Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў Заходняй Беларусі, акупаванай Польшчаю. У часе нямецкай акупацыі навучаўся ў сярэдне-тэхнічнай школе ў Клецку. Як і бальшыня вучняў гэтае школы, браў актыўны ўдзел у Саюзе беларускай моладзі, Беларускай народнай самапомачы. У 1944 годзе, за месяц да сканчэньня апошняга чацьвертага курсу, выехаў у Нямеччыну.

У канцы 1945 г. паступіў у Беларускую гімназію імя Янкі Купалы ў Рэгенсбургу. Атрымаў атэстат сталасьці, у 1947 здаў экзамэны ў Вышэйшую тэхнічную школу (па-нямецку: Technische Hochschule) у Карлсруэ.

З прычыны немагчымасьці паступленьня праз абмежаваную колькасьць вакансіяў і перадачу першынства колішнім нямецкім жаўнерам, Я. Жучка і яшчэ дзесяць маладых беларусаў вырашылі выехаць на працу у Вялікабрытанію. Яны заарганізаваліся ў групу, якая пад назвай «Дванаццаткі» неўзабаве здабыла вядомасьць на эміграцыі. У часе знаходжаньня ў гэтай краіне дапамагаў сябрам з «Дванаццаткі» выдаваць часопіс «Наперад», браў актыўны ўдзел у Згуртаваньні беларусаў у Вялікабрытаніі.

У 1950 г. дзякуючы намаганьням Рады БНР атрымаў стыпэндыю для навучаньня ў Лювэнскім каталіцкім унівэрсытэце. Падчас навучаньня браў актыўны ўдзел у нацыянальным беларускім руху: быў сябрам Саюзу беларусаў Бэльгіі, удзельнічаў у студэнцкім хоры пад кіраўніцтвам кампазытара Міколы Равенскага, а таксама ў танцавальным гуртку пад кіраўніцтвам студэнткі Людмілы Рагулі.

У 1951 г. скончыў політэхнічны факультэт з дыплёмам інжынэра-будаўніка. Спачатку займаўся ў Бэльгіі сталёвымі канструкцыямі, а з 1968 г. працаваў у інфармацыйным цэнтры сталёвай прамысловасьці. Зрабіўся спэцыялістам у галіне сталёвых канструкцыяў эўрапейскага маштабу.

У 1968—1985 гг. быў на выдавецкай працы. Да 1971 зьяўляўся тэхнічным рэдактарам, потым займаў пасаду галоўнага рэдактара ў сусьветна вядомым часопісе «Acier-Stahl-Steel». Апублікаваў вялікую колькасьць артыкулаў з пытаньняў сталёвых канструкцыяў. Чытаў лекцыі, браў удзел у канфэрэнцыях інжынэраў і архітэктараў. З 1985 г. быў дарадцам, удзельнічаў у журы пры выпуску архітэктараў.

На працягу ўсяго гэтага часу Я. Жучка заставаўся актыўным удзельнікам беларускага грамадзкага жыцьця як сябра БНР, Саюзу беларусаў у Бельгіі, сталы аўтар газэты «Беларус». Вернік беларускай грэка-каталіцкай парафіі Сьвятамучаніка Язафата, Архібіскупа Полацкага і Ўваскрасеньня Хрыстовага ў Антвэрпэне.

Меў трох сыноў. Памёр у 2010 годзе.

Піша Янка Запруднік:

Уладзімер Набагез нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Атрымаў сярэднюю асьвету ў Наваградку ў беларускай філіі польскай гімназіі. Вучыўся там разам зь сябрамі, зь якімі пазьней працягваў на эміграцыі далейшую навуку ва ўнівэрсытэтах і супрацоўніцтва на грамадзкай ніве – Барысам Рагулем і Язэпам Сажычам.

У верасьні 1939 г. , змабілізаваны ў польскую армію, трапіў у нямецкі палон, адкуль яго як беларуса выпусьцілі на волю. Але пад савецкую ўладу Ўладзімер не вярнуўся, а застаўся працаваць у Беларускім прадстаўніцтве пры нямецкім Арбайтсфронце ў Караляўцы (Кёнігсбэргу).

Па сканчэньні вайны вучыўся на мэдыцынскім факультэце Марбургскага ўнівэрсытэту, а закончыў мэдыцынскую асьвету ў Лёвэнскім ўнівэрсытэце ў Бэльгіі. Быў актыўным у арганізацыйным жыцьці беларускіх студэнтаў як у Нямеччыне, гэтак і ў Бэльгіі. Маючы добры голас (бас), сьпяваў у студэнцкіх хорах, у тым ліку ў хоры Міколы Равенскага ў Лёвэне.

