Пераклад ягонага выступу з ангельскай мовы:

“Я хачу выказаць вялікую ўдзячнасьць арганізатарам, а таксама нашым брытанскім сябрам, такім як праф. Алан Флаўэрс, якія салідарызуюцца з намаганьнямі аднавіць дэмакратыю ў Беларусі напрацягу многіх гадоў [праф. Флаўэрс быў папярэднім выступоўцам].

Надзвычай прыемна бачыць на мітынгу столькі новых маладых беларусаў, якія мабыць упершыню прыйшлі да беларускага грамадзкага актывізму ў гэтым годзе.

Я прадстаўляю Згуртаваньне Беларусаў у Вялікай Брытані, арганізацыю, заснаваную ў 1946 годзе. Шматгадовы досьвед Згуртаваньня ў Вялікай Брытаніі, і дзейнасьць Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, дае нам пэўныя ўзоры, мець якія на ўвазе будзе карысна і ўсім, хто бярэ ўдзел у беларускім грамадзкім жыцьці ўпершыню.

Важна бачыць сябе ня проста ўдзельнікам цяперашняй кампаніі, але носьбітам паходні, беларускага сьцягу, напрацягу доўгай гісторыі беларускай нацыянальнай і дэмакратычнай справы.

Згуртаваньне ў Вялікай Брытаніі, Рада БНР, несьлі гэты сьцяг нават праз самыя цёмныя для беларускай справы сталінскія, хрушчоўскія, брэжнеўскія часы, калі мара пра нейкую незалежную дэмакратычную Беларусь здаваля фантастычнай. У канцы 1980х нашых папяпэднікаў на Захадзе ўважалі “старымі дзівакамі” – але ў 1991 Беларусь сталася незалежнай.

Дзякуючы несупыннай працы дыяспары праз 40 гадоў на Захадзе дзяржаўныя службоўцы і зацікаўленыя палітыкі ведалі ў 1991 пра тое, што Беларусь – адметная краіна, а ня проста мэханічна адрэзаны кавалак рускамоўнага савецкага народу, і гэта толькі дапамагала прызнаньню на Захадзе незалежнасьці Беларусі і ўспрыняцья на Захадзе, як нартуральнага выбару, першапачатковаму намеру Рэспублікі Беларусь [у 1991-4 годзе] вярнуцца ў рэчышча агульна-эўрапэйскага жыцьця.

Таму важна быць гатовымі не спыніцца пасьля 9 жніўня. Не вярнуцца проста да прыватнага прафэсыйнага жыцьця і калі будуць вызваленыя ўсе палітычныя вязьні – праз меншы ці большы час пасьля 9 жніўня.

Мы не павінны сыйсьці з беларускага грамадзкага актывізму на Захадзе нават тады, калі Беларусь вернецца да дэмакратыі. Бо тады Беларусь будзе патрабаваць нашай падтрымкі і каб хутчэй атрымаць належнае ёй месца ў эўра-атлянтычнай супольнасьці дэмакратычных нацыяў – даганяючы час пасьля таго, як Лукашэнка стрымліваў яе ад руху да гэтага натуральна належнага ёй месца ў сьвеце напрацягу чвэрці стагоддзя.”

Мэдаль уручыў Заступнік Старшыні Рады БНР Мікалай Пачкаеў падчас канцэрта З. Вайцюшкевіча на сьвяткаваньні Купальля, арганізаванага Англа-беларускім таварыствам пры Беларускім доме (Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі).

Таронта

На ўрачыстасьці ў Таронта мэдаль з рук Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвіллы атрымалі дзеячы беларускае дыяспары ў гэтай краіне Ірына Варабей, Зінаіда Гімпелевіч, Віялета Кавалёва, Ірына Тоўсьцік, пісьменьніца Вольга Іпатава, паэт Сяргей Панізьнік.

Ірына Варабей – міжнародна вядомая дызайнэр і мастак, папулярызатар беларускага народнага мастацтва ў Канадзе і ў сьвеце, заснавальнік і кіраўнік дызайнерскае кампаніі Spirit of Belarus.

