Расшыфорўка:

А. Рамашэўска-Гузы – вядомая польская журналістка, у мінулым адмысловы карэспандэнт і рэдактар міжнароднае рэдакцыі Польскае тэлевізіі. У 2004-2005 гг. яна ў якасьці карэспандэнта асьвятляла падзеі ў Беларусі. У сьнежні 2005 г. улады Беларусі скасавалі яе візу.

Ад сьнежня 2007 г. А. Рамашэўска-Гузы ўзначальвае беларускі тэлеканал “Белсат”, створаны пры міжнароднай падтрымцы ў складзе Польскай тэлевізіі. Перад гэтым яна выступіла аўтарам канцэпцыі тэлеканала.

Агнешка Рамашэўска-Гузы і супрацоўнікі “Белсата”

Старшыня Рады БНР Івонка Сурвілла пракамэнтавала:

“Бяз плённае працы Агнешкі Рамашэўскай-Гузы Беларусь ня мела б “Белсат”, які за гады свайго існаваньня стаў адным з найважнейшых мэдыйных рэсурсаў, унікальнай школай беларускай незалежнай тэлежурналістыкі, а таксама мейсцам стварэньня цудоўных рэпартажаў і дакумэнтальных перадачаў, зьяўленьне якіх немагчымае на цяперашняй падцэнзурнай тэлевізіі ў Беларусі. Мы шчыра ўдзячныя Агнешцы Рамашэўскай-Гузы і ўсяму калектыву “Белсата” за выдатную працу і за выкананьне важнае місіі дзеля Беларусі.”

Пра тое, як жыла багема ў акупаванай СССР Усходняй Беларусі да трагічнага 1937-га, глядзіце фільм «Зьніклая паэзія», зьняты пры падрыманьні тэлеканалу «Белсат».

Фільм адзначаны дыплёмам кінафэстывалю «Лістапад», які праходзіў у Менску з 3 па 10 лістапада 2018 г.

https://youtu.be/Vz-TePPV08E

Пры Ўсяславе адзначаецца найвышэйшы ўздым і тэрытарыяльнае пашырэньне Полацкага княства. За ўвесь час ад сьмерці Яраслава Ўладзімеравіча ў 1054 годзе да Мангольскай навалы ў 30—40-я гады XIII ст. ён быў адзіным князем, які заняў кіеўскі вялікакняскі пасад, ня будучы Яраславічам.

Усяслаў нарадзіўся прыкладна ў 1029 г. і зрабіўся полацкім князем У 1044 годзе, маючы 15—16 гадоў. На працягу першых 16 гадоў крыніцы не паведамляюць пра Полаччыну і дзейнасьць маладога князя.

На Верхнім замку ў Полацку Ўсяслаў будуе новы замак-дзядзінец і славуты Полацкі Сафійскі сабор, таксама распачалося ўзьвядзеньне іншых манумэнтальных збудваньняў. У якасьці ўзору для сабора князь абраў канстантынопальскую Сафію. Раней чым у Полацку аналягічныя будынкі зьявіліся толькі ў Кіеве і Ноўгарадзе.

У 1065 годзе пачалася другая вайна паміж Кіевам і Полацкам. Усяслаў хадзіў паходам на Пскоў, потым — на Ноўгарад, які яму ўдалося захапіць.Затым ён захапіў Наваградак. У адказ на гэта тры кіеўскія князі, браты-суваладары, нашчадкі Яраслава Мудрага, павялі свае войскі на Менск. Крывавая бітва адбылася на рацэ Нямізе, у сувязі зь якой у летапісах упершыню згадваецца Менск. Яраславічы не адважыліся ісьці на Полацак і праз 4 месяцы пасьля бітвы запрасілі Ўсяслава на перамовы. Па прыбыцьці на перамовы Усяслава схапілі і адвезьлі ў Кіеў, дзе разам з двума малалетнімі сынамі кінулі ў вязьніцу-поруб.

