Янка Запруднік. Фота Вадзіма Васільева

Зянон Пазьняк. Фота Сержа Трыгубовіча

Вячка Станкевіч. Фота Вадзіма Васільева

амбасадар Дэвід Сўортц. Фота Сержа Трыгубовіча

Ала Орса-Рамана. Фота Сержа Трыгубовіча

Валянціна Трыгубовіч. Фота Сержа Трыгубовіча

Сярод узнагароджаных у гэты дзень:

Томас Бёрд (Thomas E. Bird) – шматгадовы амэрыканскі дасьледчык і папулятар Беларусі ў сьвеце, аўтар і суаўтар некалькіх навуковых працаў пра Беларусь.

Вячаслаў Бортнік – беларуска-амэрыканскі грамадзкі дзеяч і праваабаронца, у мінулым старшыня беларускай філіі Amnesty International, старшыня аддзела Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня ў Вашынгтоне, сябра Вялікай рады ЗБС “Бацькаўшчына”, старшыня каардынацыйнай групы Amnesty International па Эўразіі, Сакратар Рады БНР.

Валер Дворнік – актыўны дзяяч беларускае дыяспары ў Нью-Ёрку.

Доктар Янка Запруднік – гісторык, публіцыст, дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, аўтар некалькіх навуковых працаў па беларускай гісторыі.

Доктар Вітаўт Кіпель – дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, публіцыст, дасьледчык, аўтар некалькіх кнігаў па гісторыі Беларусі і беларускае дыяспары ў ЗША.

Доктар Ала Орса-Рамана – дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, дабрачынца, якая шмат адзначылася на ніве папулярызацыі Беларусі і беларускае культуры ў ЗША.

Зянон Пазьняк – выбітны палітык і дзяржаўны дзеяч, лідар Беларускага Народнага Фронту і Апазыцыі БНФ у Вярхоўным Савеце Беларусі ў канцы 80-х і пачатку 90-х. Зянон Пазьняк стаяў на чале шырокага ўсенароднага беларускага руху ў падтрымку незалежнасьці і дэмакратычных рэформаў. Беларускі Народны Фронт дабіўся аднаўленьня дзяржаўнае незалежнасьці Беларусі пасьля больш як 70 гадоў савецкае акупацыі, дэпутаты БНФ у парлямэнце Беларусі заклалі законадаўчы падмурак функцыянаваньня Беларусі як сувэрэннай дзяржавы. Зянон Пазьняк як бліскучы прамоўца і арганізатар адыграў у гэтым асаблівую ролю.

Вячка Станкевіч – журналіст і дзяяч беларускае дыяспары ў ЗША, у мінулым дырэктар беларускае службы “Радыё Свабода” і Старшыня Галоўнай управы Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня.

Ганна Сурмач – журналіст і грамадзкі дзеяч, у 1993 годзе старшыня Згуртаваньня Беларусаў Сьвету “Бацькаўшчына” і арганізатар першага Зьезду беларусаў сьвету.

Дэвід Сўортц (David H. Swartz) – першы амбасадар ЗША ў Беларусі.

Валянціна Трыгубовіч – мастацтвазнаўца, палітычны актывіст і грамадзкі дзяяч, дасьледчыца творчасьці беларускіх мастакоў, у тым ліку прадстаўнікоў беларускае дыяспары ў ЗША.

Паседжаньне Прэзыдыюма Рады БНР

Таксама 22 чэрвеня ў Нью-Брансьвіку адбылося вочнае паседжаньне Прэзыдыюма Рады БНР. Былі абмеркаваныя бягучыя пытаньні дзейнасьці Рады, актуальныя праекты, а таксама актуальная міжнародна-палітычная сытуацыя вакол Беларусі.

Мэдаль атрымалі супрацоўнікі “Радыё Свабода” Багдан Андрусышын, Аляксандар Лукашук і Сяргей Шупa, а таксама былы міністар замежных справаў Чэхіі Карэл Шварцэнбэрг.

Багдан Андрусышын (Данчык) – намесьнік дырэктара беларускае службы “Радыё Свабода”, у канцы 80-х і пачатку 90-х праславіўся як выбітны беларускі сьпявак.

Аляксандар Лукашук – шматгадовы кіраўнік беларускае службы “Радыё Свабода”, дзякуючы каму радыё замацавала сваю пазыцыю як аднаго з найбольш якасных і ўплывовых СМІ Беларусі.

Сяргей Шупa – рэдактар “Радыё Свабода”, складальнік зборніку архіўных дакумэнтаў Беларускай Народнай Рэспублікі.

