Category Archives: Гістарычныя дакумэнты

Сумесная заява БНР і ЗУНР супраць падзелу Беларусі і Ўкраіны між палякамі і бальшавікамі

8 кастрычніка 1920 г. Беларусь і Заходне-Ўкраінская Народная Рэспубліка выдалі сумесную заяву адносна савецка-польскай Рыскай змовы, якая дзяліла Беларусь і Ўкраіну надвое.

Да ўсіх:

Супольны пратэст Дэлегацыі Беларускай і Ўсходне-Галіцкай проці імпэрыялістычнага захвату іхных зямель на аснове рыскай прэлімінарнай умовы.

У Рызе падпісваецца сягоньня прэлімінарная ўмова між Польшчай і Расеяй, якая ня толькі не ўлагодзіць адносін на Ўсходзе Эўропы, але яшчэ болей разьятрыць міжнародную барацьбу. Вынікам гэтай умовы яўляецца самаўпраўнае прыгвалчэньне волі цэлых народаў, спаконвечныя землі каторых ператарговывалі, як прыватную ўласнасьць адпаведна да хаценьня зазнаўшагася імпэрыялізму. Жэртвамі гэтага торгу палі перш за ўсё Беларусь, тэрыторыю каторай самапраўна разарвалі на карысьць Польшчы і Расеі, ды Ўсходняя Галіччына, каторую цалкам кінулі на зьежу Польшчы, а таксама іншыя старыя ўкраінскія землі: Холмшчыну, Валынь і Падольле. А незадоўга пачуюць вынікі гэтага торгу Літва і іншыя прыбалтыцкія дзяржавы.

Continue reading Сумесная заява БНР і ЗУНР супраць падзелу Беларусі і Ўкраіны між палякамі і бальшавікамі

Візыт Міколы Абрамчыка ў Вашынгтон

25 і 26 верасьня 1950 г. адбылася дзелавая паездка Старшыні Рады БНР Міколы Абрамчыка ў Вашынгтон. У рамках візыту Старшыня сустрэўся з высокапастаўленымі амэрыканскімі дыпляматамі, а таксама з польскім генэралам Андэрсам.

Continue reading Візыт Міколы Абрамчыка ў Вашынгтон

“Нямецкае камандаваньне лічылася і надалей лічыцца з Радай БНР як зь вярхоўным органам Беларусі” – даведка 1918 г.

З даведкі аб дзейнасьці ўладаў БНР (меркавана восень 1918 г.): “Нямецкае камандаваньне лічылася і надалей лічыцца з Народным Сакратарыятам і Радай БНР як зь вярхоўным органам Беларусі, прызнаючы за імі ўсе правы. Гандаль, прамысловасьць, асьвета, пошта і камунікацыі паступова пераходзяць у рукі беларускіх арганізацыяў.”

Тэкст даведкі цалкам:

Continue reading “Нямецкае камандаваньне лічылася і надалей лічыцца з Радай БНР як зь вярхоўным органам Беларусі” – даведка 1918 г.

Менскі гарадзкі савет пастанавіў вярнуць назву “Менск”, скасаваную савецкімі акупантамі – 05.09.1991

5 верасьня 1991 г. Менскі гарадзкі савет народных дэпутатаў пастанавіў зьвярнуцца да ўладаў Беларусі з прапановай вярнуць гораду  гістарычную назву “Менск” замест польскай назвы “Мінск”, прынятай акупацыйнай савецкай уладай 29 ліпеня 1939 г.

Разам з гэтым Менску быў вернуты ягоны старажытны герб.

Вяртаньне гістарычнай назвы так і не было зацьверджанае Вярхоўным Саветам Беларусі, а сама прапанова зьвярнуцца да ўладаў Беларусі была скасаваная недэмакратычна сфармаваным гарадзкім саветам у сакавіку 2001 г.

Многія беларускія гарады і вёскі дагэтуль афіцыйна носяць польскія (Гародня – “Гродна”, Берасьце – “Брэст”, Наваградак – “Навагрудак” і інш.) альбо савецкія (Койданава – “Дзяржынск”, Прапойск – “Слаўгарад” і інш.) назвы замест гістарычных беларускіх.

Тэкст рашэньня:

Continue reading Менскі гарадзкі савет пастанавіў вярнуць назву “Менск”, скасаваную савецкімі акупантамі – 05.09.1991

Савецкая Расея касуе царскую дамову аб далучэньні Беларусі – 29.08.1918

29 жніўня 1918 г. РСФСР спэцыяльным дэкрэтам Савета народных камісараў афіцыйна скасавала дамовы і акты, паводле якіх Беларусь была далучаная да Расейскай Імпэрыі ў канцы 18. стагодзьдзя.

