвяшчэньне

Беларускі дзень незалежнасьці

Дваццаць пятае сакавіка – традыцыйны дзень беларускай незалежнасьці. Трыццаць дзевяць гадоў таму ў гэты дзень была абвешчаная вольная і незалежная Беларуская Народная Рэспубліка. Народ Беларусі, якая ляжыць на поўнач ад Украіны, заўсёды былі прыхільнікамі прынцыпа самакіраваньня і жадалі дапамагаць іншым у спробах скідаць ярмо замежнага панаваньня. У 1812 г., 1863 г. і ў іншыя разы беларусы рашуча дэманстравалі сваю нязьменную прагу быць свабоднымі.

У 1918 годзе гэты сьмелы народ, нарэшце, дасягнуў посьпеху ў спробах стварыць сваю дзяржаву. Але гэтай свабодзе не было наканавана пратрываць доўга. Маладая рэспубліка стала аб’ектам ціску з боку савецкай Чырвонай арміі і ў 1921 г. была падзеленая між Савецкім Саюзам і Польшчай, нягледзячы на адважны і актыўны супраціў.

Хоць тая свабода была нядоўгай, памяць пра яе захоўваецца ў сэрцах беларусаў, іх нашчадкаў і сяброў у Амэрыцы. Належнае адзначэньне гэтых угодкаў дасьць сапраўдную маральную падтрымку беларусам, якія за Жалезнай заслонай працягваюць змагацца за вызваленьне сваёй краіны ад камуністычнага рабства і абараняць свабоду, волю і годнасьць усіх паняволеных народаў.

Таму я, Дж. Мэннэн Вільямс, губэрнатар Штату Мічыган, абвяшчаю гэтым панядзелак, 25 сакавіка 1957 года, Беларускім днём незалежнасьці ў Мічыгане, і заклікаю ўсіх нашых грамадзянаў ушанаваць адважных людзей у Амэрыцы і на сваёй радзіме, якія працягваюць працаваць дзеля аднаўленьня свабоды ў гэтай прыгнечанай краіне.

Падпісана маёй рукой і зацьверджана Вялікай пячаткай Штату Мічыган, дваццатага дня сакавіка году тысяча дзевяцьсот пяцьдзясят сёмага ад Нараджэньня Хрыстова.

(подпіс) Дж. Мэнэн Вільямс, Губэрнатар

(подпіс) Джэймс М. Гэр, Дзяржаўны сакратар

State of Michigan, Executive Office. Lansing

Proclamation

Byelorussian Independence Day

The twenty-fifth of March is the traditional day of Byelorussian Independence. Thirty-nine years ago, on this day, a free and independent Byelorussian National Republic was proclaimed. The people of Byelorussia – or White Russia – north of Ukraine, have always adhered to the principle of self-rule and have desired to assist others in attempts to throw off the yoke of foreign rule. In 1812, in 1863, and on other occasions the Byelorussians gave forceful proof of this constant yearning to be free.

In 1918, these brave people were finally successful in establishing a new nation. But this freedom was not to live long. The young republic fell subject to the pressures of the Soviet Red Army and it was divided between the Soviet Union and Poland in 1921, despite gallant and courageous resistance.

Short-lived as this freedom was, its memory lingers on the hearts and minds of the Byelorussian people and their descendants and friends in America. The proper observance of this anniversary will give genuine moral support to the Byelorussians fighting behind the Iron Curtain to liberate their country from  the enslavement of the Communists and to defend the liberty, freedom and dignity of all oppressed peoples.

Therefore, I, G. Mennen Williams, Governor of the State of Michigan, do hereby proclaim Monday, March 25, 1957, as Byelorussian Independence Day in Michigan, and urge all our citizens to pay homage to the brave people both in America and in the mother country who continue to work for the restoration of freedom in this enslaved land.

Given under my hand and Great Seal of the State of Michigan, this Twentieth Day of March, in the Year of Our Lord, One Thousand Nine Hundred Fifty-Seven, and one of the Commonwealth the One Hundred Twenty-First.

