Мэдалі ў адзначэньне сваіх заслугаў дзеля беларускай незалежнасьці і дэмакратыі атрымалі:

• Міхаіл Пастухоў, выбітны юрыст, былы судзьдзя Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь, які застаўся верны прысязе ў 1996 годзе і выступіў з пратэстам супраць дзяржаўнага перавароту ў Беларусі,

• Тры дэпутаты ад Беларускага народнага фронту ў Вярхоўным Савеце 12 скліканьня, які прыняў гістарычныя рашэньні аб аднаўленьні незалежнасьці Беларусі ў 1990 і 1991 гг.: Лявон Дзейка, Лявон Зданевіч і Пётра Садоўскі, першы амбасадар Беларусі ў Нямеччыне.Усяго Мэдалём да стагодзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі былі ўзнагароджаныя 182 дзеяча ў Беларусі і замежжы.

• Ніна Багінская, вэтэранка Беларускага Народнага Фронту, шматгадовая актывістка беларускага дэмакратычнага руху, якая ў 2020 годзе, ужо пасьля ўзнагароджаньня, стала адным з сымбаляў беларускіх пратэстаў супраць дыктатуры.

Дэкрэт аб узнагароджаньні згаданых асобаў быў падпісаны Старшынёй Рады БНР 24 сьнежня 2018 г. Усяго Мэдалём да стагодзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі былі ўзнагароджаныя 182 дзеяча ў Беларусі і замежжы.

(Фота Алены Анісім)

Сьпіс узнагароджаных уключае:

а. Андрэй Абламейка – сьвятар Беларускай грэка-каталіцкай царквы.

Сяргей Абламейка – гісторык і журналіст, радны БНР.

Павал Белавус – актывіст, папулярызатар беларускае культуры.

Юрась Беленькі – дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га скліканьня, сябра Апазыцыі БНФ, адзін зь лідараў Кансэрватыўна-хрысьціянскай партыі БНФ

Павал Бераговіч (Падкарытаў) – дабрачынца, фундатар шматлікіх беларускіх культурніцкіх праектаў.

Яўген Вапа – кіраўнік Беларускага зьвязу ў Польшчы, галоўны рэдактар газэты “Ніва”, радны БНР.

Вінцук Вячорка – лінгвіст і палітык, адзін з заснавальнікаў беларускага грамадзкага культурніцкага руху ў 1980-я гады, старшыня Партыі БНФ у 1999-2007 гг.

Францішак Вячорка – мэдыя-экспэрт, актывіст, журналіст, папулярызатар беларускай мовы і культуры.

Аляксандар Дабравольскі – народны дэпутат СССР у 1989 – 1991 гг., адзін з заснавальнікаў Аб’яднанай грамадзянскай партыі і Незалежнага Інстытута сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў (НІСЭПД), дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі XIII скліканьня, дырэктар Усходнееўрапейскай Школы палітычных даследаванняў.

Аляксей Дзікавіцкі – журналіст, намесьнік дырэктара тэлеканала “Белсат”, радны БНР.

Сяргей Дубавец – журналіст, публіцыст, першы галоўны рэдактар адроджанай газэты “Наша Ніва”.

Зінаіда Клыга – шматгадовая кіраўніца Беларуска-эстонскага згуртаваньня ў Іду-Вірумаа (Эстонія), радная БНР.

Алесь Кот – адзін зь лідараў беларускай грамады Канады, сябра Прэзыдыюму Рады БНР.

Доктар Аляксандар Краўцэвіч – гісторык.

Гэнік Лойка – мастак, актывіст.

Анатоль Лябедзька – палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га і 13-га скліканьняў, былы старшня Аб’яднанае грамадзянскае партыі, былы палітычны вязень.

Валеры Мазынскі – рэжысэр.

Аляксей Марачкін – мастак, актывіст Беларускага народнага фронту.

Анатоль Міхнавец – актывіст беларускай грамады ў Польшчы, кіраўнік грамадзкай ініцыятывы “Беларуская нацыянальная памяць”.