У 1956 г. перабраўся ў ЗША, пасяліўшыся спачатку ў гор. Нью Брансўік у штаце Нью Джэрзі. Працуючы ў мясцовым шпіталі, апаноўваў азы амэрыканскай мэдычнай практыкі й ангельскай мовы. Прызнаваўся, што ніколі ў жыцьці яшчэ так цяжка не працаваў. Здольнасьць да такой працы гарантавала ўдачу. Здаўшы патрэбныя залікі, перабраўся на дакторскую працу ў гор. Нью Ёрк. Далучыўся там да нацыянальнага актыву.

Ён быў сябрам Рады БНР, належаў да Беларуска-Амэрыканскага Задіночаньня, быў пэўны час старшынём ньюёркскага аддзелу БАЗА, браў актыўны ўдзел у рэлігійным жыцьці парафіі сьв. Кірылы Тураўскага ў Брукліне. У гэтым часе ажаніўся з мэдсястрой, Яляндай, ураджэнкай францускамоўнае часткі Канады.  Неўзабаве пасьля гэтага, купіў сабе ў вёсцы Ўолдэн (Walden; 6 тыс. жыхароў) у штаце Нью Ёрк паўтара гэктара зямлі з садам, вазярцом і жылым домам ды там і застаўся жыць, займаючыся мэдычнай практыкай. У сям’і нарадзілася двое сыноў, Джон і Андрэй. Першы зь іх (Dr. John P. Nabagiez, MD), падобны на бацьку цяпер – доктар мэдыцыны, кардыёляг, а другі (Andrew V. Nabagiez), з матчынымі рысамі твару – музыка.

Др. Уладзімер Набагез праз усё жыцьццё захаваў беларускі патрыятызм, які ён вынес з наваградзкага асяродзьдзя.  Адзначаўся моцнай сілай волі й адначасна сьціпласьцяй у дачыненьні да свае асобы. Меў добрую памяць. Вельмі цікава распавядаў пра свае прыгоды ў ваенным часе: польска-нямецкі фронт, палон, праца перакладчыка, сувязь з суродзічамі на ваенным раздарожжы ў Нямеччыне, шуканьне выхаду ў паваенным разбродзе. “Валодзя, дык ты апішы ўсё гэта. Гэта ж так цікава!” “А што там надта пра сябе расказваць буду. Падумеш, важная асоба!” – адмахваўся ён ад такіх падказак. Каб сеў тады каля яго з магнітафонам, дык расказаў бы. Але дзе там быў час на такое…

Захоўваючы зацікаўленьне грамадзка арганізацыйным жыцьцём пасьля ад’езду зь Нью Ёрку, Набагез падтрымліваў беларускую справу грашыма.  Мы зь ім час ад часу перазвоньваліся, каб адказаць адзін аднаму на пытаньне “Што чуваць?” Часам ён званіў проста, каб выгаварыцца. Апошнімі пару гадамі тэлефанічная сувязь перарвалася ў выніку моцнага паслабленьня ягонага слуху.

На пачатку 1990-х гадоў Набагез наведаў свае родныя мясьціны, а таксама Наваградак, дзе жыла ягоная сястра. З гонарам расказваў, што адшукаў магілу дзеда, пахаванага ля самага наваградзкага замчышча.

Пра сьмерць др. Уладзімера Набагеза (Dr. Vladimir Nabagiez) паведаміла на сваім сайце “Наша Ніва” (2.2.11) і New York Times у нумары за 16 студзеня. З кароткага нэкралёгу ў NYT даведваемся, што нябожчык пражыў з жонкай Яляндай 48 гадоў ды што абодвы ягоныя сыны жанатыя.

На фота – Уладзімер Набагез (першы справа) зь сям’ёю.

Рада Беларускае Народнае Рэспублікі далучаецца да віншаваньняў.

Янка Запруднік (сапраўднае імя Сяргей Вільчыцкі) нарадзіўся ў 1926 г. у мястэчку Мір у сям’і вясковых настаўнікаў.

У час Другой Сусьветнай Вайны скончыў Баранавіцкую прагімназію, потым вучыўся ў Баранавічах у гандлёвай школе.

З 1944 г. у эміграцыі ў Нямеччыне, потым працаваў на шахтах у Вялікабрытаніі і стаў адным з заснавальнікаў Згуртаваьня Беларусаў у Вялікай Брытаніі.

У 1954 г. закончыў гістарычны факультэт Лювэнскага каталіцкага ўнівэрсытэту ў Бэльгіі. Потым працаваў на радыёстанцыі “Вызваленьне” (цяпер – “Свабода”).

