Tag Archives: 1918

25 марца 1918 году – успаміны Антона Луцкевіча пра абвяшчэньне незалежнасьці Беларусі

“Урэшце, настаў гэты дзень, катораму было суджана стаць гістарычным днём у барацьбе за волю Беларусі. Вечарам 24 марца – у 6 гадзін, сабралася Рада Рэспублікі. І запраўды, было штось сільнага, штось магутнага ў гэтым першым беларускім народным Парляманце! Шэрыя сьвіткі, шэрыя салдацкія шынэлі, якія яшчэ мала хто пасьпеў скінуць з плеч, надавалі агульны тон сабраньню. Але сьветлыя, рахманыя вочы, энэргічныя твары іx валадароў гаварылі ясна, што то ня простыя сярмягі зыйшліся, а цьвет беларускае народнае інтэлігенцыі!” – Артыкул Антона Луцкевіча, аднаго з асноўных ідэолягаў беларускага незалежніцкага руху, прам’ер-міністра і міністра замежных справаў БНР у 1918-1919.

Калі ў лютым 1918 году нямецкія войскі занялі Менск, віленскія беларусы нязвычайна ажывіліся: гэта-ж у працягу трох гадоў мы былі зусім адрэзаны фронтам ад нашых усходніх братоў, гэта-ж ніводная вестка аб іx і іхнай працы не далятала да нас праз лінію акопаў, – i вось адкрываецца магчымасьць зьвязацца з Менскам!

Беларуская Рада ў Вільні, абраная толькі за месяц да таго на конфэрэнцыі 25.1.1918г., зараз-жа начала заходы перад акупантамі, каб дабіцца пазваленьня на падарожжу спэцыяльнае дэлегацыі ў Менск. Цяжкая была з гэтым справа: беларуская конфэрэнцыя ня споўніла таго, чаго дамагалася ад яе нямецкая ўлада, і станула на ярка незалежніцкім становішчы. Цэлы месяц прайшоў, пакуль дэлегацыя атрымала гэтак жаданае пазваленьне:перад тым у Менск быў пасланы на “рэкогносьціроўку” дазнаны шпіон, Эдмунд Зузэміль, каторага ў тайне ад Рады надзяліў пісьмамі да менскіх дзеячоў адзін з віленскіх беларусаў (імя яго ў сваім часе будзе пададзена да агульнага ведама), і толькі пасьля павароту Зузэміля, выступаўшага ў Менску пад прозьвішчам “таварыша Кузьміцкага”, пазваленьне было дадзена.

Continue reading 25 марца 1918 году – успаміны Антона Луцкевіча пра абвяшчэньне незалежнасьці Беларусі

Зварот ураду БНР перад сыходам немцаў – 29.11.1918

29 лістапада 1918: зварот Рады народных міністраў напярэдадні сыхода нямецкіх акупацыйных войскаў

Ад Рады Народных Міністраў

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі, атрымаўшая свае паўнамоцтвы ад Беларускаго Народу на Ўсебеларускім Зьездзе, у граматах з 9 і 25 марца 1918 году апавесьціла, што ўся ўласьць на Беларускай зямлі пераходзіць у рукі народу. Зямля, лясы і прыроднае багацьце краю былі аб’яўлены народным меньнем.

У сьлед за гэтым Рада прыступіла да будаваньня незалежнай Беларускай Дзяржавы на асновах, устаноўленых Устаўной Граматай з 25 марца г.г.

Нямецкая окупацыя прыпыніла гэта работу і зрабіла немагчымай перадачу ўласьці ў рукі Народу і разьвязку зямельнаго пытаньня на справядлівых асновах.

Continue reading Зварот ураду БНР перад сыходам немцаў – 29.11.1918

БНР і Гомельшчына

Якім быў лёс Гомельшчыны ў рэвалюцыйныя 1917-1918 гады? Хто прэтэндаваў на гэтыя землі? Ці мела БНР прадстаўніцтва на Гомельшчыне? Якія асобы спрыялі беларускай справе ў гэтым рэгіёне?

На гэтыя і іншыя пытанні адказвае гісторык Валянціна Лебедзева.

Відэа створанае ў рамках гомельскага адукацыйна-асьветніцкага праекту “Krajavid”.

Перамовы зь Ленінам і Сталінам у Маскве – лістапад 1918 г.

У другой дэкадзе лістапада 1918 г. у Маскве прайшлі перамовы паміж БНР і РСФСР аб існаваньні беларускае рэспублікі ва ўмовах далейшага наступу бальшавіцкіх войскаў на Беларусь.