Сяргей Навумчык – дэпутат Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, член Апазыцыі БНФ, адзін зь лідараў Беларускага народнага фронту.

Уладзімер Някляеў – паэт, палітык, грамадзкі дзеяч.

Мікалай Пачкаеў – старшыня Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі, адной з ключавых арганізацый беларускага замежжа, на якія абапіраецца Рада БНР. Намесьнік старшыні Рады БНР.

Зьміцер Піменаў (Мірон Крывіч) – старшыня Беларуска-эўрапейскага задзіночаньня (Бэльгія), радны БНР, палітычны актывіст і палітуцякач, у канцы дзевяностых вядомы як Мірон, аўтар знакамітых ананімных пратэстных акцый у Віцебску. Сваю ўзнагароду Зьміцер Піменаў прысьвяціў у тым ліку памяці віцебскага актывіста Ўладзімера Плешчанкі.

Алесь Пушкін – мастак.

Павал Севярынец – палітык, пісьменьнік, былы палітычны вязень.

Вячаслаў Сіўчык – адзін зь лідараў Беларускага народнага фронту у 1990-х гг., адзін зь лідараў масавых дэмакратычных пратэстаў у Беларусі ў 90-я і 2000-я, палітычны вязень, палітуцякач.

Аляксандар Старыкевіч – журналіст, радны БНР.

Андрэй Стрыжак – актывіст, арганізатар беларускай гуманітарнай дапамогі Ўкраіне падчас расейска-ўкраінскае вайны.

Мікола Статкевіч – палітык, заснавальнік Згуртаваньня беларускіх вайскоўцаў, былы палітычны вязень.

Аляксей Янукевіч – палітык, старшыня Партыі БНФ у 2009-2017 гг.

Алесь Чайчыц – радны БНР.

Алена Анісім займае пасаду старшыні ТБМ з 2017 году. Перад гэтым яна на працягу некалькіх дзесяцігодзьдзяў была актыўным удзельнікам беларускага адраджэнскага і культурніцкага руху. Ад 2016 году Алена Анісім зьяўляецца дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. На сваёй пасадзе яна актыўна займаецца абаронай правоў беларускіх грамадзянаў, выступае аўтарам ініцыятываў па абароне і прамоцыі беларускае мовы.

Алег Трусаў

Алег Трусаў – выбітны археолаг, гісторык, старшыня Таварыства беларускае мовы з 1999 па 2017 гады, адзін з заснавальнікаў гэтай арганізацыі ў 1989 годзе. Алег Трусаў узначальваў ТБМ у найбольш складаныя часы, і дзякуючы ягоным высілкам, арганізацыя ўвесь час працягвала сваё функцыянаваньне ў якасьці галоўнай грамадзкай сілы, якая стаіць на абароне беларускай мовы. Акрамя гэтага, з 1990 па 1995 гг. Алег Трусаў быў дэпутатам Вярхоўнага Савета 12. скліканьня, членам Апазыцыі БНФ, намесьнікам старшыні камісіі па адукацыі, культуры, ахове гістарычнай спадчыны. У 1990 т 1991 гг. Алег Трусаў быў сярод дэпутатаў, якія прынялі гістарычныя дакумэнты аб аднаўленьні дзяржаўнага сувэрэнітэту Беларусі. Таксама Алег Трусаў быў адным з распрацоўшчыкаў беларускай дзяржаўнай сымболікі, удзельнічаў у галадоўцы дэпутатаў Вярхоўнага Савета напярэдадні “рэфэрэндума” 1995 года.

Абедзьве гэтыя арганізацыі сталіся яскравымі гістарычнымі зьявамі, адыграўшы значную ролю ў аднаўленьні незалежнасьці Беларусі і ў абароне беларушчыны ў вельмі неспрыяльныя часы.