З 1957 г. у ЗША. Абараніў у Нью-Ёрцкім унівэрсытэце доктарскую дысэртацыю на тэму “Палітычнае змаганьне за Беларусь у Дзяржаўнай думе 1906-1917 гг.”, выкладаў гісторыю ў вышэйшых навучальных установах ЗША. Аўтар шматлікіх кнігаў і артыкулаў па гісторыі Беларусі, мае ўзнагароды ад Беларускай Праваслаўнай Царквы.

У 1922 г. сям’я Рамукоў вярнулася на радзіму, пасяліўшыся ў Ліпнішках каля Ліды. У той час гэтая частка Беларусі была анэксіяваная Польшчай.

У 1926—1930 гг. Вітаўт Рамук навучаўся ў Віленскай беларускай гімназіі. Пасьля паступае на біялягічны факультэт віленскага ўнівэрсытэта імя Стэфана Баторыя. Праз год ён пераводзіцца на мэдыцыну. Пасьля пачатку савецкай акупацыі ў 1939 годзе ўнівэрсытэт быў зачынены.

Пасьля пачатку акупацыі нямецкай Вітаўт Рамук вяртаецца на Лідчыну, працуе ў гарадзкой адміністрацыі перакладчыкам, бярэ ўдзел у беларускім жыцьці. У 1944 годзе Вітаўт Рамук выязджае на чужыну. Пасьля капітуляцыі Нямеччыны Вітаўт Рамук апынуўся ў Мюнхене, працягнуў навучаньне мэдыцыне ў Лювэнскім унівэрсытэце ў Бэльгіі.

У Лювэне Рамук таксама бярэ актыўны ўдзел у беларускім грамадзкім жыцьці і нават некаторы час кіруе беларускай студэнцкай грамадой, а таксама ўдзельнічае ў зьездах міжнароднай студэнцкай каталіцкай арганізацыі Pax Romano.

Непрацяглы час Вітаўт Рамук жыў у Лёндане, дзе некаторы час быў намесьнікам старшыні Згуртаваньня беларусаў Вялікай Брытаніі (1954), але неўзабаве вярнуўся ў Бэльгію. Некаторы час ён працаваў у дзіцячым прытулку ў Брусэлі.

Празь некаторы час Вітаўт Рамук пераязджае ў ЗША, у штат Ілінойс. Некаторы час ён жыў у горадзе Пэорыя, а потым селіцца ў Чыкага.

У 1958 г. ён ажаніўся зь Верай Жызьнеўскай.

Вітаўт і Вера Рамукі бралі актыўны ўдзел ў жыцьці беларускай грамады ў Чыкага, разам працавалі ў Беларускім каардынацыйным камітэце, былі актывістамі грэка-каталіцкай парафіі сьв. Хрыста-Збаўцы.

Вітаўт Рамук працаваў у Цэнтры педыятрыі, а затым у Дзіцячым цэнтры ў Чыкага. Ён выйшаў на пэнсію толькі ў 74 гады.

У 1993 г. Рамукі па запрашэньні прадстаўніка Беларусі пры ААН Генадзя Бураўкіна і пасланьніка Беларусі ў Вашынгтоне Міхаіла Хвастова.

У Рамукоў нарадзіліся двое дзяцей. Сын Янка (John Romuk) пазней зрабіў кар’еру ў кампаніі Hitachi, а дачка Ірэна стала пэдагогам.

Вітаўт Рамук распавядае пра беларускія калядныя традыцыі, 1978 г. (на ангельскай мове):

Пра беларускую грамаду ў Чыкага:

Зора Савёнак нарадзілася ў сям’і беларускіх актывістаў: маці Апалёнія Савёнак выкладала ў школах, а бацька Лявон Савёнак працаваў журналістам у тагачаснай, нацыянальнага кірунку, газэце “Савецкая Беларусь”. Кола знаёмых і сяброў сям’і ўлучала Пашковічаў, Лёсікаў, Коласаў. Асабліва блізкія адносіны былі зь сям’ёю Янкі Купалы. З маленства як Зора, гэтак і ейны брат Лёдзік, нар. 1922 г., былі цалкам у беларускай атмасфэры.