Усяслаў прабыў у зьняволеньні больш за 14 месяцаў. Але ў гэты час на Кіеўскую зямлю напалі полаўцы, разьбілі войска Яраславічаў, і тыя ў паніцы зьбеглі хавацца ў розныя гарады сваёй дзяржавы. Абураныя іх паводзінамі кіяне ўзьнялі мяцеж, выпусьцілі зь вязьніцы Ўсяслава Чарадзея з сынамі і пасадзілі полацкага князя на кіеўскі пасад.

На вялікакняскім прастоле Ўсяслаў прабыў сем месяцаў. За гэты час ён разьбіў полаўцаў, учыніў паход на Тмутаракань. Аднак неўзабаве зьявіўся выгнаны ў час мяцяжу з Кіева Ізяслаў Яраславіч з набраным у Польшчы войскам, пасьля чаго Ўсяслаў вярнуўся ў Полацак.

Неўзабаве кіеўскі князь Ізяслаў вярнуў сабе пасад і зноў напаў на Полацкія землі. Не пасьпеўшы арганізаваць добрую абарону Полацку, Усяслаў Чарадзей пакінуў горад і знайшоў прытулак у племені водзь, дзе зьбіраў сілы, каб вярнуць страчаную ўладу. У 1068 годзе на чале водзкага войска ён зьявіўся пад Ноўгарадам. У баі з наўгародцамі Ўсяслаў трапіў у палон, але неўзабаве яго зь невядомых прычынаў адпусьцілі.

У 1071 годзе, сабраўшы войска з прадстаўнікоў балцкіх плямёнаў, Усяслаў урэшце вярнуў свой полацкі пасад.У тым жа годзе ён здзейсніў няўдалы паход на Менск, а праз шэсць гадоў – на Ноўгарад.У адказ на гэта кіеўскія і чарнігаўскія князі ў 1077 і 1078 гадах нападалі на Полацк, але няўдала.Пасля паражэння ў 1078 году яны разрабавалі частку Полацкага княства.Усяслаў адказаў на гэта паходам на Смаленск і разрабаваннем часткі Чарнігаўскага княства.

Да 1084 году кіеўскія князі неаднаразова спрабавалі захапіць Полацак і скінуць Усяслава з пасаду. Але полацкі князь адстаяў свае землі і трывала трымаўся на стальцы сваіх бацькоў.

Дзякуючы вайсковаму майстэрству і мудраму кіраўніцтву Ўсяслава з 1084 году да самай яго сьмерці (1101) Полацкае княства існавала бяз войнаў, Полацак разьвіваўся як гандлёвы і культурны цэнтар.

Ілюстрацыя: карціна Язэпа Драздовіча (1920 г.)

Гісторыя пад знакам Пагоні. Усяслаў Чарадзей

Скончыў Пэтэрбурскі тэхналягічны інстытут. З 1904 па 1913 год займаўся навуковай і выкладчыцкай работай у Санкт-Пэтэрбургу.

Заснавальнік Беларускай рэвалюцыйнай партыі (1902). Пасьля яе расколу ў 1903 годзе ўзначаліў Круг беларускай народнай прасьветы і культуры. Займаўся выдавецкай дзейнасьцю, зрабіў апрацоўку першага буквара сучаснай беларускай мовы.

У 1904—1905 гадах чалец ЦК Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Адыграў важную ролю ў арганізацыі прапагандысцкай работы БСГ, заснаваньні партыйнай друкарні ў Менску і выдавецтва «Грамада» ў Пэтэрбургу. На пачатку 1906 году ўзначаліў створанае ім у Пэтэрбургу першае беларускае выдавецтва — суполку «Загляне сонца і ў наша аконца». Адначасова супрацоўнічаў з газэтамі «Наша доля» і «Наша Ніва».

У 1913—1915 гадах В. Іваноўскі жыў у Вільні, працаваў у сельскагаспадарчым таварыстве, кіраваў Беларускім выдавецкім таварыствам, судзейнічаў заснаваньню беларускай кнігарні Вацлава Ластоўскага. У сакавіку — верасьні 1915 старшыня Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны. У канцы 1915 адышоў ад палітычнай дзейнасьці і жыў у Расеі. Завочна абраны ў Беларускі нацыянальны камітэт пад старшынствам Рамана Скірмунта.