Беларускі народны фронт – агульнанацыянальны дэмакратычны беларускі рух, які ў позьнесавецкі час стаўся выразьнікам волі беларускага народу да свабоды, дэмакратыі і незалежнасьці, абаронцам чалавечай і нацыянальнай годнасьці беларусаў. Уголас агучыўшы праўду пра Курапаты і Чарнобыльскую катастрофу, БНФ паставіў пытаньне пра аднаўленьне справядлівасьці і належную ацэнку палітыцы савецкага рэжыму да беларусаў.

Дэпутаты БНФ у Вярхоўным савеце Беларусі ў лёсавызначальны для нашай краіны час сталі рухавіком дэмакратычных пераўтварэньняў і ўрэшце аднаўленьня незалежнасьці Беларусі пасьля дзесяцігодзьдзяў іншаземнай акупацыі. Дзякуючы Беларускаму народнаму фронту, Беларусь вось ужо амаль трыццаць гадоў ёсьць паўнапраўнай сувэрэннай дзяржавай, што заняла “свой пачэсны пасад між народамі”.

Многія яскравыя і адважныя палітыкі сучаснай Беларусі, што цяпер прадстаўляюць розныя дэмакратычныя сілы, пачыналі свой шлях у Беларускім народным фронце.

Таварыства беларускай мовы – адна з галоўных арганізацыяў, што рупяцца пра прасоўваньне беларускае мовы і абарону правоў яе носьбітаў у сучаснай Беларусі. Ва ўмовах абыякавасьці ці нават варожасьці афіцыйных постсавецкіх уладаў у адносінах да роднае мовы беларускага народу, абарона мовы і моўных правоў сталася задачай простых людзей, шырокае грамадзянскае супольнасьці. ТБМ імя Ф. Скарыны ёсьць авангардам гэтага руху і шматгадовым сымбалем таго, як грамадзянская супольнасьць самастойна бароніць беларускую мову.

Беларускі народны фронт і Таварыства беларускае мовы – гэта выбітныя і пасьпяховыя прыклады грамадзянскай самаарганізацыі беларусаў, абароны самім народам сваіх правоў перад апаратам недобрасумленнай аўтарытарнай улады.

Рада БНР шчыра віншуе ўсіх цяперашніх і былых удзельнікаў БНФ і ТБМ. Няхай гэтыя арганізацыі будуць прыкладам і натхненьнем для многіх пакаленьняў беларускіх грамадзянаў.

Янка Запруднік. Фота Вадзіма Васільева

Зянон Пазьняк. Фота Сержа Трыгубовіча

Вячка Станкевіч. Фота Вадзіма Васільева

амбасадар Дэвід Сўортц. Фота Сержа Трыгубовіча

Ала Орса-Рамана. Фота Сержа Трыгубовіча

Валянціна Трыгубовіч. Фота Сержа Трыгубовіча

Сярод узнагароджаных у гэты дзень:

Томас Бёрд (Thomas E. Bird) – шматгадовы амэрыканскі дасьледчык і папулятар Беларусі ў сьвеце, аўтар і суаўтар некалькіх навуковых працаў пра Беларусь.

Вячаслаў Бортнік – беларуска-амэрыканскі грамадзкі дзеяч і праваабаронца, у мінулым старшыня беларускай філіі Amnesty International, старшыня аддзела Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня ў Вашынгтоне, сябра Вялікай рады ЗБС “Бацькаўшчына”, старшыня каардынацыйнай групы Amnesty International па Эўразіі, Сакратар Рады БНР.

Валер Дворнік – актыўны дзяяч беларускае дыяспары ў Нью-Ёрку.

Доктар Янка Запруднік – гісторык, публіцыст, дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, аўтар некалькіх навуковых працаў па беларускай гісторыі.

Доктар Вітаўт Кіпель – дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, публіцыст, дасьледчык, аўтар некалькіх кнігаў па гісторыі Беларусі і беларускае дыяспары ў ЗША.

Доктар Ала Орса-Рамана – дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, дабрачынца, якая шмат адзначылася на ніве папулярызацыі Беларусі і беларускае культуры ў ЗША.