(-) G. Mennen Williams, Governor

(-) James M. Hare, Secretary of State

Прыкладам, у 1957 годзе Дзень незалежнасьці Беларусі быў адзначаны на паседжаньні Кангрэсу ЗША. У беларускіх сьвяточных мерапрыемствах у розных гарадах бралі ўдзел прадстаўнікі гарадзкіх і рэгіянальных уладаў, кангрэсмэны і сэнатары, прадстаўнікі нацыянальных дыяспараў. Былі атрыманыя віншаваньні ад губэрнатара і мэра Нью-Ёрка, мэра Дэтройта, некалькіх сэнатараў і кангрэсмэнаў. Дзень незалежнасьці Беларусі быў афіцыйна абвешчаны ў штатах Нью-Джэрсі, Мічыган, Ілінойс.

Ніжэй падаем артыкул з газэты “Беларус” ад чэрвеня 1957 г.

Сьвята 25 сакавіка 1957 г.

Ад колькі ўжо гадоў у Амэрыканскім Кангрэсе адзначаецца штогоду дзень незалежнасьці Беларусі. Сёлета гэты дзень быў асабліва ўрачыста адцемлены адмысловаю малітваю Ўладыкі Беларускае аўтакефальнае праваслаўнае царквы, архіепіскапа Васіля, малітваю за Беларусь, за Амэрыку, за волю ўсім народам сьвету. Малітваю гэтаю Ўладыка Васіль адкрыў паседжаньне Амэрыканскага Кангрэсу ў Вашынгтоне 21 сакавіка.

З амэрыканцаў сваё асьветчаньне склаў сёлета ў Кангрэсе ЗША з нагоды дня незалежнасьці Беларусі кангрэсмэн зь Мічыгану Дж. Д. Дынгел (J. D. Dingell). Асьветчаньне гэтае надрукаванае ў Кангрэсавым рэкордзе І сэсіі 85. Кангрэсу ЗША пад загалоўкам “Угодкі незалежнасьці Беларусі” (Vol. 103, No 54, бал. А 2540).

Адзначыўшы напачатку, што “геаграфічнае палажэньне Беларусі наканавала гісторыю яе”, кангрэсмэн Дынгел каротка прадставіў змаганьне беларускага народу ў 1917 – 1920 гадах за волю й сваю дзяржаўнасьць, абвешчаньне незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі 25 сакавіка 1918 году ў Менску й пазьнейшае зьнішчэньне гэтае незалежнасьці перавагаю расейска-бальшавіцкае сілы.

У канцы свайго асьветчаньня кангрэсэн Дынгел сказаў: “Памеры савецкага народагубства ў Беларусі нечуваныя. Аблічана, што ад пачатку савецкай акупацыі зьнішчана больш за 4,5 мільёны беларусаў. Крэмль добра ўсьведамляў, што хоць беларускі народ і быў стагодзьдзямі паняволены, ён усё ж здолеў захаваць сваю нацыянальную самабытнасьць. І дзеля гэтага, каб забясьпечыць сваё панаваньне над гэтым гераічным народам, камуністы наважыліся дашчэнту вынішчыць беларускае нацыянальнае пачуцьцё дый падмяніць яго савецкаю культурай.

Цягам апошніх 39 гадоў беларускі народ цярпеў пад нялюдзкім савецкім тэрорам. І тым ня меней, камунізма ён добраахвотна ніколі не ўспрыняў. Нясупынным пасіўным супрацівам ды актамі сабатажу гэты гераічны народ выказаў сваё сапраўднае пачуцьцё да чырвонага рэжыму. Прага волі ў яго ніколі ня згасла. Пакуль ёсьць надзея, дух свабоды не замрэ ў беларускіх сэрцах.