Рэпрэсіі, жыцьцё ў Крычаве

У 1933-м годзе бацьку Зоры арыштоўваюць па справе Беларускага Нацыянальнага Цэнтру і асуджаюць на 6 гадоў высылкі ў Сібір. (Дарэчы, у гэтым працэсе БНЦ Лявон Савёнак разам зь некаторымі іншымі зьняволенымі, абвесьцілі сябе грамадзянамі БНР, і як такія выйшлі на высылку). Маці Зоры зволілі з працы й прапанавалі выехаць зь Менску. Быў выбраны горад Крычаў, дзе сям’я пражыла каля пяці гадоў. Крычаў, стары беларускі горад з паўсюднымі сьлядам і старасьветчыны, зрабіў на Зору вялікае ўражаньне, якое засталося на ўсё жыцьцё. (Усьлед за Менскам, калі стала магчымым, Зора наведала Крычаў некалькі разоў ды прысьвяціла эмацыянальныя старонкі сваіх успамінаў).

Незадоўга перад вайною бацька Зоры быў вызвалены, і сям’я паступова парабралася ў Менск, хоць бацьку давялося прапісвацца ў Каралявішчавічах каля Менску.

22-га чэрвеня 1941-га году для Зоры, як і для мільёнаў ейнага пакаленьня, стаўся незабыўным днём – пачалася вайна. Літаральна праз пару дзён Менск быў у полымі. Каб не згарэць, людзі ўцякалі, “ішлі ў бежанства”. Пайшла разам зь сябрамі й сям’я Зоры. Яна ўспамінала: “Куды ішлі-беглі ніхто ня ведаў, абы ісьці!” Ад Дукаркі, аднак, Зора павярнулася ў Менск, дзе і пражыла гады акупацыі: вучылася ў настаўніцкай сэмінарыі, каб ня быць вывезенай у Нямеччыну, працавала ў рэдакцыях “Беларускай газэты” й “Голасу вёскі” – падлічвала радкі на ганарары.

Эміграцыя

Улетку 1944-га году Зора разам з бацькамі (брат ад 1941-га году згубіўся і быў на другім баку фронту) выяжджае на эміграцыю. Працавала спачатку ў Сылезіі, потым у цэнтры Нямеччыны.

Па вайне, у 1945-м годзе, Зора ў горадзе Рэгенсбургу ад першага-ж дня стварэньня беларускага селішча, гімназіі, у якой Зора разам з паўтузінам сяброў былі-сталіся першым і вучнямі. Перыяд навучаньня ў беларускай гімназіі, пазьней імя Янкі Купалы, ад 1945-га да 1948-га гадоў (Зора Савёнак закончыла гімназію ў 1948-м годзе, трэйці выпуск) быў пэрыядам станаўленьня абаснаванае беларускае базы, пэрыядам фармаваньня беларускага інтэлекту. Зора асабліва цаніла той перыяд і ўсё жыцьцё выказвала захапленьне тагачаснымі настаўнікамі, якія гэтулькі далі беларускай моладзі ў халодныя, беспрасьветныя паваенныя гады. Апроч навукі ў гімназіі Зора вельмі энэргічна працавала ў грамадзкай дзялянцы: яна была актыўная ў скаўтынгу, была ініцыятарам стварэньня Першага Дзявочага Сьцягу ЗБСЧ у амэрыканскай зоне акупацыі, езьдзіла з гурткамі мастацкай самадзейнасьці па беларускіх лягерох, арганізавала беларускія бібліятэчкі ў Міхэльсдорфе і Остэргофэне.

Далей на жыцьцёвым шляху Зоры быў перыяд здабываньня вышэйшае асьветы: 1949-1954 гады. Зора Савёнак скончыла Лёвэнскі ўнівэрсытэт, факультэт хіміі, зрабіўшы дыплёмную працу ў галіне аналітычнае хіміі – спэктральны аналіз некаторых жалезістых мінэралаў з Бэльгійскага Конга. Зноў-ткі, і ўнівэрсытэцкі пэрыяд жыцьця Зоры быў густа пераплецены, насычаны, грамадзкаю дзейнасьцю. Адбываліся вельмі частыя паездкі да работнікаў “на правінцыю” з розным і культурнымі праграмамі. Па той жа праграме працы ў Саюзе Беларусаў Бэльгіі дапамагала ўкладаць лекцыі беларускай мовы дзецям работнікаў, ладна часу займаў кальпартаж беларускай прэсы, выступы з студэнцкім хорам, калі былі патрэбныя танцы, былі сталай, цяглай зьявай. У дадатак Зора часта ладзіла сяброўскія вечарыны для студэнтак, дзе яна пражывала, каб нешта расказаць пра Беларусь.