Ірына Варабей

Прафэсар Зінаіда Гімпелевіч – выбітная беларуска-канадзкая літаратуразнаўца і актыўная дзяячка беларускае грамады ў Канадзе, сузаснавальніца Канадзкага фонду дапамогі дзецям Чарнобыля, на працягу многіх гадоў старшыня Беларускага інстытуту культуры і мастацтва ў Канадзе.

Зінаіда Гімпелевіч

Вольга Іпатава – выбітная беларуская літаратар і грамадзкі дзеяч, ляўрэят шматлікіх літаратурных прэміяў, у мінулым старшыня Саюза беларускіх пісьменьнікаў, чые творы перакладзеныя на некалькі моваў.

Вольга Іпатава

Віялета Кавалёва – музыказнаўца, заснавальнік і кіраўнік знакамітага канадзка-беларускага фальклёрнага ансамблю “Яваровы людзі”, які робіць значную працу па рэпрэзэнтацыі беларускай дыяспары ў канадзкім грамадзтве, папулярызуе беларускую культуру як у Канадзе, так і за яе межамі.

Віялета Кавалёва

Сяргей Панізьнік – вядомы літаратар і журналіст, этнограф, перакладчык, шматгадовы заслужаны грамадзкі дзеяч у Беларусі і Канадзе.

Сяргей Панізьнік

Ірына Тоўсьцік – у мінулым праваабаронца ў Беларусі, у цяперашні час грамадзкі дзеяч у Канадзе, актыўны арганізатар адукацыйных заняткаў для маладога пакаленьня канадзкіх беларусаў.

Ірына Тоўсьцік

Лёндан

У Лёндане намесьнік Старшыні Рады БНР Мікола Пачкаеў уручыў мэдалі Джыму Дынглі, Арнольду Макміліну, Алене Міхалюк і айцу Сяргею Стасевічу.

Алена Міхалюк – адна з вэтэранаў беларускага руху ў Брытаніі. Шматгадовая старшыня Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі і радная БНР, Алена Міхалюк – сярод тых людзей, хто стварыў адну з найбольш моцных арганізацыяў беларускае дыяспары.

Алена Міхалюк

Джым Дынглі і Арнольд Макмілін – дасьледчыкі і папулярызатары Беларусі ў сьвеце, за чыімі плячамі шмат дзесяцігодзьдзяў навуковай і грамадзкай працы па тым, каб адчыніць Беларусь для міжнароднае супольнасьці.

Арнольд МакМілін

Джым Дынглі

Айцец Сяргей Стасевіч – кіраўнік беларускай каталіцкай місіі ў Вялікай Брытаніі, чыімі намаганьнямі быў адроджаны рэлігійна-культурны цэнтар у Marian House. Таксама а. Сяргей выступіў ініцыятарам і адыграў ключавую ролю у распрацоўцы праекта і будаўніцтве Царквы Сьвятога Кірылы Тураўскага, якая сталася важным знакам беларускай культурніцкай прысутнасьці ў Лёндане.

а. Сяргей Стасевіч

Вашынгтон

У Вашынгтоне на ўрачыстым прыёме ў гонар сто першых угодкаў незалежнасьці БНР мэдаль уручаны:

Узнагароджаньне мэдалямі да стагодзьдзя БНР у Вашынгтоне, 25 сакавіка 2019 г. Photo credits: Alexandra Milentey

Ірына Красоўская прысьвяціла сваю ўзнагароду Анатолю Красоўскаму, Віктару Ганчару, Юрыю Захаранку і Зьмітру Завадзкаму — «тым, хто аддаў жыцьцё, баронячы незалежнасьць Беларусі».

Алеся Кіпель і Алеся Сёмуха

Узнагароджаньне мэдалямі да стагодзьдзя БНР у Вашынгтоне, 25 сакавіка 2019 г.

Узнагароджаньне мэдалямі да стагодзьдзя БНР у Вашынгтоне. Мэдалі ўручаюць Заступнік старшыні Рады БНР Вячка Станкевіч і сябра Камісіі па ўзнагароджаньнях пры Радзе БНР Вячаслаў Бортнік

Узнагароджаньне мэдалямі да стагодзьдзя БНР у Вашынгтоне, 25 сакавіка 2019 г.