Дзеля гэтага трэба, каб ва ўгодкі незалежнасьці Беларусі вольны сьвет падмацаваў гэтую надзею сваёю зарукаю таго, што няўгаснае імкненьне да свабоды абавякова зьнішчыць чужое панаваньне.

І будзе добра, калі з гэтай нагоды і амэрыканскі народ пацьвердзіць народу беларускаму, што мы не забыліся на яго дый што нашае сумленьне не супакоіцца да таго часу, пакуль беларусы ня стануцца вольнымі”.

Сьвяткаваньне ў Нью-Ёрку

39-я ўгодкі абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі сьвяткаваліся ў Нью-Ёрку асабліва ўрачыста й прадстаўніча.

На адным зь нью-ёрцкіх радыё прагучала адмысловая перадача пра Беларусь і яе барацьбу за незалежнасьць. Архіепіскап БАПЦ Васіль адслужыў сьвяточнае набажэнства з удзелам беларусаў з Саўт-Рывэру, Нью-Брансьвіку, Стэмфарду, Спрынгвілду.

На ўрачыстай імпрэзе, якую вёў старшыня аддзелу БАЗА Кастусь Мерляк, выступілі з прывітаньнямі і прамовамі:

Старшыня Рады гораду Нью-Ёрку Джон П. Морысэй,

Кангрэсмэн Фрэнсыс Э. Дорн зь Нью-Ёрку,

Судзьдзя Арманд А. Ротман, прадстаўнік амэрыканскіх вэтэранаў замежных войнаў,

Амбасадар Джэймс Генры Робэрт Кромвэл, актыўны сябра групы амэрыканцаў, якія выступаюць за палітыку актыўнага вызваленьня народаў, паняволеных Савецкай Расеяй.

Выступаў таксама з прамовай сталы прадстаўнік Кітайскай Рэспублікі ў ААН і сябра Рады бясьпекі ААН доктар Тынг-фу Ф. Тсянг. Ягоная прамова адзначалася трапнаю ацэнкай бальшавіцкае палітыкі, якая выкарыстоўвае перабольшаны страх на Захадзе перад бальшавіцкай сілай.

Ад Лігі вызваленьня народаў СССР (“Парыскі блёк”) з прывітаньнем выступіў сп. Глазкоў.

Ад іншых нацыянальнасьцяў на акадэміі былі:

Прафэсар І. Палівода, прадстаўнік Украінскай нацыянальнай рады,

Палкоўнік В. Рыбак, прадстаўнік Украінскага кангрэсавага камітэту,

Сп. Ерэменка, старшыня Казацкага саюзу ў Амэрыцы,

Сп. Балько ад Каталіцкай фэдэрацыі славакаў у Амэрыцы,

Сп. Д. Тагібэрлі, прадстаўнік ад туркестанцаў,

Сп. Р. Райхтэрцэр ад Амэрыканска-харвацкага задзіночаьня,

Сп. Гарутунян ад Амэрыканскага камітэту вызваленьня Армэніі,

Сп. Р. Марыновіч, кіраўнік украінскіх радыёперадачаў,

Сп. Ф. Дуруты, генэральны сакратар Дэмакратычнага саюзу Цэнтральна-ўсходняе Эўропы.

На жаль, прадстаўнікам іншых нацыянальнасьцяў не было часу на выступленьні.

Сёлетні дзень 25 сакавіка быў прагалошаны Днём беларускае незалежнасьці і губэрнатарам штату Нью-Ёрк сп. Гарыманам і мэрам гораду Нью-Ёрка сп. Робэртам Вагнэрам. Апрача таго, Дзень незалежнасьці Беларусі быў прагалошаны ў штатах Нью-Джэрсі, Мічыган, Ілінойс.

Пасьля прачытаньня праклямацыяў Дня беларускай незалежнасьці й прывітаньняў ад некаторых кангрэсмэнаў і сэнатараў, а таксама прадстаўнікоў іншых народаў – у тым ліку й ахвяры нядаўняй страшнай трагедыі вугорскага народу – і розных беларускіх арганізацыяў у Амэрыцы і іншых частках сьвету, акадэмія скончылася сьпяваньнем беларускага нацыянальнага гімну.