Ад сьнежня 1955-га году Зора жыла ў Злучаных Штатах Амэрыкі. У Амэрыцы была створаная новая сям’я: Зора выйшла замуж за сябру школьных гадоў у Менску, сябру пабыту ў Нямеччыне і студыяў у Бэльгіі, Вітаўта Кіпеля. Хоць сямейныя абавязкі выходзяць на першы плян жыцьцёвых патрэбаў, грамадзкая праца таксама не адыходзіць ад сямейнага жыцьця, штодзёншчыны. Працую чы яшчэ на пачатку жыцьця ў ЗША хімікам (Зора апрацо ўвала матэрыялы для даведніка “Крысталяграф ічныя дадзеныя” ў лябараторыі праф. Дж. Данэя ў г. Балтыморы, за што ёй была вынесеная асаблівая падзяка ў гэнай працы), у тым самым часе Зора друкавала для сп. Янкі Станкевіча на машынцы “Біблію”, укладала картатэку “Беларусіка ў ангельскай мове” ды брала ўдзел у розных беларускіх імпрэзах.

Праца ў Нью-Ёрцкай Публічнай Бібліятэцы

Каб быць бліжэй да кнігі, грамадзкага жыцьця, быць у “беларусазнаўстве”, Зора, усьлед за мужам, перамяняе прафэсію, з хіміі пераходзіць у інфармацыю, бібліятэказна ўства. Каб “стаяць на нагах” у прафэсіі, Зора паступае на бібліятэчны факультэт Ратгэрскага ўнівэрсытэту, які заканчвае ў 1966-м годзе з тытулам магістра бібліятэказнаўства і інфармацыі. Ад таго 1966-га году ўся навукова- грамадзкая дзейнасьць Зоры зьвязаная зь Нью-Ёрцкаю Публічнаю Бібліятэкаю, у якой Зора працавала на розных пасадах, і якую вельмі любіла. Спачатку Зора працавала каталёгерам навуковае літаратуры, затым паступова пераходз іла на славістыку і ў славяна-балцкі аддзел, у якім Зора была заступнікам загадчыка.

Зора Кіпель была адным з піянэраў, і ў Нью-Ёрцкай Публічнай Бібліятэцы, і ў ЗША наагул, пераходу-пераводу каталягізацыі на кампутарную сыстэму. Паступова сярод амэрыканскіх бібліятэкараў слявянскае спэцыялізацы і Зора, а хучэй ейная кодавая адзнака-подпіс “ЗЗК” (Зора-Зоя-Кіпель), становіцца аўтарытэтнай і ведамай у каталягаваньні й клясыфікацыі беларускае кнігі, беларускага друку. Маючы неабмежаваны доступ да друкаванае літаратуры й бачачы масу беларускага матэрыялу, у Зоры зьяўляецца думка даць англамоўнаму сьвету нешта з асаблівымі адзнакамі беларускасьці. Думка засяроджваецца на перакладзе Трышчана ў беларускай мове, чытанага ў Беларусі ў 16-18 стагодзьдзях, ведамага на Захадзе, але ў Беларусі зь іншымі адзнакамі. З мэтаю глыбейшага аналізу старое беларускае літаратуры, і Трышчана асабліва, Зора Кіпель у 1982-м годзе паступае на факультэт параўнаўчых літаратураў Ратгэрскага ўнівэрсытэту. Гэты факультэт яна заканчвае ў 1986-м годзе з тэзаю аб Трышчане ды выдрукаванай кнігай-перакладам у ангельскую мову “Беларускі Трышчан”. Хутка і “Беларускі Трышчан”, і аналіз беларускае літаратуры, беларускага чытача 16-18-га стагодзьдзяў сталіся спадарожнікамі ўнівэрсытэцкіх падручнікаў літаратурных факультэта ў ды часткі гэтых працаў увайшлі ў літаратурныя энцыкляпэдыі. Лейтматыў Зорыных дасьледаваньняў Беларускага Трышчану быў такі: Трышчан быў толькі ў нас, у Беларусі. Трышчана чыталі. Было зацікаўленьне. Была безьліч іншых пераклада ў. Нашая культурная спадчына ўнікальная – ні Расея, ні Ўкраіна гэткага багацьця ў той час ня мелі.