Арэст Дэйчакіўскі ня змог прысутнічаць на ўручэньні і перадаў пісьмовае вітаньне: «Я рады, што меў магчымасьць зрабіць унёсак у барацьбу за дэмакратычную, незалежную Беларусь. Гэта барацьба, якую варта весьці».

Злучаныя Штаты Амэрыкі традыцыйна займаюць найбольш пасьлядоўную пазыцыю ў абароне дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі. У гэтым вялікая заслуга амбасадараў ЗША ў Беларусі, кангрэсмэнаў, экспэртаў і грамадзкіх дзеячоў сяброўскіх да беларусаў дыяспараў. У хуткім часе мэдаль таксама будзе ўручаны першаму амбасадару ЗША ў Беларусі Дэвіду Сўорцу.

Васіль Сёмуха – выбітны беларускі перакладчык, дзякуючы якому сусьветная беларускамоўная бібліятэка папоўнілася творамі Ґётэ, Шылера, Гайнэ, клясыкаў польскае і латыскае літаратуры, а таксама адным з найболь вядомых перакладаў Бібліі. Дэкрэт аб узнагароджаньні быў падпісаны 24 сьнежня 2018 г. Васіля Сёмухі ня стала 3 лютага 2019 г.

Васіль Сёмуха

Гаспадаром прыняцьця быў старшыня таварыства, дэпутат Брытанскага Парлямэнту Дэвід Ормсбі-Гор (David Ormsby-Gore), а галоўным госьцем – Старшыня Рады БНР у выгнаньні Мікола Абрамчык.

Акрамя Д. Ормсбі-Гора ў прыняцьці ўдзельнічалі яшчэ адзінаццаць дэпутатаў Брытанскага Парлямэнту ад розных палітычных партыяў, а таксама вядомыя грамадзкія й рэлігійныя дзеячы, прыдстаўнікі паняволеных СССР народаў, журналісты брытанскай і міжнароднай прэсы.

Беларускую дыяспару прадстаўлялі а. Чэслаў Сіповіч і кіраўнікі беларускіх арганізацыяў у Вялікай Брытаніі.

(“Беларус” №56 с. 3)

25 марта 2018 г. белорусы во всём мире, особенно на Западе, отмечают 100-летие события, ставшего первопричиной всех форм национальной государственности Беларуси в ХХ в. – и, в конечном итоге, существования Беларуси, как страны, в наше время: провозглашения независимости Белорусской Народной Республики 25 марта 1918 года.

Можно спросить: что же праздновать, если несоветская Беларусь не смогла тогда себя защитить? В самом деле, приказ, изданный в день занятия Минска Красной Армией РСФСР от 10 декабря 1918, гласил: «Правительство белорусских помещиков и капиталистов — «Белорусская рада» — объявляется низложенной и распущенной». Однако оказалось, что провозглашение независимости БНР и деятельность её правительства повлекли необратимые последствия – новую белорусскую государственность, как таковую, оказалось уже политически невозможно «отменить. Согласно протоколу заседания Центрального бюро ЦК Компартии Беларуси от 22 января 1919 года с представителем ленинского правительства Иоффе из Москвы, один из министров (наркомов) заявлял присутствующим, как об общеизвестном им факте: «Существование Белорусской Рады заставило выдвинуть Белорусскую [советскую] Республику».

Рада БНР и её правительства стали государственными институциями в изгнании, сохраняя идеалы демократической, независимой Беларуси. Интересным эпизодом является письмо Патриарха Московского и Всея России Тихона председателю Совета министров БНР от 1/14 февраля 1922 г., которое заключалось словами: «Призываю благословеніе Божіе и на Ваши труды и на труды всего Правительства Бѣлорусской Народной Республики». Патриарх Тихон был прославлен в соборе новых мучеников и исповедников Русской Православной Церковью Заграницей в 1981 г., а в 1989 г. был прославлен Русской Православной Церковью Московского Патриархата.

