Category Archives: Гістарычныя дакумэнты

Кастрычніцкі пераварот у Расеі: рэакцыя беларусаў – 1917 г.

7 лістапада (25 кастрычніка па Юліянскім календары) 1917 г. у Расеі адбыўся Кастрычніцкі пераварот. Уладу ў тагачаснай сталіцы Петраградзе захапілі баявая атрады леварадыкалаў-бальшавікоў. Часовы Ўрад, сфармаваны пасьля вырачэньня з прастолу цара Ніколая ІІ, быў адхілены ад улады і арыштаваны.

Праз два дні галоўныя беларускія каардынацыйныя структуры (Вялікая Беларуская Рада, Цэнтральная Беларуская Вайсковая Рада, Беларускі Выканаўчы Камітэт Заходняга Фронту) выдалі заяву, у якой абазначылі стаўленьне беларускага нацыянальнага руху да тых падзеяў.

У заяве было пацьверджана, што Беларусь павінна зрабіцца самастойнай рэспублікай у фэдэрацыі з Расеяй. Былі раскрытыкаваныя ідэі аб падзеле Беларусі паміж Расеяй і Нямеччынай, патрабавалася прысутнасьць беларускае дэлегацыі на перамовах бальшавікоў і немцаў. Падкрэсьлівалася, што ва ўмовах, калі расейскі Часовы Ўрад распушчаны, беларусы павінны самі вызначыцца адносна сваёй будучыні. Агучаны намер аб стварэньні ўласнага беларускага войска.

У заяве абвяшчалася пра правядзеньне Першага Ўсебеларускага Зьезду ў Менску ў сьнежні таго ж году.

Поўны тэкст заявы на расейскай мове:

Ко всему Народу Белорусскому

Россия переживает страшные дни. Анархия уничтожает неисчислимые богатства страны. Народные массы, не руководимыя общепризнанной властью, сами стараются разрешить назревшие вопросы. Все это ведет народы России на гибельный путь потери свобод, полученных в февральские дни кровью лучших сынов страны. Народ измучился от продолжительной войны. Армия истощила почти все ресурсы России. Полный застой в производстве, отсутствие продуктов на рынке ведут страну к голоду. Армия уже стоит перед ужасом голода, со всеми его последствиями.

Continue reading Кастрычніцкі пераварот у Расеі: рэакцыя беларусаў – 1917 г.

Мэмарандум Рады БНР удзельнікам Канфэрэнцыі балтыйскіх краінаў – 1920 г.

У лістападзе 1920 г. прайшла Канфэрэнцыя балтыйскіх краінаў, на якую Рада БНР у выгнаньні перадала наступны мэмарандум, у якім дэталёва распавядалася пра гісторыю стварэньня БНР і дзейнасьць беларускага ўраду, а таксама пра акалічнасьці ўсталяваньня савецкай акупацыі Беларусі.

Меморандум

В дополнение и разъяснение заявление своего от 27 октября Правительство Белорусской Народной Республики имеет честь вкратце изложить в настоящем меморандуме:

а) обстоятельства предшествовавшие признанию независимости Белоруссии со стороны Польши и России;

б) значение означенного признания для белорусского народа и

в) задачи и условия своей дальнейшей деятельности.

Continue reading Мэмарандум Рады БНР удзельнікам Канфэрэнцыі балтыйскіх краінаў – 1920 г.

Зварот Рады БНР да прэзыдэнта ЗША – 22.10.1918

22 кастрычніка 1918 г. прыняты зварот Рады БНР да прэзыдэнта ЗША і да ваюючых дзяржаваў з заклікам да прызнаньня незалежнасьці Беларусі.

 

Обращеніе
къ президенту Сѣверо-Американских Соединенныхъ Штатовъ,
воюющимъ и центральнымъ державамъ

 

Рада Бѣлорусской Народной Республики, состоящая изъ избранниковъ ВСЕБѢЛОРУССКАГО СЪѢЗДА, а также изъ представителей національныхъ, общественныхъ и политическихъ группъ, является до созыва Бѣлорусскаго Сейма единственнымъ высшимъ Законодательнымъ и Административнымъ Органомъ, выражающимъ волю Бѣлорусскаго народа и другихъ народностей, населяющихъ Бѣлоруссію.