Зянон Пазьняк – выбітны палітык і дзяржаўны дзеяч, лідар Беларускага Народнага Фронту і Апазыцыі БНФ у Вярхоўным Савеце Беларусі ў канцы 80-х і пачатку 90-х. Зянон Пазьняк стаяў на чале шырокага ўсенароднага беларускага руху ў падтрымку незалежнасьці і дэмакратычных рэформаў. Беларускі Народны Фронт дабіўся аднаўленьня дзяржаўнае незалежнасьці Беларусі пасьля больш як 70 гадоў савецкае акупацыі, дэпутаты БНФ у парлямэнце Беларусі заклалі законадаўчы падмурак функцыянаваньня Беларусі як сувэрэннай дзяржавы. Зянон Пазьняк як бліскучы прамоўца і арганізатар адыграў у гэтым асаблівую ролю.

Вячка Станкевіч – журналіст і дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, у мінулым дырэктар беларускае службы “Радыё Свабода” і Старшыня Галоўнай управы Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня.

Ганна Сурмач – журналіст і грамадзкі дзеяч, у 1993 годзе старшыня Згуртаваньня Беларусаў Сьвету “Бацькаўшчына” і арганізатар першага Зьезду беларусаў сьвету.

Дэвід Сўортц (David H. Swartz) – першы амбасадар ЗША ў Беларусі.

Валянціна Трыгубовіч – мастацтвазнаўца, палітычны актывіст і грамадзкі дзяяч, дасьледчыца творчасьці беларускіх мастакоў, у тым ліку прадстаўнікоў беларускае дыяспары ў ЗША.

Паседжаньне Прэзыдыюма Рады БНР

Таксама 22 чэрвеня ў Нью-Брансьвіку адбылося вочнае паседжаньне Прэзыдыюма Рады БНР. Былі абмеркаваныя бягучыя пытаньні дзейнасьці Рады, актуальныя праекты, а таксама актуальная міжнародна-палітычная сытуацыя вакол Беларусі.

У першы склад грамадзкае рады «Мартыралёгу» ўвайшлі Зянон Пазьняк (старшыня), Васіль Быкаў, пісьменьнік Міхась Дубянецкі, паэт Сяргей Грахоўскі і іншыя. Грамадзкая цікавасьць да тэмы рэпрэсій і савецкага тэрора ў Беларусі рэзка падвысілася ў другой палове 80-х гадоў пасьля таго, як ува ўрочышчы Курапаты каля Менску былі знойдзеныя магілы ахвяраў масавых растрэлаў, якія праводзіліся савецкімі карнымі органамі на працягу 1930-х гг.

На першым урачыстым паседжаньні «Мартыралёгу Беларусі», якое адбылося ў Чырвоным касьцёле (за савецкім часам «Дом кіно»), быў створаны арганізацыйны камітэт дзеля стварэньня Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне» на ўзор ужо створаных тады народных франтоў у Балтыі.

На ілюстрацыі – мітынг у Курапатах, канец 1980-х.

Такім чынам Беларусь пасьля больш як 70 гадоў савецкае акупацыі зноў афіцыйна рабілася сувэрэннаю дзяржавай.

Пастанова аб наданьні статуса канстытуцыйнага закону Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце

Пастанова аб забесьпячэньні палітычнай і эканамічнай самастойнасьці Беларусі

Пастанова аб дэпартызацыі органаў дзяржаўнай улады і кіраваньня Беларусі

Пастанова аб часовым прыпыненьні дзейнасьці КПБ-КПСС на тэрыторыі Беларусі

Дакумэнты з асабістага архіву Лявона Дзейкі, былога дэпутата Вярхоўнага Савета Беларусі ад Беларускага Народнага Фронту.

Больш фота: https://vytoki.net/?photo=00019565

Нарадзіўся ў вёсцы Бычкі Ўшацкага раёну Віцебскай вобласьці ў сялянскай сям’і. Пасьля заканчэньня 9 клясы ў Кублічах Быкаў паступіў на мастакоўскае аддзяленьне Віцебскай мастацкай вучэльні. Потым быў пераведзены на скульптурнае аддзяленьне. Аднак, доўга там не правучыўся, паколькі ў 1940 годзе былі адмененыя стыпэндыі. Васіль вярнуўся назад у Кублічы, дзе скончыў сярэднюю школу.