Итак несмотря на краткость официального существования в Беларуси, республика 1918 года приобрела уникальную значимость в белорусской исторической памяти. На протяжении ХХ в., в представлении сторонников идей независимой и демократической Беларуси, включая основателей нашей организации в Великобритании в 1946 году, факты истории БНР порождали право для Беларуси считаться, в изначальной основе своей, независимой и демократической страной – наравне со всеми прочими новыми независимыми странами восточной Европы, независимость которых была провозглашена после І Мировой войны, и невзирая на позднейшее включение её в состав СССР в период с 1922 (1939) по 1991 год. Рада БНР в изгнании действует и поныне.

У 1917—1920 навучаўся ў Слуцкай беларускай гімназіі, сябра культурна-асьветніцкага гуртка «Папараць-кветка». У 1923 годзе скончыў Віленскую беларускую гімназію, у 1929-м — Вышэйшы політэхнічны інстытут у Подэбрадах (Чэхаславаччына).

Быў адным з самых маладых удзельнікаў Слуцкага збройнага чыну 1920 году і антысавецкага партызанскага руху на Палесьсі да 1921 году. Падчас навучаньня ў Чэхаславаччыне быў сябрам Аб’яднаньня беларускіх студэнцкіх арганізацыяў замежжа і Заходняй Беларусі. У 1929 разам зь Міколам Абрамчыкам выехаў у Францыю. Быў ініцыятарам стварэньня і адным з кіраўнікоў «Хаўруса беларускай працоўнай эміграцыі ў Францыі» ў Парыжы (1930—31).

На пачатку Другой Сусьветнай Вайны дамогся дазволу ваяваць беларусам у складзе францускага замежнага легіёну; падчас акупацыі Францыі ўдзельнічаў у францускім Супраціве.

У 1945-1947 выдваў газэту «Беларускія навіны».

У 1947 годзе абраны сакратаром Прэзыдыюму, пазьней — віцэ-прэзыдэнтам Рады БНР. У лістападзе 1948 на 1-м сусьветным зьезьдзе беларускай эміграцыі выбраны старшынём «Сусьветнага аб’яднаньня беларускай эміграцыі». Падтрымліваў цесныя сувязі зь Беларускай каталіцкай місіяй у Лёндане і іншымі рэлігійнымі арганізацыямі.

Лявон Рыдлеўскі памёр 24 кастрычніка 1953 году, быў пахаваны на могілках Гэмпстэд у Лёндане. 11 сьнежня 1955 году на ягонай магіле быў усталяваны помнік, які пазьней зьнік. 27 лістапада 2010 году помнік Лявону Рыдлеўскаму быў адноўлены.

Рада Беларускае Народнае Рэспублікі далучаецца да віншаваньняў.

Янка Запруднік (сапраўднае імя Сяргей Вільчыцкі) нарадзіўся ў 1926 г. у мястэчку Мір у сям’і вясковых настаўнікаў.

У час Другой Сусьветнай Вайны скончыў Баранавіцкую прагімназію, потым вучыўся ў Баранавічах у гандлёвай школе.

З 1944 г. у эміграцыі ў Нямеччыне, потым працаваў на шахтах у Вялікабрытаніі і стаў адным з заснавальнікаў Згуртаваьня Беларусаў у Вялікай Брытаніі.

У 1954 г. закончыў гістарычны факультэт Лювэнскага каталіцкага ўнівэрсытэту ў Бэльгіі. Потым працаваў на радыёстанцыі “Вызваленьне” (цяпер – “Свабода”).

З 1957 г. у ЗША. Абараніў у Нью-Ёрцкім унівэрсытэце доктарскую дысэртацыю на тэму “Палітычнае змаганьне за Беларусь у Дзяржаўнай думе 1906-1917 гг.”, выкладаў гісторыю ў вышэйшых навучальных установах ЗША. Аўтар шматлікіх кнігаў і артыкулаў па гісторыі Беларусі, мае ўзнагароды ад Беларускай Праваслаўнай Царквы.

Нарадзіўся ў сям’і Антона Бочкі, удзельніка Слуцкага Збройнага Чыну.