Пасьля Кастрычніцкага перавароту 1917 году ўключыўся ў палітычную дзейнасьць, удзельнічаў у Першым Усебеларускім Зьездзе 1917 году ў Менску.

У 1918 В. Іваноўскі стаў міністрам асьветы ва ўрадзе Беларускай Народнай Рэспублікі, які ўзначальваў А. Луцкевіч.

У сьнежні 1918, пасьля адступленьня нямецкіх войск, застаўся ў Менску разам зь Язэпам Лёсікам, А. Уласавым і некаторымі іншымі чальцамі Рады БНР, спадзяючыся на стварэньне кааліцыйнага ўрада БССР з удзелам камуністаў і сацыял-дэмакратаў. У траўні 1919 арыштаваны савецкімі ўладамі і інтэрнаваны ў горад Смаленск.

Пасьля вызваленьня В. Іваноўскі адмовіўся выехаць у Польшчу, вярнуўся ў Менск, дзе працаваў загадчыкам літаратурна-выдавецкага аддзела Менскага губэрнскага камісарыята асьветы Літоўска-Беларускай ССР.

Восеньню 1919 году, пераканаўшыся ў памылковасьці арыентацыі на Савецкую Расею, Вацлаў Іваноўскі пачаў супрацоўнічаць з польскай адміністрацыяй. У лютым — сакавіку 1920 як упаўнаважаны Найвышэйшай рады БНР удзельнічаў у беларуска-польскіх перамовах, імкнуўся прадухіліць падзел Беларусі, выступаў за стварэньне фэдэрацыі Польшчы і Беларусі. Адначасова займаўся пашырэньнем сеткі беларускіх школ на Меншчыне, кіраваў Менскім беларускім пэдагагічным інстытутам, арганізаваў выпуск літаратурнага штотыднёвіка «Рунь».

У кастрычніку 1920 стаў дырэктарам дэпартамента гандлю ва ўрадзе Сярэдняй Літвы.

Пасьля падзелу Беларусі ў выніку Рыскага мірнага дагавора вярнуўся да навуковай працы. У 1922—1939 займаў пасаду прафэсара Варшаўскага палітэхнічнага інстытуту.

Пасьля заваяваньня Польшчы нацысцкай Нямеччынай, восеньню 1939 году Іваноўскі ізноў апынуўся ў Вільні, дзе выкладаў ва ўнівэрсытэце.

У першыя месяцы нямецкай акупацыі Беларусі В. Іваноўскі кіраваў адноўленым Беларускім нацыянальным камітэтам. У 1942 быў прызначаны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі на пасаду бургамістра Менску. У 1943 зьяўляўся старшынём Беларускай рады даверу пры генэральным камісары Беларусі В. Кубэ, адначасова быў намесьнікам старшыні Беларускага навуковага таварыства. Падтрымліваў сувязь з прадстаўнікамі Арміі Краёвай.

6 сьнежня 1943 году Вацлаў Іваноўскі быў цяжка паранены невядомымі на вуліцы, быў прывезены ў шпіталь, але там пакінуты бязь лекарскай дапамогі і назаўтра памёр. Арганізатарамі забойства паводле розных вэрсій лічуцца савецкія ці польскія партызаны альбо – зь ведама і згоды нацыстаў – Радаслаў Астроўскі, які спаборнічаў з Іваноўскім за ўладу ў Беларусі.

Вацлаў Іваноўскі пахаваны ў Менску на Кальварыйскім цьвінтары.

Пахаваньне Вацлава Іваноўскага (кінахроніка)

Фільм тэлеканалу “Белсат” пра Вацлава Іваноўскага

https://www.youtube.com/watch?v=04qvwqU_LU8

Як і пераважная большасьць ягоных землякоў, ён паходзіць зь невялікай беднай вёскі, дзе ягоныя продкі адвеку займаліся сялянскаю працаю, маліліся ў царкве, са страхам у вачах сустракалі новую ўладу, намагаючыся дагадзіць ёй і адаптавацца да зьменлівых умоваў.

