У гэты дзень акупацыйныя савецкія ўлады выслалі 24 тысячы жыхароў Заходняй Беларусі ў Сыбір, Карэлію і іншыя аддаленыя раёны СССР.

За некалькі месяцаў перад гэтым Заходняя Беларусь была акупаваная і пазьней анэксіяваная Савецкім Саюзам пасьля сумеснага савецка-нацыстоўскага нападу на Польшчу.

Большасьць дэпартаваных склалі жанчыны, дзеці і асобы сталага ўзросту. Многія паміралі ў дарозе ці на новых месцах рассяленьня.

Першая хваля дэпартацыі з Заходняй Беларусі пасьля яе ўзьяднаньня з Усходняй Беларусьсю пад савецкай акупацыяй адбылася ў лютым 1940 году. Тады з рэгіёну было дэпартавана больш за 50 тысячаў чалавек.

Трэцяя хваля дэпартацыі адбылася 29 чэрвеня 1940 году (22 879 асобаў), чацьвёртая – у чэрвені 1941 г. (22 353 асобаў).

Такім чынам, агулам за 1940-1941 гады зь Беларусі ў аддаленыя, часта мала прыдатныя для жыцьця, раёны СССР, было дэпартавана ня менш за 120 тысяч чалавек. Прыкладна столькі ж складае агульная колькасьць дэпартаваных, расстраляных і прызваных у войска па ўсіх краінах Балтыі за той жа самы час.

Чытай таксама:

• Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета

Людзей, у тым ліку жанчын, дзяцей старыкоў, тыднямі везьлі ў вагонах для жывёлаў і сялілі ў непрыдатныя для жыцьця раёны Сыбіру і Казахстану. Сотні людзей гінулі пад час перавозкі ў бесчалавечых умовах.

Зь Беларусі толькі за чэрвень 1941 году было дэпартавана больш за 20 тысячаў чалавек.

Дэпартацыі былі перарваныя толькі нападам гітлераўскай Нямеччыны на СССР 22 чэрвеня.

14 чэрвеня адзначаецца ў Латвіі, Эстоніі і Літоўскай Рэспубліцы як дзень памяці ахвяраў савецкіх дэпартацый.

Дэпартацыя 19-21 чэрвеня 1941 года, або Пра што трэба памятаць берасцейцам

1941 год: Дэпартацыя пад бомбамі

Советские массовые депортации из Латвии

Coвeтcкиe депортации из Эстонии в 1940-х годах

“Раскулачаньне” было часткай савецкай сельскагаспадарчай палітыкі, скіраванай на ліквідацыю прыватнага гаспадараньня, усталяваньне татальнага дзяржаўнага кантролю над сельскай гаспадаркай і сялянамі.

Працэс “раскулачаньня” палягаў у поўнай канфіскацыі маёмасьці ў адносна заможных сялянаў. Ён суправаждаўся арыштамі, дэпартацыямі, пазбаўленьнем грамадзянскіх правоў, часам – забойствамі. “Раскулачвалі” ня толькі ўладальнікаў буйных гаспадарак, але часам і “сераднякоў”, якія не жадалі ўступаць у прымусова створаныя савецкія калектыўныя гаспадаркі (калгасы).

“Раскулачаньне” праводзілася згодна са строга сакрэтнай пастановай палітбюро ЦК ВКП(б) “Аб мерапрыемствах па ліквідацыі кулацкіх гаспадарак у раёнах суцэльнай калектывізацыі” (“О мероприятиях по ликвидации кулацких хозяйств в районах сплошной коллективизации”), якая была прынятая 30 студзеня 1930 г. Паводле пастановы вызначаліся тры катэгорыі “кулакоў”:

1. Аднесеныя да першай катэгорыі – “контррэвалюцыйнага кулацкага актыву” – мусілі быць неадкладна зьняволеныя ў канцэнтрацыйныя лягеры.
2. “Астатнія элемэнты кулацкага актыву”, вызначаныя ў другую катэгорыю, падлягалі дэпартацыі ў аддаленыя мясцовасьці СССР.
3. Да трэцяй катэгорыі згодна з гэтай пастановай належалі ўсе астатнія заможныя сяляне, якія расьсяляліся на новых, адведзеных ім за межамі ўтвораных калектыўных гаспадарак, землях.

У выніку, паводле справаздачы ОГПУ  “Аб высланых кулаках 2-й катэгорыі” (“О высланных кулаках 2-й категории”) ад 9 лютага 1931 г., падчас апэрацыі па высяленьню кулацтва другой катэгорыі і “адзіночак” з БССР у 1930 годзе было прымусова адпраўлена ў аддаленыя паўночныя раёны СССР 11 079 сем’яў або 52 941 чалавек.

