Шаноўныя суродзічы, дарагія беларусы.

Набліжаецца дзень выбараў прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

Як і ўсе мінулыя выбары за апошнія 25 гадоў, сёлетняя кампанія не зьяўляецца сумленнай і свабоднай.

Многія моцныя лідары, якія маглі скласьці канкурэнцыю Аляксандру Лукашэнку, не дапушчаныя да ўдзелу ў выбарах. На сёньняшні дзень яны арыштаваныя. Некаторыя зь іх ужо шмат тыдняў гераічна церпяць зьдзекі ў лукашэнкаўскай турме.

Цяперашняя ўлада баіцца сумленнай барацьбы на выбарах. Гэтая ўлада ведае, што ня зможа на іх перамагчы.

Але ў нечым цяперашнія выбары адрозьніваюцца ад папярэдніх. У першы раз за доўгія гады беларускі народ па ўсёй краіне тысячамі выходзіць пад бел-чырвона-белым сьцягам, дамагаючыся зьменаў.

Абсалютная большасьць беларусаў жадае, каб нашая краіна была свабоднай, дэмакратычнай і незалежнай. Каб яна кіравалася па законе, а не па волі аднаго-адзінага чалавека.

Беларусы больш не жадаюць, каб краінаю кіраваў дыктатар, які, сярод іншага, ганебна праваліў барацьбу з пандэміяй каранавіруса і такім чынам нясуць адказнасьць за многія сьмерці.

Аляксандар Лукашэнка ня мае ані законнага, ані маральнага права балятавацца ў прэзыдэнты Беларусі.

Дарагія суродзічы! Самае важнае цяпер – гэта наша поўная еднасьць у тым, каб рашуча патрабаваць ад улады правядзеньня новых сумленных выбараў і вызваленьня ўсіх палітычных вязьняў.

Беражыце сябе і не забывайцеся пра пандэмію, якая працягваецца. І будзьце гатовыя да доўгай упартай барацьбы й працы дзеля будаўніцтва новай, свабоднай, заможнай беларускай Беларусі.

Жыве Беларусь!

Расшыфорўка:

https://euroradio.fm/survila-ne-use-zakladzenyya-va-ustaunyya-gramaty-bnr-idealy-my-zdzeysnili

Ірына Волкава (Шэйбак) – вязень ГУЛАГ цягам шасьці гадоў, арыштаваная за ўдзел у беларускім руху. Сядзела разам з Надзеяй Дземідовіч і Верай Касмовіч у Кенгіры (Казахстан), дзе была сьведкай вядомага Кенгірскага паўстаньня вязьняў.

Яўген Усюкевіч – вайсковец, дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, жаўнер беларускага Наваградзкага коннага эскадрону падчас Другой сусьветнай вайны. Вязень ГУЛАГ.

Антон Фурс – актывіст пасьляваеннага Саюзу беларускіх патрыётаў, падпольнай незалежніцкай моладзевай арганізацыі. За ўдзел у ёй арыштаваны, 9 гадоў правёў у лягерах ГУЛАГ у Казахстане.

Глеб Лабадзенка – беларускі журналіст, літаратар, актывіст, папулярызатар беларускай мовы.

Сяргей Бульба (Чыслаў) – беларускі афіцэр, палітык і грамадзкі дзеяч, адзін з стваральнікаў Згуртаваньня беларускіх вайскоўцаў.

Першая частка інтэрвію, пра эміграцыю і вопыт жыцьця на чужыне – у пачатку выпуска ніжэй:

Пра тое, як жыла багема ў акупаванай СССР Усходняй Беларусі да трагічнага 1937-га, глядзіце фільм «Зьніклая паэзія», зьняты пры падрыманьні тэлеканалу «Белсат».

Фільм адзначаны дыплёмам кінафэстывалю «Лістапад», які праходзіў у Менску з 3 па 10 лістапада 2018 г.

https://youtu.be/Vz-TePPV08E

Дарагія мае Суродзічы, дарагія Сябры Беларусы!

Ад імя Рады Беларускай Народнай Рэспублікі вітаю Вас з Стагодзьдзем!

Сьвяткуем мы сёньня ня толькі Юбілей таго слаўнага 25-га Сакавіка 1918 году, калі народ наш аб’явіў сьвету, што «скідае апошняе ярмо дзяржаўнай залежнасьці», але і стагодзьдзе змаганьня, часта ў вельмі цяжкіх умовах, каб ажыцьцявіць ідэалы 25 Сакавіка.

Сёньня, сто год пасьля абвешчаньня незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі, Беларусь жыве і жывуць ідэалы 25 Сакавіка. Шлях наш быў цярністым, але мы выжылі, і не дазволілі згаснуць нашай паходні надзеі.