Тэлеканал “Белсат”, рэжысэр Юры Каліна, 2015 г.

https://www.youtube.com/watch?v=ZtBX5cumSsY

Асновай гэтае барацьбы стала Беларуская Незалежніцкая Партыя, створаная ў 1942 годзе і паўлегальная ў часы нямецкай акупацыі. Ужо ў самым канцы вайны, калі яе вынік ужо быў перадвызначаны, шэраг беларускіх дывэрсантаў былі дэсантаваныя на тэрыторыю Беларусі. Іхнаю мэтаю была арганізацыя ўзброенага незалежніцкага падполля, у тым ліку на выпадак вайны паміж заходнімі саюзнікамі ды СССР.

Апошні зь беларускіх партызанаў-незалежнікаў, паводле афіцыйнай вэрсіі, загінуў у 1955 годзе. І ў Савецкім Саюзе, і ў сёньняшняй Беларусі гэтых людзей праклялі ды забылі.

Стужка багатая на ўспаміны ўдзельнікаў падзеяў, у ёй упершыню прадэманстраваны шэраг дакумэнтаў зь летувіскіх і польскіх архіваў, а таксама кадры сустрэчы Барыса Рагулі з вэтэранамі ягонага швадрону ў 1997 г. у Вільні.

https://www.youtube.com/watch?v=dD7nZhu9scU

***

Заява Рады Беларускае Народнае Рэспублікі аб сытуацыі вакол тэлеканалу “Белсат”

Рада БНР сур’ёзна занепакоеная паведамленьнямі аб пагрозе існаваньню тэлеканалу “Белсат”.

За гады сваёй працы “Белсат” стаў адным з найбольш уплывовых беларускіх СМІ, вельмі яскравай і вельмі важнай зьявай у беларускай мэдыйнай прасторы. Гэта ўнікальная пляцоўка для выказваньня незалежнай ад уладаў думкі.

“Белсат” – адзіны ў сьвеце тэлеканал, які вяшчае на беларускай мове. Калектыў “Белсата” стварыў выдатныя перадачы й дакумэнтальныя фільмы. Ва ўмовах панаваньня ў Беларусі дыктатарскага рэжыму, які займаецца дыскрымінацыяй беларускай мовы й беларускай культуры, працягвае савецкую шавіністычную палітыку русіфікацыі і зьнішчэньня беларускасьці, “Белсат” грае вялізную ролю ў якасьці ня толькі СМІ, але й як культурніцкая зьява.

Стварэньне й падтрымка Белсата – гэта неацэнны ўнёсак Польшчы ў падмурак беларуска-польскага сяброўства. Дзякуючы “Белсату” Польшча замацавала падтрымку сярод найбольш прагрэсіўнай часткі беларускага грамадзтва. Беларусы заўжды будуць удзячныя Польшчы за “Белсат”.

Закрыцьцё тэлеканалу альбо ягонае перафарматаваньне было б сур’ёзным ударам па свабодзе слова ў Беларусі і згуляла б на карысьць дыктатарскаму рэжыму А. Лукашэнкі ў Беларусі і ягоным традыцыйным спонсарам – агрэсіўным расейскім нацыяналістычным элітам. Гэта было б ударам па інтарэсах дэмакратыі і бясьпекі ў нашым рэгіёне.

Рада БНР зьвяртаецца да ўладаў Польшчы і да Эўрапейскага Зьвязу з просьбай падтрымаць далейшае існаваньне тэлеканалу “Белсат” як незалежнага беларускага беларускамоўнага тэлеканалу.

19 сьнежня 2016 г.

У анатацыі да фільму на сайце тэлеканала гаворыцца:

“БНР з 200-тысячнаю нацыянальнаю арміяй? Саюзніца Антанты і Польшчы? Французскія гарматы і танкі, амерыканскія самалёты?

https://youtu.be/H9JwIK1Jbek