Калі Нямеччына напала на СССР у 1941 годзе, ён знаходзіўся ва Ўкраіне, зьбіраўся паступаць у індустрыяльны інстытут у горадзе Шостка (Сумская вобласьць). Спачатку сямнаццацігадовы Быкаў трапіў у інжынэрны батальён, капаў траншэі, пасьля пайшоў добраахвотнікам у Чырвоную Армію. Удзельнічаў у цяжкіх баях на Паўднёва-Заходнім фронце. Быў двойчы паранены. Потым вучыўся ў пяхотнай вучэльні ў Саратаве. Навучаньне ў вайсковай вучэльні звычайна цягнулася 2 гады, аднак, у сувязі з патрабаваньнямі ваеннага часу скарацілася да 1 году. У кастрычніку 1943 году Васіль Быкаў скончыў вучэльню, атрымаўшы званьне малодшага лейтэнанта, і працягнуў удзел у баях (Украіна, Румынія, Аўстрыя) да самай перамогі.

У Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны ёсьць брацкая магіла, у якой Быкаў значыўся пахаваным. Да бацькоў прыйшла пахавальная, у якой паведамлялася, што іх сын, камандзір стралковага ўзводу лейтэнант Быкаў Васіль Уладзімеравіч забіты 10 студзеня 1944 году, пахаваны на цэнтральных могілках вёскі Вялікая Севярынаўка Кіраваградзкай вобласьці.

Пасьля дэмабілізацыі ў 1947 годзе працаваў мастаком у гарадзенскіх мастацкіх майстэрнях. У 1949 годзе яго зноў прызвалі ў войска, дзе Быкаў праслужыў яшчэ 6 гадоў і ў 1955 годзе звольніўся ў запас і прыехаў у Горадню.

У 1956—1972 гадах — літсупрацоўнік, затым літкансультант газэты «Гродзенская праўда», у 1972—1978 гадах — сакратар Гарадзенскага абласнога аддзяленьня СП БССР. У 1974 годзе Васіль Быкаў узнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй СССР за аповесьці «Абэліск» і «Дажыць да сьвітаньня».

У 1978 годзе пераехаў у Менск. Некалькі разоў абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР, з 1989 году — народны дэпутат СССР.

У 1990 годзе абраны прэзыдэнтам Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына». Сузаснавальнік Беларускага Народнага Фронту. Ганаровы грамадзянін Ушацкага раёну Віцебскай вобласьці. Сябра СП СССР з 1959 году. З 1980 году — народны пісьменьнік БССР. У 1993 падпісаў «Ліст 42-х» Барысу Ельцыну.

Яшчэ за савецкім часам яго творы былі перакладзеныя на розныя мовы, прычым большасьць перакладаў на расейскую мову была зробленая самім пісьменьнікам.

Нападкі на Васіля Быкава, якія пачаліся на радзіме ў сярэдзіне 1990-х гадоў, і стан здароўя сталі прычынай выезду за мяжу. На працягу некалькіх гадоў Васіль Быкаў жыў спачатку ў Фінляндыі, затым у Нямеччыне і Чэхіі. У Чэхіі перанёс апэрацыю, і вярнуўся на Беларусь толькі за месяц да сьмерці. Памёр 22 чэрвеня 2003 году. Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

Васіль Быкаў. Вяртаньне. Дакумэнтальны фільм Віктара Корзуна

Васіль Быкаў. Апошнія дні. Фільм Галіны і Сяргея Навумчыкаў

Частка 1.

Частка 2.

https://www.youtube.com/watch?v=PYghCIhywRE

Васіль Быкаў. Настальгія. фільм Віктара Дашука

Сюжэт расейскага тэлеканалу “Культура” да 90-годзьдзя з нараджэньня Васіля Быкава