Въ тяжкій моментъ жизни довѣрившаго ей власть Края Рада въ сознаніи лежащей на ней отвѣтственности за судьбы Родины обращается къ Демократіямъ Міра.

Continue reading Зварот Рады БНР да прэзыдэнта ЗША – 22.10.1918

Супольны пратэст БНР і Заходне-Ўкраінскай Рэспублікі супраць польска-савецкай змовы

8 кастрычніка 1920 г. Беларусь і Заходне-Ўкраінская Народная Рэспубліка выдалі сумесную заяву адносна савецка-польскай Рыскай змовы, якая дзяліла Беларусь і Ўкраіну надвое.

Да ўсіх:

Супольны пратэст Дэлегацыі Беларускай і Ўсходне-Галіцкай проці імпэрыялістычнага захвату іхных зямель на аснове рыскай прэлімінарнай умовы.

У Рызе падпісваецца сягоньня прэлімінарная ўмова між Польшчай і Расеяй, якая ня толькі не ўлагодзіць адносін на Ўсходзе Эўропы, але яшчэ болей разьятрыць міжнародную барацьбу. Вынікам гэтай умовы яўляецца самаўпраўнае прыгвалчэньне волі цэлых народаў, спаконвечныя землі каторых ператарговывалі, як прыватную ўласнасьць адпаведна да хаценьня зазнаўшагася імпэрыялізму. Жэртвамі гэтага торгу палі перш за ўсё Беларусь, тэрыторыю каторай самапраўна разарвалі на карысьць Польшчы і Расеі, ды Ўсходняя Галіччына, каторую цалкам кінулі на зьежу Польшчы, а таксама іншыя старыя ўкраінскія землі: Холмшчыну, Валынь і Падольле. А незадоўга пачуюць вынікі гэтага торгу Літва і іншыя прыбалтыцкія дзяржавы.

Continue reading Супольны пратэст БНР і Заходне-Ўкраінскай Рэспублікі супраць польска-савецкай змовы

Візыт Міколы Абрамчыка ў Вашынгтон

25 і 26 верасьня 1950 г. адбылася дзелавая паездка Старшыні Рады БНР Міколы Абрамчыка ў Вашынгтон. У рамках візыту Старшыня сустрэўся з высокапастаўленымі амэрыканскімі дыпляматамі, а таксама з польскім генэралам Андэрсам.

Continue reading Візыт Міколы Абрамчыка ў Вашынгтон

“Нямецкае камандаваньне лічылася і надалей лічыцца з Радай БНР як зь вярхоўным органам Беларусі” – даведка 1918 г.

З даведкі аб дзейнасьці ўладаў БНР (меркавана восень 1918 г.): “Нямецкае камандаваньне лічылася і надалей лічыцца з Народным Сакратарыятам і Радай БНР як зь вярхоўным органам Беларусі, прызнаючы за імі ўсе правы. Гандаль, прамысловасьць, асьвета, пошта і камунікацыі паступова пераходзяць у рукі беларускіх арганізацыяў.”

Тэкст даведкі цалкам:

Continue reading “Нямецкае камандаваньне лічылася і надалей лічыцца з Радай БНР як зь вярхоўным органам Беларусі” – даведка 1918 г.

Менскі гарадзкі савет пастанавіў вярнуць назву “Менск”, скасаваную савецкімі акупантамі – 05.09.1991

5 верасьня 1991 г. Менскі гарадзкі савет народных дэпутатаў пастанавіў зьвярнуцца да ўладаў Беларусі з прапановай вярнуць гораду  гістарычную назву “Менск” замест польскай назвы “Мінск”, прынятай акупацыйнай савецкай уладай 29 ліпеня 1939 г.

Разам з гэтым Менску быў вернуты ягоны старажытны герб.

Вяртаньне гістарычнай назвы так і не было зацьверджанае Вярхоўным Саветам Беларусі, а сама прапанова зьвярнуцца да ўладаў Беларусі была скасаваная недэмакратычна сфармаваным гарадзкім саветам у сакавіку 2001 г.