Пра сьвяткаваньне выйшлі паведамленьні ў амэрыканскіх і нацыянальных СМІ.

Сьвяткаваньне ў Дэтройце

На мерапрыемстве зачытаная праклямацыя губэрнатара штату Г. Мэнэн Вільямса (G. Mennen Williams), які абвесьціў дзень 25 сакавіка Днём Беларускай Народнай Рэспублікі ў штаце Мічыган і заклікаў усіх грамадзянаў штату аказаць маральную падтрымку беларусам, якія ў няроўнай барацьбе змагаюцца супраць камуністычнай дыктатуры.

З прамоваю выступіў кангрэсмэн Джон Лесінскі. Ён падкрэсьліў значэньне барацьбы паняволеных чырвонай Масквою народаў і адзначыў, што апошнія падзеі на Вугоршчыне ёсьць ясным довадам, што канцэпцыя суіснаваньня дэмакратычных дзяржаваў з камуністычным таталітарызмам – гэта наскрозь фальшывая дактрына, якая вядзе заходні сьвет на вельмі небясьпечны шлях.

Былі зачытаныя прывітаньні ад сэнатараў Патрыка МакНамары (Patric McNamara) і Чарльза Потэра (Charles E. Potter), кангрэсмэнаў Тадэуса Махровіча (Thaddeus M. Machrowicz), Джона Дынгела (John D. Dingell), Алвіна М. Бэнтлі (Alvin M. Bentley) і мэра гораду Дэтройта Албэрта Э. Кобо (Albert E. Cobo).

Ад беларускіх арганізацый віталі Аддзел БАЗА ў Дэтройце Галоўная ўправа БАЗА ў Нью-Ёрку і сп. Янка Чарапук, былы Міністар надзвычайных справаў Міністэрства замежных справаў Беларускай Народнай Рэспублікі.

Акадэмію таксама наведалі прадстаўнікі грамадаў вугорцаў, армянаў, харватаў, эстонцаў, латышоў і ўкраінцаў.

Крыніца: “Беларус”, 30 чэрвеня 1957 г., Год VIII, №60

Джон Дынгел (1926 – 2019) прабыў на пасадзе да 2015 года, стаўшы сябрам Палаты прадстаўніком, які займаў сваю пасаду самы доўгі час у гісторыі ЗША.

Прыводзім ягоную прамову пра Беларусь у перакладзе і ў арыгінале.

***

Пане сьпікер, мы сьвяткуем угодкі Дня беларускай незалежнасьці 25 сакавіка 1918 г., і для нас вялікая радасьць зноў нагадаць самім сабе пра важнасьць ідэяў у сьвеце, дзе, здавалася б, граюць ролю перадусім факты і дзеяньні.

Мы ўшаноўваем вельмі важны факт зьяўленьня Беларусі як незалежнай дэмакратычнай рэспублікі. Але гэты факт і нават самое існаваньне Беларускай Народнай Рэспублікі ў яе сапраўды незалежнай форме былі вельмі непрацяглымі. Ідэя за гэтым фактам, аднак, мае сотні гадоў гісторыі, і яна захавалася, нягледзячы ні на якія спробы зьнішчыць яе.

Непрацягласьць існаваньня гэтай незалежнай рэспублікі падкрэсьлівае сілу ідэі, якая прывяла да яе зьяўленьня і якая захавала рэспубліку жывой у розумах беларусаў, хоць прайшло ўжо амаль паўстагодзьдзя з таго моманту, як яна гвалтоўным чынам была зробленая часткай Савецкага Саюза.

Нібыта сувэрэнітэт Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі як члена Арганізацыі Аб’яднаных Нацый – гэта пустышка. Гэта ўсяго толькі спосаб саветаў атрымаць яшчэ адзін прыхільны голас у ААН, але ўва ўсім астатнім гэты сувэрэнітэт парушаецца ўва ўсіх магчымых аспэктах.

