Беларусь (Вялікае княства Літоўскае) традыцыйна была месцам рэлігійнай талеранцыі і мірнага суіснаваньня розных рэлігійных супольнасьцяў: грэка-каталіцкай большасьці, а таксама рыма-каталіцкай, праваслаўнай і пратэстанцкіх меншасьцяў, а таксама нехрысьціянскіх меншасьцяў, перадусім прадстаўленых мусульманамі і юдэямі, што знайшлі на Беларусі прытулак пасьля выгнаньня з іншых краінаў. Цярпімасьць і павага да разнастайнасьці былі, ёсьць і застануцца аднымі з галоўных каштоўнасьцяў для беларускага народу.

Галоўнай крыніцай міжрэлігійнай напружанасьці ў Беларусі зьяўляецца Расейская праваслаўная царква, гвалтам насаджаная беларусам у першай палове XIX стагодзьдзя, а ў цяперашнім выглядзе сфармаваная ў сталінскім СССР у 1943 годзе і прадстаўленая сёньня несамастойным экзархатам пад фальшывай назвай “Беларуская праваслаўная царква”. За час сваёй дзейнасьці на тэрыторыі Беларусі гэтая арганізацыя праявіла сябе перадусім не як царква, а як расейскі каляніяльны інстытут, інструмэнт русіфікацыі і ціску на традыцыйныя беларускія хрысьціянскія цэрквы, да якіх сама Расейская праваслаўная царква не належыць. У савецкі час Расейская праваслаўная царква была інструмэнтам у руках таталітарнага савецкага рэжыму, які праводзіў палітыку этнацыду беларусаў і палітычнага тэрору супраць любых іншадумцаў. Шматлікія гіерархі РПЦ былі супрацоўнікамі злачыннай арганізацыі КДБ СССР і застаюцца агентамі спэцслужбаў аўтарытарных рэжымаў Лукашэнкі і пуцінскай Расеі.

У сучаснай Беларусі РПЦ зьяўляецца адным з ідэалягічных апірышчаў рэжыму А. Лукашэнкі і карыстаецца неабгрунтаванымі прывілеямі з боку аўтарытарнай лукашэнкаўскай дзяржавы ў той час, як многія іншыя беларускія хрысьціянскія цэрквы церпяць дыскрымінацыю, канфіскацыю маёмасьці і рэпрэсіі супраць сьвятароў. Беларускае аўтакефальнае праваслаўе, якое зьяўляецца сапраўдным працягам мясцовых праваслаўных традыцыяў на беларускіх землях ад сярэднявечча і якое шмат гадоў было й застаецца адным з духоўных апірышчаў многіх беларусаў у выгнаньні, вымушанае ў Беларусі існаваць ва ўмовах асабліва жорсткага перасьледу.

Насуперак асновам хрысьціянскага вучэньня так званая “Беларуская праваслаўная царква” не асуджае гвалт, забойствы і катаваньні, за якія нясе адказнасьць рэжым Лукашэнкі. Наадварот, з шэрагаў беларускага экзархату РПЦ сыстэматычна і мэтанакіравана выціскаюцца сьвятары і актывісты, якія стаяць на сумленных хрысьціянскіх – і пагатоў на дэмакратычных пробеларускіх – пазыцыях. Дзесяцігодзьдзямі РПЦ займаецца індактрынацыяй праваслаўных беларусаў у духу расейскага нацыяналізму і “расейскага сьвету”.

Найбольш красамоўна сваю сутнасьць РПЦ праявіла ў кантэксьце цяперашняй вайны Расеі супраць Украіны. Кіраўніцтва РПЦ і яе беларускага экзархату адкрыта падтрымлівае расейскую вайсковую агрэсію і бласлаўляе расейскіх захопнікаў, якія зьдзяйсьняюць ваенныя злачынствы на тэрыторыі Ўкраіны. Структуры так званай БПЦ былі заўважаныя ў зборы матар’яльнай дапамогі для расейскіх агрэсараў.