Карэл Шварцэнбэрг – сэнатар, у мінулым міністар замежных справаў і намесьнік прам’ер-міністра Чэхіі, які адзначыўся актыўнай пазыцыяй у барацьбе за дэмакратыю і правы чалавека ў Беларусі

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі выказвае шчырыя спачуваньні родным і блізкім Алесі Фурс, і асабліва яе мужу, Антону Фурсу.

“Алеся Фурс – прыклад шчырага і адданага змаганьня за незалежнасьць Беларусі, самаахвярнасьці, гераізму і стойкасьці перад жорсткім, бязьлітасным і бесчалавечным ворагам”

– адзначыла Старшыня Рады БНР Івонка Сурвілла.

“Толькі дзякуючы такім героям, як яна, Беларусь стала незалежнаю дзяржавай. Памяць пра Алесю Фурс і яе паплечнікаў будзе вечна жыць у памяці беларускага народу.”

Алеся Умпіровіч нарадзілася 24 сьнежня 1926 года ў вёсцы Азярава ў акупаванай Польшчаю Заходняй Беларусі (цяпер Браслаўскі раён Віцебскай вобласьці).

Падчас Другой Сусьетнай вайны яна навучалася ў настаўніцкай сэмінарыі, дзе ў 1943 годзе стала сябрам Саюзу Беларускай Моладзі.

Пасьля вайны студэнты Пастаўскай пэдагагічнай вучэльні, нязгодныя з антыбеларускай палітыкай акупацыйнай савецкай улады, стварылі падпольны Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мэтамі арганізацыі было дасягненьне паўнавартаснага дзяржаўнага сувэрэнітэта Беларусі і свабоднае разьвіцьцё беларускага народу.

Алеся Умпіровіч стала сябрам гэтай арганізацыі. Такія ж суполкі зьявіліся ў Глыбокім і іншых беларускіх гарадах.

У 1947 годзе Саюз Беларускіх Патрыётаў быў зьнішчаны савецкімі карнымі ворганамі. У 1948 годзе Алесю Умпіровіч арыштавалі і прысудзілі да 25 гадоў зьняволеньня ў Мардовіі. Бацька Алесі, Лявон Умпіровіч, быў асуджаны на 10 гадоў лягероў за неданясеньне на ўласную дачку. Ён памер у турме.

У лягеры Алеся Умпіровіч сябравала зь дзяячкай Рады БНР і вядомай беларускай паэткай Ларысай Геніюш.

Пасля вызваленьня ў 1956 годзе Алеся Умпіровіч выйшла замуж за сябра Глыбоцкай філіі СБП Антона Фурса. Сям’я больш за дваццаць гадоў пражыла ў Казахстане. У вольны час спадарыня Алеся займалася маляваньнем, завочна скончыла Маскоўскі народны ўнівэрсытэт мастацтваў.

У 1982 годзе сям’я Фурсаў вярнулася ў Беларусь і пасялілася ў Паставах. Алесю Фурс рэгабілітавалі 23 лістапада 1992 года.

Алеся Фурс. 25 гадоў канцлягераў – за “Пагоню” – рэпартаж Радыё Свабода

Алеся Ўмпіровіч (Фурс): «Беларусь павінна быць беларускай, са сьцягам бел-чырвона-белым і Пагоняй» – інтэрвію з Радыё Свабода

Чытай таксама:

Алеся Умпіровіч, Антось Фурс. Споведзь няспраўджаных надзеяў

Карцер, избиение, электрошок. Как сейчас живут белорусы, которые за любовь к стране прошли через ГУЛАГ (“Карцэр, зьбіцьцё, электрашок. Як цяпер жывуць беларусы, якія за любоў да краіны прайшлі праз ГУЛАГ”)

Рада Беларускае Народнае Рэспублікі далучаецца да віншаваньняў.

Янка Запруднік (сапраўднае імя Сяргей Вільчыцкі) нарадзіўся ў 1926 г. у мястэчку Мір у сям’і вясковых настаўнікаў.

У час Другой Сусьветнай Вайны скончыў Баранавіцкую прагімназію, потым вучыўся ў Баранавічах у гандлёвай школе.

З 1944 г. у эміграцыі ў Нямеччыне, потым працаваў на шахтах у Вялікабрытаніі і стаў адным з заснавальнікаў Згуртаваьня Беларусаў у Вялікай Брытаніі.

У 1954 г. закончыў гістарычны факультэт Лювэнскага каталіцкага ўнівэрсытэту ў Бэльгіі. Потым працаваў на радыёстанцыі “Вызваленьне” (цяпер – “Свабода”).