Падчас нямецкай акупацыі вучыўся ў настаўніцкай сэмінарыі ў Нясьвіжы. Скончыў курсы кіраўнікоў Саюзу Беларускай Моладзі ў Альбэртыне, менскую афіцэрскую школу Беларускай Краёвай Абароны. У 1944 годзе пакінуў Беларусь, партызаніў ва Францыі, дзе далучыўся да Руху Супраціўленьня. Потым уступіў у войска генэрала Андэрса, служыў у 2-м Польскім корпусе, ваяваў у Паўночнай Італіі, дзе быў паранены.

З 1946 жыў у Вялікай Брытаніі. У 1953 скончыў матэматычны факультэт Лёнданскага ўнівэрсытэту. Стаў адным з заснавальнікаў Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі, у 1951—1953 гг. быў ягоным старшынём.

Рэдактар часопісаў «Беларус на чужыне» й «На шляху», браў удзел у дзейнасьці беларускага хрысьціянскага акадэмічнага таварыства Рунь і Беларускага народнага незалежнага хрысьціянскага руху. Актыўна супрацоўнічаў з найбуйнейшым беларускім духоўным асяродкам на Захадзе — Беларускай каталіцкай місіяй у Вялікай Брытаніі — ад часу яе ўтварэньня ў 1947 годзе.

Ад восені 1953 навучаўся ў папскім Грэцкім калегіюме ў Рыме. Высьвечаны на сьвятара 23 лістапада 1958. У ліпені 1959 вярнуўся ў Лёндан, дзе зноў далучыўся да дзейнасьці сярод беларускае эміграцыі. З 1966 кіраваў школай-інтэрнатам імя Кірылы Тураўскага пры Беларускай каталіцкай місіі.

З 1971 — дырэктар бібліятэкі імя Ф. Скарыны ў Лёндане. Ад 1981 кіраўнік беларускае каталіцкае місіі ў Вялікабрытаніі, ад 1986 апостальскі візытатар для беларусаў-каталікоў у замежжы. Старшыня дабрачыннага Чарнобыльскага фонду, аўтар шэрагу кніг па гісторыі Беларусі.

Ганаровы доктар Эўрапейскага Гуманітарнага Ўнівэрсытэту (Вільня).

Цягам гадоў айцец Аляксандар Надсан працаваў над перакладамі бізантыйскіх літургічных тэкстаў на беларускую мову — праца, якая зазвычай робіцца вялікімі аўтарытэтнымі камісіямі і якая ўяўляецца непад’ёмнаю для аднаго чалавека. Айцец Надсан пераклаў частку велізарнага корпусу тэкстаў літургічнае традыцыі Ўсходняга Хрысьціянства, сам склаў службы некаторым беларускім сьвятым і на вялікія беларускія сьвяты ды іншыя нагоды (Служба аб памнажэньні любові, Службы да сьвятых Эўфрасіньні Полацкай і Кірылы Тураўскага ды іншыя).

Малітоўнік «Госпаду памолімся», выдадзены ў Менску ў 2002 годзе, стаўся афіцыйным тэкстам набажэнстваў Беларускае грэка-каталіцкае царквы.

Айцец Аляксандар Надсан памёр 15 красавіка 2015 году ў Лёндане.

Фота і дакумэнты з архіву а. Надсана ў Лёндане (алічбавана Натальляй Гардзіенкай)

а. Аляксандар Надсан. Літургія ў Менску, 2008 г.

Аляксандар Надсан. Рэпартаж тэлеканалу “Белсат”

Айцец Аляксандар Надсан. Фільм БГКЦ

На адкрыцьці Зьезду быў зачытаны афіцыйны зварот ад Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвіллы.

З дэталёвай прэзэнтацыяй аб гісторыі заснаваньня Беларускай ССР ў якасьці рэакцыі на існаваньне Беларускай Народнай Рэспублікі выступіў Заступнік Старшыні Рады БНР, Старшыня Згуртаваньня Беларусаў у Вялікай Брытаніі Мікалай Пачкаеў.

Сакратар і Сябра Прэзыдыюму Рады БНР Вячаслаў Бортнік выступіў ад імя Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня, а таксама працаваў у складзе рэдакцыйнай камісіі Зьезду.