Дыяпазон дасьледаваньняў беларусікі ў Зоры Кіпель не абмяжоўваўся толькі літаратураю. Зора дасьледавала беларускую спадчыну ў Амэрыцы, аналізавала сучасныя кнігазборы, апрацавала першы даведнік нацыянальнасьцяў штату Нью Джэрзі, закаталягавала калекцыю рэдкіх і старых кірылічных друкаў Нью Ерскай Публічнай Бібліятэкі, дасылала матэрыялы пра Беларусь у розныя энцыкляпэдыі. Будучы, як казала Зора, “дзяржаўнікам” ад дзяцінства, яна выдрукавала цімала працаў-бібліяграфіяў аб Беларускай Дзяржаўнасьці, БНР, нацыяналізме. Як сакратар Галоўнае Ўправы БАЗА, Зора Кіпель выдрукавала некалькі лістоў-мэмарандумаў ў Кангрэсавах Запісах 1978-1982 гадох. Друкаваліся ейныя артыкулы ў беларускім, ангельскім, французкім, расейскім і гішпанскім друку і мовах. Зора Кіпель выдрукавала на беларускія тэмы панад 200 артыкулаў. Яна была сябрам шматлікіх навуковых таварыстваў і клюбаў, але асабліва яе парадавала прыняцьцё ў ганаровае сяброўства пісьменьніцкае арганізацыі Беларусі. Неабходна падкрэсьліць, што будучы сябрам Амэрыканскага Таварыства Славянаведы, Зора Кіпель яшчэ ў пачатку 1970-х гадоў дамаглася, каб “Беларусь” адзначалася і ў рэклямах, і на блянках гэтае амэрыканскае асацыяцыі.

Супраца зь Беларусьсю

Зора Кіпель брала актыўны ўдзел у міжнарожных канфэрэнцыях, сымпозыюмах, чытаючы там заўсёды даклады на беларуск ія тэмы. Ад міжнарожных канфэрэнцыяў дарога прывяла і ў Беларусь. Уваходзячы, як сябра БІНіМу, у арганізацыйны камітэт канфэрэнцыі “Рым-І” (1990), Зора, як і ўсе сябры дэлегацы і БІНіМу на канфэрэнцыі ў Рыме, сустрэлася з калегамі зь Беларусі – пачалося супрацоўніцтва і ў Міжнароднай Асацыяцыі Беларусістаў і са Скандынаўскім Цэнтрам у Менску. Пачынаючы ад 1991-га году Зора наведвала Беларусь штогоду, а былі гады, што ў Беларусі яна бывала і па два-тры разы. У тым самым дзесяцігодзьдзі Зора была і рэдактарам газэты “Беларус” ды інтэнсіўна разам з мужам рыхтавала да друку працу-бібліяграфію “Беларускі друк на Захадзе ад 1800-га году”.

У Беларусі ейным улюблёным месцам побыту заўсёды бывала Нацыянальная Бібліятэка, якую Зора ўпершыню наведала яшчэ перад вайною. Бяспрэчна, Зора Кіпель належала да тае групы адданых беларускіх патрыётаў-інтэлектуалаў, якія і па-за Беларусьсю жылі й працавалі для Беларусі, і Беларусь ні гэтае адданасьці, ні Зоры Кіпель не забудзе.

Зоры Кіпель ня стала 14 красавіка 2003 г. Яна пахаваная на Беларусіх могілках у Іст-Брансвіку, штат Нью-Джэрсі.

Глядзі таксама:

Мова жыцця Зоры Кіпель

Нэкралёг паводле матэрыялаў друку, успамінаў, Радыё Свабода ды кнігі Яна Максімюка “Беларуская гімназія імя Янкі Купалы”

Кнігі Зоры Кіпель на Amazon.com

Ужо ў 1942 г., у 17-гадовым узросьце, Янка Сурвілла ўзначальваў пачатковую беларускую школу, якая была потым спалена савецкімі партызанамі.

Пасьля вайны ён апынуўся ў эміграцыі, спачатку ў лягеры перамешчаных асобаў у нямецкім Ватэнштэце, дзе заснаваў сваё выдавецтва. Потым Я. Сурвілла эміграваў у Францыю.

З 1947 году састаяў у Радзе Беларускае Народнае Рэспублікі ў выгнаньні. У 1948 годзе ў Парыжы ён быў абраны сакратаром Сусьветнай Арганізацыі Беларускай Эміграцыі. Да 1952 г. ён выдаваў Бюлетэнь САБЭ.

Янка Сурвілла атрымаў стыпэндыю Мадрыдзкага ўнівэрсытэта і скончыў эканамічны факультэт з тытулам магістра.

Адначасова з навучаньнем ён арганізоўвае беларускамоўныя перадачы на Гішпанскім радыё. 25 сакавіка 1952 ён выходзіць у этэр зь першай скіраванай на Беларусь перадачаю. Штодзённыя беларускія радыёперадачы выходзяць на Гішпанскім радыё ў 1958—65 гг. дзякуючы працы Янкі Сурвіллы, які дзеля гэтага перарваў працу над дысэртацыяй, і ягонай жонкі Івонкі Сурвіллы.