З 1957 г. у ЗША. Абараніў у Нью-Ёрцкім унівэрсытэце доктарскую дысэртацыю на тэму “Палітычнае змаганьне за Беларусь у Дзяржаўнай думе 1906-1917 гг.”, выкладаў гісторыю ў вышэйшых навучальных установах ЗША. Аўтар шматлікіх кнігаў і артыкулаў па гісторыі Беларусі, мае ўзнагароды ад Беларускай Праваслаўнай Царквы.

Першую беларускамоўную перадачу рыхтавалі Вінцэнт Жук-Грышкевіч (будучы старшыня Рады БНР), Пятро Сыч, Сымон Кандыбовіч, Янка Ліманоўскі, Лявон Карась.

Радыё “Свабода”, як цяпер называецца колішняе Радыё “Вызваленьне”, дагэтуль застаецца адным з найбольш прафэсіянальных і вядомых беларускамоўных СМІ.

Запіс першай перадачы Радыё “Вызваленьне”:

Дарагія суродзічы! Браты-Беларусы, дзе б Вы толькі не знаходзіліся!

З глыбокім узрушаньнем зьвяртаемся да Вас з вольнага сьвету праз Радыё “Вызваленьне”.

Сярод нас ёсьць тыя, што пакаштавалі “справядлівасьці” тройкі НКВД у часох Яжова і Цанававы, бо за адданасьць свайму краю і за любоў да свайго народу былі прызнаныя “нацдэмамі”, “ворагамі народу”; тыя, што ўцяклі з жудасных савецкіх турмаў, канцлягераў і масавых расстрэлаў; тыя, што ў часе апошняй вайны зь лясоў Беларусі грудзьмі станавіліся супраць бальшавіцкай навалы, заліваючы наш край, але змушаныя былі ўступіць пад націскам брутальнай сілы; тыя, якім удалося прарвацца на Захад з сотняй тысяч беларусаў, захопленых савецкім войскам ва Ўсходняй Прусіі ў 1945 годзе і пагнаных на Ўсход як быдла; тыя, што пакінулі шэрагі чырвонай арміі ў часе і пасьля апошняй вайны і пайшлі на Захад, каб знайсьці там свабоду; усе тыя, чые бацькі, брыты й сёстры або загінулі ад рук савецкага ката, або церпяць яшчэ зьдзек і катаваньне ў савецкіх турмах, сьмягнуць з голаду, холаду й непасільнай працы ў незьлічоных савецкіх лягерах; усе тыя, што дагэтуль абціраюць сьлёзы па сваіх найбліжэйшых – бацькох, братох, і сёстрах, жонках і дзяцёх.

Усе мы – дзе б мы толькі ні былі: ці ў вольных краінах Эўропы, ці ў свабодалюбнай Амэрыцы, ці ў далёкай Аўстралійскай дэмакратыі, ці ў гарачай Аргентыне й Бразыліі – усе мы злучаныя гарачай любоўю да сваіх найбліжэйшых, да свайго краю й народу, творым адну беларускую сям’ю ў вольным дэмакратычным сьвеце. Усе мы церпім душой і сэрцам за зьдзек бальшавікоў над Вамі, дарагія суродзічы, і ўсім нашым краем, бо ўсе мы добра знаем, што значыць бальшавіцкае панаваньне.

Словы, якія Вы пачуеце ў нашых перадачах, будуць словамі ад нас усіх і будуць скіраваныя да Вас усіх: і да сялян, якія адбываюць галодную савецкую паншчыну, і да работнікаў, імем якіх гандлююць крамлёўскія дыктатары, а фактычна нялюдзкай эксплюатацыяй высмоктваюць зь іх апошнія сілы, і да інтэлігенцыі савецкага апарату, чые веды і здольнасьці выкарыстоўваюцца прымусова на разбудову тыраніі над народам, і да жаўнераў чырвонай арміі, якіх зьненавіджаны Крэмль штыхамі змусіў абараняць тыранію перад хвалямі свабоды і імкнецца пры дапамозе тых жа штыхоў накінуць бальшавіцкую дыктатуру на рэшту вольнага сьвету. Мы будзем прамаўляць таксама і да тых камуністых, камсамольцаў і працаўнікоў МВД, якія ў заўпраднасьці стаяць з народам і вядуць скрытае змаганьне з бальшавізмам, а толькі з мусу выконваюць загады Крамля і належаць да ўпрывілеяваных.