Нягледзячы на ранейшае расейскае, а пазьней савецкае панаваньне, на жорсткі ўціск любых прызнакаў нацыяналістычных тэндэнцый у Беларускай ССР, ідэя сапраўднай незалежнасьці Беларусі працягвала віраваць стагодзьдзямі. Незалежнасьць Беларускай Народнай Рэспублікі, якеую мы сьвяткуем сёньня, была кульмінацыяй надзеяў і высілкаў народа гэтай краіны, які стагодзьдзямі марыў пра свабоду. Нягледзячы на пастаянны гвалтоўны пераход пад кантроль то аднаго, то іншага суседа – Расеі, Польшчы, Нямеччыны, потым зноў Расеі – беларускі народ захаваў свой намер зрабіцца свабодным, сваю веру ў будучае здабыцьцё свабоды, а таксама цэласнасьць сваіх культуры і абычаяў. Нягледзячы на ўвесь вонкавы ціск, беларусы дабіліся посьпеху ў рэалізацыі сваёй ідэі, і на нядоўгі час атрымалі сапраўдную незалежнасьць.

Калі савецкія войскі зьнішчылі Беларускую Народную Рэспубліку як незалежную краіну і ўсталявалі над ёй свой суцэльны кантроль, ідэя незалежнасьці не памерла. Нягледзячы на ўсе савецкія спробы сьцерці яе, яна трывае.

Мы ў Злучаных Штатах, каму ідэя свабоды дарагая ад саміх нашых каранёў, сёньня ўшаноўваем гэтую ідэю, сьвяткуючы беларускія ўгодкі. Насуперак усім перашкодам, вольны дух Беларусі перамагае.

***

Mr Speaker as we again celebrate the anniversary of Byelorussian Independence Day March 25 1918 it is gratifying to be reminded of the importance of ideas in a world which seems to be impressed chiefly by facts and actions.

We are to be sure honoring a very important fact the emergence of Byelorussia as an independent democratic republic. Yet that fact and alas even the existence of the Byelorussian Democratic Republic in its truly independent form were of short duration in the annals of history. The idea behind that fact was however hundreds of years old and it had persisted and has since persisted in spite of all attempts to eradicate it

The very briefness of the actual existence of that independent Republic emphasizes the strength of the idea that brought it into existence and which has kept it alive in the minds of the Byelorussian people for the nearly half century since repressive Soviet measures turned it into a component part of the Soviet Union.

The alleged sovereignty of the Byelorussian Soviet Socialist Republic in the United Nations is a hollow mockery. It is merely a designation by the Soviets for the sole purpose of an additional sympathetic vote in that assembly and completely violated by them in all other respects.

Despite earlier Russian and later Soviet domination and cruel repression of all evidence of nationalistic tendencies in the Byelorussian SSR, however, the idea of true independence for Byelorussia has continued to flourish for centuries. For the independence of the Byelorussian Democratic Republic which we celebrate today was the culmination of the hopes and efforts of the people of that country who had sought to be free for hundreds of years. In spite of cruel buffeting from one to another by their covetous neighbors – Russia, Poland, Germany and Russia again – the Byelorussian people had nevertheless maintained their determination to be free, their faith in the eventual attainment of freedom and also their homogeneity of culture and custom. Despite all outward pressures they were to succeed in bringing their idea to fruition, and for a short time the Byelorussians enjoyed true independence.

When the Soviet armies crushed Byelorussian Democratic Republic as independent nation and took it completely, destroying all but its outward independence, the idea true independence did not die. Despite all Soviet efforts to eradicate it, it persists.

We in the United States, who cherished the idea of freedom from earliest beginnings, honor it today in the Byelorussian anniversary celebration. Against all odds, the free spirit of Byelorussia prevails.