Дзейнасьць Беларускага экзархату РПЦ павінна быць прадметам пільнага рассьледваньня з боку органаў аховы закону і канстытуцыйнага ладу ў будучай дэмакратычнай Беларусі. Так званая “Беларуская праваслаўная царква” Маскоўскага патрыярхату нясе адказнасьць за прасоўваньне экстрэмісцкай антыдзяржаўнай ідэалёгіі, падтрымку расейскай агрэсіі ва Ўкраіне і падтрымку дыктатарскага рэжыму ў Беларусі.

Традыцыйныя беларускія цэрквы ўсходняга абраду, у тым ліку Беларуская грэка-каталіцкая царква, Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква, маюць поўнае права самастойна вызначаць сваю ўнутраную арганізацыйную структуру, а таксама павінны карыстацца ўсялякай падтрымкаю будучай дэмакратычнай беларускай дзяржавы як інстытуты, што ўтвараюць гістарычную і духоўную каштоўнасьць

7 лістапада 1879 г. каля Ігумна нарадзіўся Стэфан Кульчыцкі – праваслаўны сьвятар, протаіерэй Менскай епархіі, радны БНР, адзін з ініцыятараў стварэньня Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.

Нарадзіўся ў вёсцы Дамовіцы, скончыў праваслаўную духоўную сэмінарыю, Санкт-Пэтэрбурскую духоўную акадэмію са ступеньню кандыдата багаслоўя.

Выкладаў у мужчынскай гімназіі і рэальным вучылішчы ў Рэвелі (цяпер Талін, Эстонія).

Рукапаложаны ў іерэя ў чэрвені 1904 г., з жніўня таго году служыў у царкве сьвятой Марыі Магдалены пры духоўнай жаночай вучэльні ў мястэчку Парычы Бабруйскага павету, выкладаў Закон Божы.

З 1907 г. – сьвятар Менскага Петра-Паўлаўскага катэдральнага сабора, выкладчык Менскай духоўнай сэмінарыі. З кастрычніка 1908 па 1916 год – ключар сабора, член Менскага епархіяльнага рэвізійнага камітэту. У 1914 г. узнагароджаны санам протаіерэя.

Удзельнік зьезда беларускага праваслаўнага духавенства ў Маскве ў 1917 годзе. Прадстаўляў беларускае сьвятарства Менскай епархіі на Памесным саборы ў 1917—18 гг.

З красавіка 1918 г. як прадстаўнік Камітэту Менскага беларускага прадстаўніцтва ўвайшоў у склад Рады БНР. Працаваў у Камісіі па міжнародных справах БНР. Абраны ў выканаўчы камітэт Менскага беларускага прадстаўніцтва.

З 1926 году служыў у Петрапаўлаўскай (Кацярынінскай) царкве ў Менску. Удзельнік зьезда прадстаўнікоў праваслаўнага духавенства і вернікаў Менскай епархіі 9—10.7.1927. Адзін з ініцыятараў стварэньня Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. У 1930-я гады служыў у царкве сьв. Марыі Магдалены ў Менску.

28 ліпеня 1937 г. арыштаваны НКВД, прыгавораны “за антысавецкую дзейнасьць” да сьмяротнага пакараньня. Расстраляны 1 лістапада 1937 г. у Менскай турме.

Патрыярх прызнае справядлівай просьбу пашырыць ужываньне беларускай мовы сярод беларускіх вернікаў і піша, што РПЦ прыняла рашэньне дазволіць выкарыстаньне беларускай мовы ў беларускіх праваслаўных епархіях, а таксама што пры будучых прызначэньнях гіерархаў РПЦ на Беларусі будзе аддавацца перавага тым, хто валодае беларускай мовай.

У канцы свайго ліста Патрыярх бласлаўляе беларускі народ і ўрад  Беларускай Народнай Рэспублікі.

Ціхан – першы Патрыярх РПЦ пасьля аднаўленьня патрыяршаства, якое адбылося пасьля падзеньня расейскай манархіі. У 1981 годзе ён прылічаны да сьвятых Расейскай Праваслаўнай Царквой у Замежжы.