Мы пэўны ў тым, што нашы перадачы знойдуць глыбокі водгук і зразуменьне сярод усіх пералічаных тут групаў. Бо занадта добра мы знаем іхнае жыцьцё і цярпеньні, бо моцна лучыць нас зь імі ў вадно любоў да свайго краю й народу ды нянавісьць да бальшавіцкай дыктатуры, бо роўна мы хварэем душой за нашых найбліжэйшых, якія сталіся ахвярамі савецкіх катаў, бо перад намі роўнае стаіць змаганьне за свабоду Беларусі, за вызваленьне паняволеных Крамлём народаў.

Праз усе гады, ад часу, калі змушаны былі пакінуць сваю бацькаўшчыну, мы вядзем несупынную барацьбу з бальшавізмам, і стараемся прыцягнуць увагу ўсяго вольнага сьвету да таго жудаснага стану, у якім апынуўся наш край і Вы, дарагія суродзічы. Нашае змаганьне расьце, павялічваецца, набірае большага размаху, з кожным месяцам мы робімся лічнейшымі й мацнейшымі.

Радыёстанцыя “Вызваленьне” ёсьць голасам стойкіх і адважных. Яна зьяўляецца тэй прыладай, пры дапамозе якой мы будзем інфармаваць Вас аб запраўдным, свабодным жыцьці ў вольным сьвеце, аб тэй бязьмежнай сымпатыі, якую выказвае гэты вольны сьвет да Вас, прыгнечаных, але захаваўшых поўнасьцю сваё людзкое “Я”.

“Вызваленьне!” – гэта наш кліч і мэта, гэта наш назоў, пад якім мы прамаўляем да Вас сяньня і прамаўляць будзем кожны дзень. Мы ўважаем свой грамадзкі й людзкі абавязак інфармаваць Вас таксама аб’ектыўна й праўдзіва аб тым, што адбываецца навокал Вас, у Савецкім Саюзе, аб чым Вы нават ня маеце магчымасьці даведацца з хвальшывых інфармацыяў савецкага радыё й прэсы.

Слухайце нашага голасу, лавеце кожную магчымасьць, каб пачуць яго. Інфармуйце пра нашыя радыёперадачы ўсіх, да каго маеце давер, пры кожнай нагодзе. Не забывайцеся аб тым, што да Вас прамаўляюць Вашыя сыны і дочкі, Вашыя браты і сёстры, якія зьяўляюцца неадрыўнай часткай Вас саміх.

Памятайце, што мы ў вольным сьвеце робім усё магчымае для вызваленьня нашай бацькаўшчыны, і што пры супольным высілку з Вамі, з Божай помаччу мы пабачым яшчэ шчасьлівы дзень вольнасьці нашае любае Беларусі.

Адносна візавай праблемы. Некалькі гадоў таму я зьвярталася да Вярхоўнага камісара Эўразьвязу Бэніты Фэрэра-Вальднэр з прапановай увогуле скасаваць візы ў краіны ЭЗ для грамадзянаў Беларусі, як гэта было зроблена для грамадзянаў, напрыклад, Літвы ці Польшчы. Яна мне адказала, што першы крок павінен зрабіць беларускі бок. І сапраўды, калі паглядзець на „візавую гісторыю“ былых сацыялістычных краінаў — дык спачатку яны скасоўвалі візы для краінаў „старога Захаду“, а тыя ў адказ спрашчалі візавы рэжым, а потым увогуле яго скасоўвалі.

Маё перакананьне — беларусы павінны мець магчымасьць езьдзіць у краіны Эўразьвязу, увогуле краіны Захаду, свабодна, бязь візаў. Разумею, што рэалізацыя гэтай мэты зойме пэўны час, але што Брусэлю неабходна зрабіць ужо зараз — гэта зьняць празьмерную пошліну за візу ў Шэнгэнскую зону, якая для грамадзянаў Беларусі цяпер большая, чым для грамадзянаў Расеі. Гэта абсурдная сытуацыя.

Беларусь гістарычна была часткаю Эўропы і будзе ёй, яна павінна быць адкрытая для Эўропы — як і Эўропа павінна быць адкрытая для яе».

http://www.svaboda.org/a/28222113.html

1. Досьвіткі дзівоснай пары

2. Дыпкур’ер Алексючанка

3. Беларускі Калюмб Ян Чарапук

4. У віхурах манархічных змоваў

5. Беларусь – Інгерманляндыя

6. Бурлівыя будні дыпляматычнай місіі

7. Прыгоды беларускага консула ў Адэсе

8. Беспрэцэдэнтны акт ў гэбрайскай гісторыі

9. На ўсходнім дыпляматычным фронце БНР

10. Капітан Разумовіч