Крыніца: Congressional Records

Пане сьпікер, толькі 48 гадоў таму, пасьля стагодзьдзяў рабства і ўціску, беларусы абвесьцілі ўсяму чалавецтву, што яны свабодны і незалежны народ. Гэтае абвяшчэньне пасьледвала за расейскай камуністычнай рэвалюцыяй і падзеньнем Раманавых. У рэчаіснасьці свабода працягнулася нядоўга, бо менш чым праз год прыйшла расейская Чырвоная армія і Беларусь зноў трапіла пад расейскі кантроль.

Сярэднявечны хрысьціянскі летапісец Ібн Рагэль пісаў:

“Быць свабодным – значыць усяго толькі мець тое, што жыцьцёва неабходна, каб мы маглі быць тым, чым хочам быць, і мець тое, што хочам мець.”

Беларусь сёньня не свабодная. Беларусы ня могуць выражаць сваю нацыянальную адметнасьць. Ім адмаўляюць у праве на ўласную гісторыю, культуру і нацыянальную годнасьць. Крэмль відавочна і адназначна трымае іх у сваім палоне.

Як вольныя людзі, якія цэняць і бароняць сваю волю і свабоду, мы зьяўляемся злучвом між прынцыпамі свабоды і тымі, хто імкнецца быць свабоднымі і самастойна вызначаць свой лёс. У гэтыя 48-я ўгодкі беларускай незалежнасьці, давайце запэўнім беларускі народ у тым, што ягоныя надзеі не забытыя вольным сьветам.

***

CITY OF TORONTO – PUBLIC NOTICE
“BELORUSSIAN INDEPENDENCE DAY”

WEDNESDAY, MARCH 25TH, 1970

The City of Toronto has been approached by the Belorussian Canadian Coordinating Committee to proclaim Wednesday, March 25th as “Belorussian Independence Day.”

This year marks the Fifty-second Anniversary of the independence of the Belorussian Democratic Republic, which was shortlived as the government was overthrown, and forced into exile. Belorussian people, who have become useful and worthy citizens of Canada, continue to strive, hope and pray that justice and freedom will be restored in their native land.

The City of Toronto is therefore pleased to proclaim Wednesday, March 25th, 1970, as “Belorussian Independence Day” in recognition of ceremonies to be held that day and to bring attention to the Belorussian fight for freedom.

(Signed) Mayor

Mayor’s Office, City Hall, Toronto
March 24, 1970

***

ГОРАД ТАРОНТА – ПУБЛІЧНАЕ АБЯШЧЭНЬНЕ
“БЕЛАРУСКІ ДЗЕНЬ НЕЗАЛЕЖНАСЬЦІ”

СЕРАДА, 25 САКАВІКА 1970 Г.

Горад Таронта атрымаў зварот ад Беларускага канадзкага каардынацыйнага камітэту з просьбай абвесьціць сераду, 25 сакавіка, “Беларускім днём незалежнасьці”.

У гэты дзень адзначаецца 52-я гадавіна незалежнасьці Беларускае Народнае Рэспублікі, якая існавала кароткі час, пасьля чаго яе ўрад быў зрынуты і выціснуты ў эміграцыю. Беларусы, якія сталі карыснымі і дастойнымі грамадзянамі Канады, працягваюць імкнуцца, спадзявацца і маліцца за тое, каб справядлівасьць і свабода былі адноўленыя на іхнай радзіме.

Горад Таронта з радасьцю абвяшчае сераду, 25 сакавіка 1970 года, “Днём беларускае незалежнасьці” ў знак павагі да сьвяткаваньняў, якія адбудуцца ў гэты дзень, і дзеля таго, каб прыцягнуць увагу да беларускае барацьбы за свабоду.

(Падпісана) Мэр

Mayor’s Office, City Hall, Toronto
March 24, 1970

(паводле Раіса Жук-Грышкевіч. Жыцьцё Вінцэнта Жук-Грышкевіча – Выдавецкі Фонд Успамінаў зь Беларускага Жыцьця, Таронта, 1993, с. 534)