Прамаўляе Алесь Чайчыц

Прамаўляе Мікалай Пачкаеў. Фота Яраслава Іванюка

Сакратар Інфармацыі Рады БНР Алесь Чайчыц зрабіў прамову наконт стратэгіі ўзаемадзеяьня Беларусі і беларускай дыяспары, а таксама выступіў мадэратарам цэнтральнай сэсіі другога дня Зьезду, якая была прысьвечаная гэтай тэме.

Вячаслаў Бортнік, Мікалай Пачкаеў і Івонка Сурвілла былі абраныя сябрамі Вялікай рады Згуртаваньня Беларусаў Сьвету “Бацькаўшчына”.

Таксама ў Зьезьдзе ўсялі ўдзел радныя БНР Вячка Целеш, Хведар Нюнька, Валянціна Трыгубовіч, Аляксандар Старыкевіч, Яўген Вапа і іншыя.

Сюжэт тэлеканалу “Белсат” пра Зьезд:

https://www.youtube.com/watch?v=QxQbE4H7TT4

У 1922 г. сям’я Рамукоў вярнулася на радзіму, пасяліўшыся ў Ліпнішках каля Ліды. У той час гэтая частка Беларусі была анэксіяваная Польшчай.

У 1926—1930 гг. Вітаўт Рамук навучаўся ў Віленскай беларускай гімназіі. Пасьля паступае на біялягічны факультэт віленскага ўнівэрсытэта імя Стэфана Баторыя. Праз год ён пераводзіцца на мэдыцыну. Пасьля пачатку савецкай акупацыі ў 1939 годзе ўнівэрсытэт быў зачынены.

Пасьля пачатку акупацыі нямецкай Вітаўт Рамук вяртаецца на Лідчыну, працуе ў гарадзкой адміністрацыі перакладчыкам, бярэ ўдзел у беларускім жыцьці. У 1944 годзе Вітаўт Рамук выязджае на чужыну. Пасьля капітуляцыі Нямеччыны Вітаўт Рамук апынуўся ў Мюнхене, працягнуў навучаньне мэдыцыне ў Лювэнскім унівэрсытэце ў Бэльгіі.

У Лювэне Рамук таксама бярэ актыўны ўдзел у беларускім грамадзкім жыцьці і нават некаторы час кіруе беларускай студэнцкай грамадой, а таксама ўдзельнічае ў зьездах міжнароднай студэнцкай каталіцкай арганізацыі Pax Romano.

Непрацяглы час Вітаўт Рамук жыў у Лёндане, дзе некаторы час быў намесьнікам старшыні Згуртаваньня беларусаў Вялікай Брытаніі (1954), але неўзабаве вярнуўся ў Бэльгію. Некаторы час ён працаваў у дзіцячым прытулку ў Брусэлі.

Празь некаторы час Вітаўт Рамук пераязджае ў ЗША, у штат Ілінойс. Некаторы час ён жыў у горадзе Пэорыя, а потым селіцца ў Чыкага.

У 1958 г. ён ажаніўся зь Верай Жызьнеўскай.

Вітаўт і Вера Рамукі бралі актыўны ўдзел ў жыцьці беларускай грамады ў Чыкага, разам працавалі ў Беларускім каардынацыйным камітэце, былі актывістамі грэка-каталіцкай парафіі сьв. Хрыста-Збаўцы.

Вітаўт Рамук працаваў у Цэнтры педыятрыі, а затым у Дзіцячым цэнтры ў Чыкага. Ён выйшаў на пэнсію толькі ў 74 гады.

У 1993 г. Рамукі па запрашэньні прадстаўніка Беларусі пры ААН Генадзя Бураўкіна і пасланьніка Беларусі ў Вашынгтоне Міхаіла Хвастова.

У Рамукоў нарадзіліся двое дзяцей. Сын Янка (John Romuk) пазней зрабіў кар’еру ў кампаніі Hitachi, а дачка Ірэна стала пэдагогам.

Вітаўт Рамук распавядае пра беларускія калядныя традыцыі, 1978 г. (на ангельскай мове):

Пра беларускую грамаду ў Чыкага: