“Зьезд вайскоўцаў Заходняга фронту адбыўся 18–21 кастрычніка 1917 г. Я была дэлегатам і адной з арганізатарак, прытым – адзінай жанчынай на зьезьдзе. Загадзя прыгатаваныя значкі – бел-чырвона-белыя – параздавала ўсім сябрам зьезду і ўспакоілася. Аж тут падходзіць нехта да мяне і кажа: “А ў генэрала Кандратовіча значка німа”. А ў мяне ўжо – ніводнага. Тады я адшпіліла сваю гаспадарскую бел-чырвона-белую разэтку (круглую) і прышпіліла генэралу. На трэці дзень зьезду пасадзілі мяне запісываць тых, хто хоча ў беларускія батальёны. Першым запісаўся генэрал Кандратовіч…”

З кнігі Зоські Верас (Людзьвікі Сівіцкай) “Пакуль рука пяро трымае” (“Лімарыус”, 2015)

ПОѢЗДКА ГЛАВНОКОМАНДУЮЩАГО БѢЛОРУССКОЙ НАРОДНОЙ АРМІИ К.А. КОНДРАТОВИЧА

Главнокомандующій Бѣлорусской Народной Арміи генералъ-адъютантъ К.А. Кондратовичъ выѣхалъ изъ Минска по дѣламъ организаціи Арміи. Замѣстителемъ его во время отсутствія назначенъ генералъ Свѣтловскій.

Окончательно получили назначенія по частямъ и отделамъ арміи генералы Крейчманъ, Ольсуфьевъ и др.

По всѣмъ даннымъ въ ближайшіе дни Бѣлорусская Армія сможетъ дать до 10.000 войска, не считая безконечного притока записывающихся добровольцевъ во многихъ городахъ Бѣлоруссіи.

Особое вниманіе при записываніи въ ряды Бѣлорусской Народной Арміи обращается на военную подготовку. Въ первую голову получаютъ назначеніе всѣ офицеры, а также подпрапорщики, фельдфебеля, старшіе и младшіе унтеръ-офицеры.

Многіе изъ записывающихся предлагаютъ явиться съ лошадьми при полной амуниціи и съ собственной обмундировкой.

На дняхъ ожидается пространное воззваніе отъ главнокомандованія Бѣлорусской Народной Арміи съ изложеніемъ цѣлей организаціи Арміи и точнѣйшихъ условій поступленія и пріема. Спѣшно организуется въ Минскѣ Офицерская школа.

Вучыўся ў Лідзкай павятовай дваранскай школе, вайсковую службу пачаў у 1875 г. у Вільні.

Удзельнічаў у Расейска-турэцкай вайне 1877-78 гг. у шэрагах грэнадэрскага корпуса. Празь некалькі год пасьля вайны, падчас навучаньня ў акадэміі, напісаў кнігу “Плеўна і грэнадэры 28 лістапада 1877 г.”, якая атрымала шырокі розгалас і добра вядома гісторыкам Расейска-турэцкай вайны 1877-78 гг.

Удзельнічаў у кітайскай кампаніі 1900 г. і ў Расейска-японскай вайне. У 1900 г. з фармулёўкай “за баявыя адзнакі”, раней тэрміну, Кандратовічу нададзены ранг генэрал-маёра. 20 жніўня 1904 г. за баявыя адзнакі ў ходзе Расейска-японскай вайны яму нададзены ранг генэрал-леўтэнанта, зноў датэрмінова. У часе вайны зь Японіяй паранены, узнагароджаны Ордэнам сьв. Георгія 4-й ступені.

У міжваенны час займаў высокія вайсковыя пасады ў Беларусі, Туркестане і на Каўказе.

06.12.1910 г. Кандратовічу нададзены ранг генэрала ад інфантэрыі (поўны генэрал), найвышэйшы вайсковы ранг Расейскай Імпэрыі ў мірны час.

За 42 гады службы ў расейскім імпэратарскім войску Кіпрыян Кандратовіч быў узнагароджаны амаль усімі выйшымі ордэнамі Расейскай Імпэрыі:

• Сьв. Станіслава 3-й ст. (1885);
• Сьв. Ганны 3-й ст. (1891);
• Сьв. Станіслава 2-й ст.(1896);
• Сьв. Ганны 2-й ст. (1899);
• Сьв. Уладзіміра 3-й ст. зь мячамі(1902);
• Сьв. Станіслава 1-й ст. зь мячамі(1904);
• Сьв. Ганны 1-й ст. зь мячамі(1905);
• Залатая зброя (1906);
• Сьв. Георгія 4-й ст.(17.07.1906);
• Сьв. Уладзіміра 2-й ст. (04.06.1909; 03.07.1909);
• Белага Арла (06.12.1912).

У часе Першай Сусьветнай вайны камандаваў корпусам у складзе арміі генэрала Самсонава.

У 1917 г. Кіпрыян Кандратовіч далучаецца да беларускага нацыянальнага руху. На зьездзе беларускіх вайскоўцаў Заходняга фронту ён абіраецца ў Цэнтральную Беларускую Вайсковую Раду. Генэрал узяў на сябе працу па фармаваньні беларускіх палкоў на Заходнім фронце.

Захаваўся вершаваны наказ беларускім жаўнерам ад імя генэрала Кандратовіча:

Не заб’юць Пагоню і ня спыняць.
І Беларусь не запалоняць,
Ня зьнішчаць нас, не забароняць,
Жаўнеры ёсьць. Ёсьць ваяры.
Ёсьць абаронцы.

У 1918 годзе разам зь іншымі сябрамі Менскага Беларускага Народнага прадстаўніцтва прыняты ў склад Рады БНР. У складзе ўрада БНР на чале з Раманам Скірмунтам Кандратовіч прызначаны міністрам ваенных справаў.

У 1919 г. удзельнічаў у Парыжскай мірнай канфэрэнцыі.

Пасьля адыходу Рады БНР і беларускіх вайсковых частак на тэрыторыю Літоўскай Рэспублікі, Кандратовіч на кароткі час быў віцэ-міністрам абароны Летувы.

Памёр у 1932 годзе, пахаваны ў Воранаве.

У анатацыі да фільму на сайце тэлеканала гаворыцца:

“БНР з 200-тысячнаю нацыянальнаю арміяй? Саюзніца Антанты і Польшчы? Французскія гарматы і танкі, амерыканскія самалёты?

https://youtu.be/H9JwIK1Jbek