Дарагія Сябры! Без гэтай паходні надзеі, не аднавілі б мы незалежнасьці Рэспублікі Беларусь ў 1991-м годзе, бо не было б ужо каму яе аднаўляць. Не было б БНР, не было б БССР, не было б і незалежнай дзяржавы Беларусь.

Але ідэалаў БНР мы яшчэ ня зьдзейсьнілі. Беларускі дом яшчэ ўсё ня зусім беларускі, і незалежнасьць яго яшчэ ўсё пад пагрозай.

Ці знойдзе наш народ сілы адбудаваць яго зьсярэдзіны? Ці хопіць у нас вытрываласьці, каб адбудоўваць яго, пакуль не адродзім назаўсёды «жыцьцё рэспублікі сваей»? Ці перажытае прамываньне мазгоў чужой прапагандай дазволіць нашым людзям прызнаць, што былі яны анямелымі ахвярамі чужога захопніка?

І ці зразумее народ, што будучыня ў яго руках і што ад яго залежыць, ці Беларусь станецца заможнай краінай Эўропы, ці застанецца эксплюатаванай калёніяй замежных недобразычліўцаў.

Дарагія Суродзічы! Ідэалы БНР жывуць і будуць жыць. Але ад кожнага з нас залежыць, калі мы іх зьдзейсьнім.

Дык давайце скарыстаем з гэтага вялікага Юбілею, каб даказаць сабе і сьвету, што мы іх годныя.

Жыве Беларусь!

Нарадзіўся ў мястэчку Раманава (цяпер вёска Леніна Слуцкага раёну Менскай вобласьці) у сям’і сьвятара. У 1889 годзе скончыў Слуцкую духоўную вучэльню. У 1892—1895 служыў у войску. У другой палове 1890-х жыў на Ўрале, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі. Сьпяваў у капэле Д. Агрэнева-Славянскага.

Вярнуўся ў Беларусь у пачатку 1900-х. Узначальваў царкоўны хор Старажоўскай царквы, аматарскі хор Менскага таварыства цьвярозасьці; выкладаў сьпевы ў пачатковых школах.

Уладзімер Тэраўскі – аўтар дзьвюх найважнейшых беларускіх патрыятычных гімнаў пачатку 20. стагодзьдзя: «Ваяцкага Маршу», які стаўся гімнам БНР, і «Беларускай Марсэльезы» (“Адвеку мы спалі”).

У 1914 годзе стварыў Менскі беларускі хор, які ў 1917 годзе увайшоў у склад Першага Беларускага таварыства драмы і камэдыі. У 1918—1919 кіраваў харавой капэлай у Беларускім савецкім тэатры; уваходзіў у склад Таварыства працаўнікоў беларускага мастацтва.

Улетку 1920 году арыштаваны польскімі акупацыйнымі ўладамі ў Асіповічах. Пасьля ўтварэньня Беларускага дзяржаўнага тэатру ў Менску (БДТ-1) яго галоўны хормайстар.

Арыштаваны ЧК у 1921 годзе разам з У. Фальскім; прысуджаны да расстрэлу, замененага 5-гадовым зьняволеньнем. У 1923 вызвалены.

Кіраваў харавымі калектывамі БДУ, МБПТ, саюзу паштавікоў-тэлеграфістаў. Стварыў музыку да спэктакляў БДТ-1: «Бязьвінная кроў» У. Галубка (1918), «Каваль-ваявода» Е. Міровіча (1925) і інш. Найбольш вядомай стала музыка да спэктакля «На Купальле» Міхася Чарота (1921), у прыватнасьці, да песьні «Купалінка». Напісаў песьні і рамансы на словы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Зьмітрака Бядулі, Міхася Чарота і іншых. Запісваў і гарманізаваў народныя песьні, частка якіх апублікавана ў зборніках «Беларускі сьпеўнік з нотамі на тры галасы паводле народных мэлёдыяў» (1921), «Беларускі лірнік» (1922), «Вайсковы зборнік» (1926). Браў удзел у рабоце музычнай сэкцыі Інбелкульту.

Пасьля 1930 году звольнены з працы, абвінавачаны ў нацыянал-дэмакратызьме. Служыў у царкоўным хоры Старажоўскай царквы Менску.

Арыштаваны 17 жніўня 1938. Расстраляны ў НКВД Менску. Рэгабілітаваны ў 1957 годзе.