У рамках перамоваў адбылася сустрэча Старшыні Рады Народных Міністраў, міністра замежных спраў БНР Антона Луцкевіча з Уладзімірам Ленінам і сустрэча раднага БНР, прадстаўніка беларускіх сацыялістаў-рэвалюцыянэраў Тамаша Грыба з наркамам РСФСР па справах нацыянальнасьцяў Іосіфам Сталінам. Абмяркоўвалася магчымасьць стварэньня беларускае савецкае рэспублікі, якая ў выніку была бальшавікамі рэалізаваная, але без удзелу структураў БНР.

Таварыства Беларусаў горада Новачаркаска

28 кастрычніка 1918 рэзалюцыяй члена Народнага Сакратарыяту БНР Л. Зайца прыняты да ведама Статут Таварыства Беларусаў горада Новачаркаска.

Новачаркаск, цяпер у складзе Растоўскай вобласьці Расеі, на той момант быў сталіцай Усевялікага Войска Данскога – створанай пасьля Кастрычніцкай рэвалюцыі дзяржавы данскіх казакоў, якая існавала да 1920 г. У хаўрусе з Дабравольчай арміяй генэрала Денікіна Ўсевялікае Войска Данское вяло вайну супраць бальшавікоў.

На ілюстрацыі – дзяржаўныя сымбалі Ўсевялікага Войска Данскога.

(Паводле Архівы БНР, Том 1, Кніга 1, с. 288)

Беларуская бежанская камісія ў Маскве – 26.10.1918

26 кастрычніка 1918 г. пастановай Народнага Сакратарыяту БНР у Маскве створаная Беларуская бежанская камісія пры нямецкім консульстве. Для працы ў камісіі ў Маскву накіраваны Вацлаў Вэбэр.

Пасьля пачатку Першай Сусьветнай Вайны ўглыбіні Расеі апынуліся сотні тысячаў уцекачоў зь Беларусі. У першыя месяцы вайны расейскія ўлады актыўна падштурхоўвалі беларускае насельніцтва да ад’езду на ўсход.

(Паводле Архівы БНР, Том 1, Кніга 1, с. 288. На ілюстрацыі – Уцекачы ад вайны, Слуцак, 1915)

Зварот Рады БНР да прэзыдэнта ЗША – 22.10.1918

22 кастрычніка 1918 г. прыняты зварот Рады БНР да прэзыдэнта ЗША і да ваюючых дзяржаваў з заклікам да прызнаньня незалежнасьці Беларусі.

 

Обращеніе
къ президенту Сѣверо-Американских Соединенныхъ Штатовъ,
воюющимъ и центральнымъ державамъ

 

Рада Бѣлорусской Народной Республики, состоящая изъ избранниковъ ВСЕБѢЛОРУССКАГО СЪѢЗДА, а также изъ представителей національныхъ, общественныхъ и политическихъ группъ, является до созыва Бѣлорусскаго Сейма единственнымъ высшимъ Законодательнымъ и Административнымъ Органомъ, выражающимъ волю Бѣлорусскаго народа и другихъ народностей, населяющихъ Бѣлоруссію.

Въ тяжкій моментъ жизни довѣрившаго ей власть Края Рада въ сознаніи лежащей на ней отвѣтственности за судьбы Родины обращается къ Демократіямъ Міра.

Continue reading Зварот Рады БНР да прэзыдэнта ЗША – 22.10.1918

Сфэра ўплыву Народнага Сакратарыята БНР – 1918 г.

У паведамленьні ад 6 чэрвеня 1918 года “Сфэра ўплыву Народнага Сакратарыята” адзначаецца:

“За апошні тыдзень Народны Сакратарыят наведалі прадстаўнікі Магілёўскай, Віцебскай губэрній, Гомельшчыны, Палесься, Вілейскага павета і іншых гарадоў. З усіх месц дэлегаты прывозяць пастановы аб прызнаньні ўлады Народнага Сакратарыята і просьбу рэгуляваць жыцьцё”

Беларускі народны дом імя Максіма Багдановіча

19 траўня 1918 году ў Менску адчынены Беларускі народны дом імя Максіма Багдановіча, які стаўся цэнтрам культурніцкага жыцьця Беларусі. У той жа дзень на базе Таварыства драмы і камэдыі быў створаны Беларускі дзяржаўны тэатр.

Continue reading Беларускі народны дом імя Максіма Багдановіча

Сход у падтрымку БНР у Адэсе – 21.04.1918

21 красавіка 1918 у Адэсе адбыўся сход беларускіх арганізацый у падтрымку Беларускай Народнай Рэспублікі. Удзельнікі прынялі рэзалюцыю, якая ўхваляла стварэньне незалежнай беларускай дзяржавы.

Адэса была адным з важных цэнтраў беларускага нацыянальнага руху ў 1917-1918 гг. У рэгіёне на той момант знаходзілася каля 100 тысячаў беларусаў – пераважна вайскоўцаў і ўцекачоў.

Улады БНР прызначылі Сьцяпана Некрашэвіча консулам Беларусі ў Адэсе.