Агулам за два першыя гады калектывізацыі зь Беларусі было дэпартавана 15 724 сям’і, ці 73 415 чалавек. Месцам прызначэньня пераважна былі паўночны Ўрал і іншыя паўночныя рэгіёны эўрапейскай часткі РСФСР, а таксама на Далёкі Ўсход і Якутыя. Акупацыйная савецкая ўлада праводзіла палітыку рэпрэсіяў супраць беларускага сялянства на працягу ўсіх 30-х гадоў.

Пасьля пачатку Другой Сусьветнай Вайны і сумеснага савецка-нацыстоўскага нападу на Польшчу “раскулачваньне” і “калектывізацыя” адбыліся і ў Заходняй Беларусі, далучанай да БССР.

Усяго пад час “калектывізацыі” ў Беларусі было “раскулачана” больш за 24 тысячы сялянскіх гаспадарак.

Дакумэнтальны фільм пра ўмовы жыцьця дэпартаваных сялянаў у Сыбіры

Спэцпасяленцы: сялянская трагедыя. Дакумэнтальны фільм тэлеканала ОНТ пра калектывізацыю ў Беларусі, на расейскай мове

Частка 1

Частка 2

Дэпартацыі насельніцтва ў аддаленыя рэгіёны Савецкага Саюза (Сыбір, Казахстан і інш.) былі адным са сродкаў рэпрэсій, што выкарыстоўваліся савецкай акупацыйнай уладай з мэтаю зьнішчэньня цэлых пластоў грамадзтва, патэнцыйна неляяльных да савецкай улады.

Рэпрэсіям падлягалі людзі перадусім паводле свайго сацыяльнага стану: заможныя сяляне і прадпрымальнікі, інтэлігенцыя, духавенства, супрацоўнікі польскіх органаў улады, польскія асаднікі і іншыя. У савецкай, постсавецкай і польскай гісторыяграфіях гэтыя падзеі прынята абазначаць як “дэпартацыю польскіх грамадзянаў” ці “дэпартацыю палякаў”, хаця большасьць дэпартаваных з тэрыторыі Беларусі складалі карэнныя жыхары Беларусі.

Маёмасьць дэпартаваных канфіскоўвалася. Людзям даваліся лічаныя гадзіны на зборы і дазвалялася браць з сабою толькі мінімум асабістых рэчаў. Перавозка сасланых адбывалася пад канвоем у вагонах для быдла, сотні людзей загінулі загінулі пад час перавозкі ў бесчалавечых умовах.

Дэпартацыі з Заходняй Беларусі адбываліся ў чатыры этапы.

Першая дэпартацыя была зьдзейсьненая 10 лютага 1940 г., калі 33.749 польскіх асаднікаў і 17.561 службоўцаў лясной варты былі вывезеныя ў Сыбір і Казахстан.

Другая дэпартацыя была зьдзейсьненая 13 красавіка 1940 г., калі былі вывезеныя 26.777 чалавек, галоўным чынам — паліцыянты, ураднікі, настаўнікі, сьвятары, удзельнікі антысавецкага руху і сябры некамуністычных партый.

Трэцяя дэпартацыя (29 чэрвеня 1940 г.) распаўсюджвалася на ўцекачоў з цэнтральных ваяводзтваў Польшчы (22.879 чалавек). Пераважную большасьць сярод іх складалі этнічныя габрэі, якія беглі ў Заходнюю Беларусь ад насоўваючыхся нацыстоўскіх войскаў, якія згодна з савецка-нямецкай дамовай занялі тэрыторую Польшчы да Бугу.

Чацьвёртая дэпартацыя адбывалася ў чэрвені 1941 г., за лічаныя дні да пачатку савецка-нямецкай вайны. У гэтую хвалю зь Беларусі было вывезена 22.353 чалавекі.

Такім чынам, агулам за 1940-1941 гады толькі з заходняй часткі Беларусі ў аддаленыя, часта мала прыдатныя для жыцьця, раёны СССР, было дэпартавана ня менш за 120 тысяч чалавек. Прыкладна столькі ж складае агульная колькасьць дэпартаваных, расстраляных і прызваных у войска па ўсіх краінах Балтыі за той жа самы час.

Дэпартацыі насельніцтва з падкантрольнай савецкай Расеі часткі Беларусі адбываліся з пачатку трыццатых. Да далучэньня Заходняй Беларусі з БССР ў аддаленыя часткі СССР былі дэпартаваныя 86 тысячаў чалавек, пераважна ў рамках кампаньні па калектывізацыі і “раскулачваньня” сялянства.

Матар’ялы па тэме:

Игорь Мельников. КАТЫНЬ. Депортация населения Западной Беларуси, 1940-1941 годы (на расейскай мове)

Игорь Мельников. Четыре круга ада (на расейскай мове)

Геноцид белорусского народа: 75 лет со дня массовой депортации белорусов в Сибирь (на расейскай мове)