Многія беларускія гарады і вёскі дагэтуль афіцыйна носяць польскія (Гародня – “Гродна”, Берасьце – “Брэст”, Наваградак – “Навагрудак” і інш.) альбо савецкія (Койданава – “Дзяржынск”, Прапойск – “Слаўгарад” і інш.) назвы замест гістарычных беларускіх.

Тэкст рашэньня:

Continue reading Менскі гарадзкі савет пастанавіў вярнуць назву “Менск”, скасаваную савецкімі акупантамі – 05.09.1991

Савецкая Расея касуе царскую дамову аб далучэньні Беларусі – 29.08.1918

29 жніўня 1918 г. РСФСР спэцыяльным дэкрэтам Савета народных камісараў афіцыйна скасавала дамовы і акты, паводле якіх Беларусь была далучаная да Расейскай Імпэрыі ў канцы 18. стагодзьдзя.

Трэці пункт адпаведнага дэкрэту казаў:

“Все договоры и акты, заключенные правительством бывшей Российской империи с правительствами королевства Прусского и Австро-Венгерской империй, касающиеся разделов Польши, в виду их противоречия принципу самоопределения наций (…) — отменяются настоящим бесповоротно.”

Гэты дыпляматычны ход быў разьлічаны на падтрымку народамі Польшчы, Беларусі, Літоўскае Рэспублікі і Ўкраіны барацьбы савецкай Расеі зь Нямеччынай, а таксама на пашырэньне ідэалаў сацыялістычнай рэвалюцыі.

Разам з гэтым ён ствараў дадатковыя юрыдычныя падставы для адраджэньня незалежнай беларускай дзяржавы і яе міжнароднага прызнаньня.

Тэкст дэкрэту:

Continue reading Савецкая Расея касуе царскую дамову аб далучэньні Беларусі – 29.08.1918

Аднаўленьне незалежнасьці Беларусі – 25.08.1991

25 жніўня 1991 года Вярхоўны СаветБССР надаў Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі, прынятай у 1990 годзе, сілу канстытуцыйнага закону. Разам з гэтым былі прынятыя пастановы пра “дэпартызацыю” органаў дзяржаўнай улады (гэта значыць, касаваньне абавязковага дамінаваньня камуністычнай партыі ўва ўсіх органах улады), а таксама пра часовую забарону КПСС.

Такім чынам Беларусь пасьля больш як 70 гадоў савецкае акупацыі зноў афіцыйна рабілася сувэрэннаю дзяржавай.

Continue reading Аднаўленьне незалежнасьці Беларусі – 25.08.1991

Адозва Рады і Ўраду БНР пра супрацу з габрэйскім народам

У традыцыйнай адозве ўладаў БНР да 25 сакавіка 1921 г. была сфармуляваная пазыцыя БНР адносна супрацоўніцтва зь беларускай габрэйскай меншасьцю. Яна абазначалася ў дакумэнце як адзін з аўтахтонных народаў Беларусі і як неад’емны складнік беларускай палітычнай нацыі. Існавалі праекты дакумэнтаў БНР, у якіх прадугледжваўся афіцыйны статус габрэйскай мовы (ідыш), а таксама расейскай і польскай моваў.

Габрэйскія палітычныя партыі ўдзельнічалі ў Першым Усебеларускім Зьезьдзе і ўвайшлі ў склад Рады БНР на першых этапах яе існаваньня. Этнічныя габрэі ёсьць сярод вядомых дзеячоў БНР: адзін з суаўтараў Трэцяй Устаўной Граматы Майсей Гутман, кіраўнік дыпляматычнага прадстаўніцтва ў краінах Скандынавіі Ісак Лур’е, міністар па справах нацыянальных меншасьцях Самуіл Жытлоўскі і іншыя.

У першай палове 20. стагодзьдзя ў Беларусі жыло больш за 1 мільён габрэяў. Большая частка беларускага габрэйства загінула падчас Галакосту.

Тэкст адозвы:

Continue reading Адозва Рады і Ўраду БНР пра супрацу з габрэйскім народам