Янка Сурвілла, пачатак 1990-х

Пазьней сям’я пераехала ў Канаду, дзе Янка Сурвілла таксама актыўна ўдзельнічаў у беларускім грамадзкім і палітычным жыцьці. У якасьці старшыні атаўскага аддзелу Згуртаваньня Беларусаў Канады ён прадстаўляў беларусаў ува ўсіх палітычных міжэтнічных мерапрыемствах у канадзкай сталіцы.

У 1993 годзе зноў наведаў Беларусь, удзельнічаў у Першым Зьезьдзе беларусаў сьвету.

Захапляўся мастацкай фатаграфіяй, стварыў галерэю партрэтаў беларускіх дзеячоў на чужыне, у тым ліку вядомы партрэт Натальлі Арсеньневай.

Памёр у 1997 годзе.

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі шчыра віншуе пана Вітаўта Кіпеля, жадае добрага здароўя і натхненьня!

Вітаўт Кіпель нарадзіўся 30 траўня 1927 году ў Менску ў сям’і грамадзкага дзеяча і мовазнаўцы Яўхіма Кіпеля.

У 1930 годзе савецкія ўлады арыштавалі Яўхіма Кіпеля па справе «Саюза вызвалення Беларусі» і на пяць гадоў выслалі ўглыб Расеі. У 1933 годзе Вітаўт Кіпель разам з маці пераехаў у Налінск (пазьней Молатаўск) Вяцкай вобласьці, каб быць бліжэй да бацькі. У 1935 годзе сям’я пераехала ў Ар’ёл, пакольку вяртацца ў Беларусь ёй вяртацца было забаронена. У тым самым годзе бацьку паўторна арыштоўваюць і засуджваюць яшчэ на пяць гадоў лягероў у Сыбіру.

У 1936 годзе маці зарэгістравала Вітаўта пад прозьвішчам Зубкоўскі (ейнае дзявочае прозьвішча), каб пазьбегчы магчымых далейшых перасьледаў сям’і ды мець магчымасьць паслаць сына ў школу. Прозьвішчам Зубкоўскі Вітаўт карыстаўся ўсе свае школьныя гады да 1942 году.

У г. Арле, дзе ён навучаўся з 1935 году, Вітаўт Кіпель закончыў шостую клясу ў 1941 годзе. Далей, у 1942—1944 гадах, ён вучыўся ў Менску ў народнай школе, настаўніцкай сэмінарыі і прагімназіі.

Ад 1944 г. Вітаўт Кіпель з бацькамі ў эміграцыі, спачатку ў Нямеччыне. У 1945—1948 гадах В. Кіпель вучыўся ў Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы (Рэгэнсбург, Баварыя).

У 1948—1949 гадах вучыўся на мэдычным факультэце Тубінгенскага ўнівэрсытэту, а ў 1949—1953 гадах на геалягічным факультэце Лювэнскага ўнівэрсытэту ў Бэльгіі. У 1953 годзе атрымаў ступень магістра, а ў 1955 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю па мінэралёгіі з суправаджальнай тэзай з палеанталёгіі. У тым сама годзе выехаў ў ЗША. У 1956 годзе ажаніўся з Зорай Савёнак.

У Амэрыцы Вітаўт Кіпель нейкі час працаваў ў галінах геялёгіі й геахіміі, супрацоўнічаў са спэцыялізаванымі навуковымі часопісамі Chemical Abstracts, Engineering Index, Economic Geology. У 1962—1963 гадах закончыў бібліятэказнаўства ў Rutgers University ў штаце Нью-Джэрзі.

26 гадоў В. Кіпель працаваў на розных пасадах у навуковым аддзеле Нью-Ёрцкай публічнай бібліятэкі. Ён укамплектаваў гэты аддзел звыш чым стотысячным зборам навукова-тэхнічных выданьняў.

У 1982—1985 гадах В. Кіпель рэдагаваў месячны бібліяграфічны бюлетэнь New Technical Books. Разам са сваёй жонкай Зорай Вітаўт разбудаваў і папоўніў беларускі збор у славянскім аддзеле бібліятэкі.

Ад самой маладосьці Вітаўт Кіпель актыўна ўдзельнічае ў грамадзкім жыцьці беларускай дыяспары.

У пасьляваеннай Нямеччыне ён прымаў актыўны ўдзел у беларускім скаўтынгу, у аб’яднаньні «Згуртаваньне беларускіх скаўтаў на чужыне» як адзін зь ягоных кіраўнікоў і арганізатараў: наведваў дзясяткі лягероў бежанцаў зь беларускімі групамі й засноўваў у тых лягерох скаўцкія адзінкі.