Ваяцкі Марш: гімн БНР. Аўтар музыкі – У. Тэраўскі

Купалінка: знакамітая песьня, якую прынята лічыць народнай, музыку да якой на самой справе напісаў У. Тэраўскі

Шумныя бярозы: ёсьць меркаваньне, што Тэраўскі быў аўтарам музыкі да гэтай вядомай песьні

На гэтыя і іншыя пытанні адказвае гісторык Валянціна Лебедзева.

Відэа створанае ў рамках гомельскага адукацыйна-асьветніцкага праекту “Krajavid”.

У гэты дзень у 1514 годзе адбылася знакамітая Аршанская бітва, у якой беларуска-літоўскія войскі на чале з гетманам Канстантынам Астроскім разьбілі шкаткроць пераважаючыя войскі Маскоўскага княства.

Увосень 1512 году Маскоўская дзяржава распачала новую захопніцкую вайну за беларускія і ўкраінскія землі. Войскі маскавітаў захапілі шэраг гарадоў на ўсходзе Беларусі.

Бітва пад Оршаю, дзе 30-тысячнае войска ВКЛ перамагло 80-тысячнае маскоўскае войска, спыніла ўварваньне і дала Вялікаму Княству Літоўскаму магчымасьць вярнуць захопленыя супраціўнікам Дуброўна, Амсьціслаў і Крычаў. Пасьля бітвы на чатыры гады спыніліся буйныя ўварваньні маскоўскіх войскаў на Беларусь.

Аршанская бітва была адной з найбуйнейшых у Эўропе ў пачатку XVI стагодзьдзя. У гонар перамогі на сродкі Канстантына Астроскага ў Вільні збудаваныя праваслаўныя храмы Сьвятой Тройцы й Сьвятога Мікалая, якія захаваліся дагэтуль.

У гонар Аршанскага трыюмфу выйшлі брашуры лацінскаю і нямецкаю мовамі, у якіх кароль Жыгімонт І і папскі нунцы Пізо апавядалі пра бітву Папу Рымскаму Лявону X. У самой апостальскай сталіцы Рыме прайшло ўдзячнае набажэнства за аршанскі трыюмф. У другой палове 1514 году ў Нюрнбэргу выйшаў адмысловы лісток з апісаньнем бітвы, перавыдадзены ў 1515 годзе. Пра славутую перамогу апавядалі многія тагачасныя хронікі. У іх Аршанская бітва параўноўвалася зь перамогаю рымскага вайскавода Сцыпіёна Афрыканскага над славутым картагенскім вайскаводам Ганібалам пры Замі, называлі князя Канстантына «Сцыпіёнам рускім».

Аршанская бітва пакінулі глыбокі сьлед у тагачаснай беларускай, украінскай і польскай літаратуры. У Валынскім кароткім летапісе зьмяшчаецца «Пахвала князю Астроскаму» — сапраўдны літаратурны твор, узбагачаны прыкладамі і цытатамі з Бібліі і старажытнай гісторыі. К. Астроскі параўноўваецца зь біблейскім героем Авіем, сынам Раваама, які ваяваў зь дзесяцьцю каленамі Ізраільскімі і за адзін дзень забіў 500 000 дужых людзей.

Аршанская бітва ўвайшла ў эўрапейскія хрэстаматыі з ваеннай гісторыі як узор удалай тактыкі змаганьня з намнога перасяжнымі сіламі ворага, як прыклад вырашальнага ўплыву таленту і майстэрства вайсковага начальніка на вынік баталіі. Бітва пад Воршай вывучалася ў вайсковых вучэльнях дарэвалюцыйнай Расеі, як узор баявога майстэрства яна разглядаецца ў Расейскай ваеннай энцыкляпэдыі 1914 году.

У 1992 годзе ў гадавіну Аршанскай перамогі на плошчы Незалежнасьці ў Менску адбылася ўрачыстая прысяга 12 беларускіх афіцэраў і каля 3000 салдатаў запасу на вернасьць Беларусі. Удзельнікі гэтай прысягі адчувалі пэўны ціск з боку ўладаў, аднак празь непрацяглы час прысягу на вернасьць Беларусі прынялі ўсе вайсковыя часткі.

Аршанская бітва. Падвойная перамога – фільм тэлеканалу “Белсат”

Гісторыя пад знакам Пагоні: Канстанцін Астрожскі і бітва пад Воршаю

https://www.youtube.com/watch?v=G7sgeFrk450

Аршанская бітва – сярэднявечная песьня ў выкананьні гурту “Стары Ольса”

https://www.youtube.com/watch?v=ObZFt4oRFUU

Аршанская бітва – Вершаваная аповесць 1582 г.

Словы Мацея Стрыйкоўскага (“Хроніка Польская, Літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі” (1582))