Патріархъ
Московскій и Всея Россіи

Февраля 1/14 дня 1922 г.
№135

Г. ПРЕДСѢДАТЕЛЮ СОВѢТА МИНИСТРОВЪ БѢЛОРУССКОЙ НАРОДНОЙ РЕСПУБЛИКИ

Вслѣдствіе Вашего письма отъ 14 Января с.г. за №104, имѣю честь сообщить слѣдующее:

Меморандумъ Правительства Бѣлорусской Народной Республики о положеніи Православной Церкви въ Бѣлоруссіи и, главнымъ образомъ, подъ польской оккупаціей, отправленный 27 января минувшаго года, своевременно полученъ мною.

Въ виду особой важности возбуждаемыхъ симъ меморандумомъ вопросовъ, онъ сданъ былъ мною на обсужденіе Священнаго Синода и Высшаго Церковнаго Совета, состоящихъ подъ моим предсѣдательствомъ и представительствующихъ весь епископатъ, клиръ и мірянъ Православной Церкви.

По самомъ тщательномъ обсужденіи намѣчаемыхъ меморандумомъ мѣропріятій для утвержденія Православной Веры въ борьбѣ съ полонизмомъ и римо-католичествомъ, Высшимъ Церковнымъ Управленіемъ постановлено:

1) предоставить Преосвященнымъ Бѣлорусскихъ епархій (Литовской, Гродненской, Минской, Могилевской, Полоцкой и др.) въ случае поступленія от большинства прихожанъ ходатайства объ употребленіи бѣлорусскаго языка въ такъ называемомъ дополнительномъ богослуженіи, въ проповедяхъ, катехизаціи и пр., разрѣшить въ таковыхъ храмахъ пользованіе бѣлорусскимъ языкомъ,

и 2) предложить Преосвященнымъ тѣхъ же епархій приступить, если окажется возможнымъ, къ изданію на бѣлорусскомъ языкѣ проповедей, богогласниковъ, молитвъ и Новаго Завета.

Что касается пожеланія Правительства Бѣлорусской Народной Республики о замѣщеніи епископскихъ каѳедръ въ Бѣлоруссіи лицами, владеющими бѣлорусскимъ языкомъ, то осуществить данное пожеланіе нынѣ же не представляется возможнымъ, такъ какъ пришлось бы без должныхъ основаній смѣстить нѣкоторыхъ епископовъ, которые, хотя и не владеютъ бѣлорусскимъ языкомъ, но съ пользою трудятся для православнаго дѣла въ Бѣлоруссіи. Но въ то же время, признавая указанное положеніе справедливымъ, Высшее Церковное Управленіе постановило имѣть сіе пожеланіе въ виду при всѣхъ послѣдующихъ замѣщеніяхъ архіерейскиъ каѳедръ въ Бѣлорусскихъ епархіяхъ.

Извѣщения поименованнымъ выше епархіальнымъ Преосвященнымъ по указаннымъ двумъ постановленіямъ Высшаго Церковнаго Управленія разосланы были тогда же этимъ Преосвященнымъ. Заготовленъ былъ отвѣтъ и Правительству Бѣлорусской Народной Республики, но, за неименіемъ окказіи, сряду не могъ быть отправленъ, а впослѣдствіи попалъ въ число бумагъ, запечатанныхъ гражданскою властью въ бывшемъ помѣщеніи Канцеляріи Высшаго Церковнаго Управленія.

Призываю на весь Бѣлорусскій народъ благословеніе Божіе и молитвенно желаю, чтобы Господь укрѣпилъ его силы въ отстаиваніи интересовъ родной для него Православной Церкви.

Призываю благословеніе Божіе и на Ваши труды и на труды всего Правительства Бѣлорусской Народной Республики.

Тихонъ, Патріархъ Московскій и всея Россіи.

(Архівы БНР: Том 1, с. 1278)