У Бэльгіі В. Кіпель працаваў у студэнцкім згуртаваньні, пасьля ў Саюзе беларусаў Бэльгіі, дзе некалькі гадоў быў заступнікам старшыні гэтай арганізацыі. Ён наладжваў новыя кантракты, зьмену працы для беларускіх работнікаў, іх выезды ў Амэрыку. Ладзіў культурна—асьветніцкую працу: даклады, канцэрты, заняткі беларусаведы для дзяцей.

У ЗША грамадзкая дзейнасьць В. Кіпеля яшчэ пашырылася. Ён актыўна наладжваў кантакты з амэрыканскімі палітыкамі-рэспубліканцамі, удзельнічаў у працы розных арганізацыяў Рэспубліканскай партыі і міжэтнічных арганізацыяў. Усё гэта дало магчымасьць інфармаваць амэрыканскіх палітыкаў і шырокую грамадзкасьць пра Беларусь і такім чынам увесьці беларускае пытаньне на парадак дня.

Грамадзкая актыўнасьць В. Кіпеля была таксама зьвязаная з амэрыканскім скаўтынгам, у якім ён дзейнічаў звыш за дванаццаць гадоў. Вітаўт скончыў вышэйшыя курсы інтэрнацыянальнага скаўтынгу, быў выкладчыкам на гэтых курсах, арганізаваў скаўцкія лягеры, некалькі гадоў кіраваў адной з найстарэйшых амэрыканскіх скаўцкіх адзінак (Troop 161, Tamarack Council, засн. 1910). Мае некалькі амэрыканскіх і інтэрнацыянальных скаўцкіх узнагародаў.

В. Кіпель актыўна выступаў як грамадзка—палітычны публіцыст як на беларускай, так і на ангельскай мовах. Шмат артыкулаў пра беларусаў у Амерыцы Кіпель зьмяшчае ў квартальніку Heritage Review, які ў 1970-х гадох выходзіў у штаце Нью-Джэрзі. У В. Кіпеля ва ўнутраным эміграцыйным жыцьці былі сотні арганізацыйных зборак, дакладаў і выступленьняў, мэмарандумаў і артыкулаў.

З 1982 году В. Кіпель пераймае кіраўніцтва «Беларускім інстытутам навукі й мастацтва», працягвае навукова-выдавецкую дзейнасьць гэтай установы.

У 1993 годзе Вітаўт Кіпель атрымаў тытул доктара honoris causa Гарадзенскага ўнівэрсытэту.

У 1997 годзе ён абраны ў склад Прэзыдыюму Рады БНР.

Дзеці Вітаўта і Зоры Кіпеляў, Юрка Кіпель і Алеся Кіпель, таксама актыўныя ўдзельнікі грамадзкага жыцьця беларусаў у ЗША.

Публіцыстыка

• Byelorussia under Russian Occupation: Past, present, future (у кніжцы Russian Empire. Some Aspects of Tsarist and Soviet Colonial Practices, Clevelend, 1985, Institute for Soviet and East European Studies, John Carroll University and Ukrainian Historical Assn.);
• Some Demographic and Industrial Aspects of Soviet Byelorussia during 1965—1975 (у кніжцы Nationalism in the USSR and Eastern Europe in the Era of Brezhnev and Kosygin, Detroit, The University of Detroit Press, 1977);
• Byelorussians (у кніжцы Guide to the Study of the Soviet Nationalities — Non-Russian Peoples of the USSR, Littleton, Colorado, Libraries Unlimited, 1982);
• Byelorussians in New Jersey (у кніжцы The New Jersey Ethnic Exxperience, Union City, New Jersey, 1977);
• Byelorussian-American Theater (разам з Зорай Кіпель у кніжцы Ethnic Theater in the United States, Westport, Connecticut, Greenwood Press, 1983);
• Byelorussian Americans and Their Communities in Cleveland, Cleveland State University, 1982;
• American Ethnic Groups: The European Heritage, New York, Arno Press, A New York Times Co., 1978—1980 (адзін зь пяцёх рэдактараў англамоўнае 47-тамовае сэрыі );

Кнігі

• Беларусы ў ЗША — манаграфія, фундамэнтальны досьлед беларускай дыяспары ў ЗША ад ейных пачаткаў да сёньняшняга дня (1993, перавыдадзена ў 2017);
• Жыць і дзеіць – кніга ўспамінаў, 2015.
• «Янка Купала й Якуб Колас на Захадзе: бібліяграфія» (разам з Зорай Кіпель, Нью Ёрк, БІНіМ, 1985)
• Byelorussian Statehood (разам з Зорай Кіпель, Нью Ёрк, БІНіМ, 1988)

Прамова на прэзэнтацыі альманаху “Беларус”, 2016 год

Прамова на юбілеі газэты “Беларус”, 2015 год