Трэці пункт адпаведнага дэкрэту казаў:

“Все договоры и акты, заключенные правительством бывшей Российской империи с правительствами королевства Прусского и Австро-Венгерской империй, касающиеся разделов Польши, в виду их противоречия принципу самоопределения наций (…) — отменяются настоящим бесповоротно.”

Гэты дыпляматычны ход быў разьлічаны на падтрымку народамі Польшчы, Беларусі, Літоўскае Рэспублікі і Ўкраіны барацьбы савецкай Расеі зь Нямеччынай, а таксама на пашырэньне ідэалаў сацыялістычнай рэвалюцыі.

Разам з гэтым ён ствараў дадатковыя юрыдычныя падставы для адраджэньня незалежнай беларускай дзяржавы і яе міжнароднага прызнаньня.

Тэкст дэкрэту:

Continue reading Савецкая Расея касуе царскую дамову аб далучэньні Беларусі – 29.08.1918

Аднаўленьне незалежнасьці Беларусі – 25.08.1991

25 жніўня 1991 года Вярхоўны СаветБССР надаў Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі, прынятай у 1990 годзе, сілу канстытуцыйнага закону. Разам з гэтым былі прынятыя пастановы пра “дэпартызацыю” органаў дзяржаўнай улады (гэта значыць, касаваньне абавязковага дамінаваньня камуністычнай партыі ўва ўсіх органах улады), а таксама пра часовую забарону КПСС.

Такім чынам Беларусь пасьля больш як 70 гадоў савецкае акупацыі зноў афіцыйна рабілася сувэрэннаю дзяржавай.

Continue reading Аднаўленьне незалежнасьці Беларусі – 25.08.1991

Адозва Рады і Ўраду БНР пра супрацу з габрэйскім народам

У традыцыйнай адозве ўладаў БНР да 25 сакавіка 1921 г. была сфармуляваная пазыцыя БНР адносна супрацоўніцтва зь беларускай габрэйскай меншасьцю. Яна абазначалася ў дакумэнце як адзін з аўтахтонных народаў Беларусі і як неад’емны складнік беларускай палітычнай нацыі. Існавалі праекты дакумэнтаў БНР, у якіх прадугледжваўся афіцыйны статус габрэйскай мовы (ідыш), а таксама расейскай і польскай моваў.

Габрэйскія палітычныя партыі ўдзельнічалі ў Першым Усебеларускім Зьезьдзе і ўвайшлі ў склад Рады БНР на першых этапах яе існаваньня. Этнічныя габрэі ёсьць сярод вядомых дзеячоў БНР: адзін з суаўтараў Трэцяй Устаўной Граматы Майсей Гутман, кіраўнік дыпляматычнага прадстаўніцтва ў краінах Скандынавіі Ісак Лур’е, міністар па справах нацыянальных меншасьцях Самуіл Жытлоўскі і іншыя.

У першай палове 20. стагодзьдзя ў Беларусі жыло больш за 1 мільён габрэяў. Большая частка беларускага габрэйства загінула падчас Галакосту.

Тэкст адозвы:

Continue reading Адозва Рады і Ўраду БНР пра супрацу з габрэйскім народам

Вялікі князь Вітаўт Кейстутавіч

4 жніўня 1392 года на чале Вялікага княства Літоўскага стаў князь Вітаўт Кейстутавіч.

Вітаўт Вялікі застаўся ў гісторыі як найбольш яскравы валадар Вялікага княства Літоўскага. За Вітаўтам сярэднявечная беларуска-літоўская дзяржава дасягнула найбольшай магутнасьці і памераў: ад Пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курску да Галіцыі. У час Грунвальдзкай бітвы (1410) Вітаўт асабіста ўзначальваў літоўскія войскі (Полацкая, Віцебская, Гарадзенская, Пінская, Ваўкавыская, Лідзкая, Слонімская, Амсьціслаўская і інш. харугвы), якія былі асноўнай сілай у разгроме крыжакоў.

Continue reading Вялікі князь Вітаўт Кейстутавіч

Дэклярацыя аб сувэрэнітэце Беларусі – 27.07.1990

27 ліпеня 1990 г. Вярхоўны Савет БССР прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай ССР.

Паводле Дэклярацыі, Беларусь абвяшчалася сувэрэннай дзяржавай, “якая ўсталявана на аснове ажыцьцяўленьня беларускай нацыяй яе неад’емнага права на самавызначэньне, дзяржаўнасьці беларускай мовы, вяршэнства народа ў вызначэньні свайго лёсу”. Сілу канстытуцыйнага закона Дэклярацыя набыла толькі 25 жніўня 1991 г.

З 1991 па 1996 гг. 27 ліпеня адзначалася ў якасьці Дня Незалежнасьці Рэспублікі Беларусь.

Тэкст дэклярацыі:

Continue reading Дэклярацыя аб сувэрэнітэце Беларусі – 27.07.1990

Беларускае Прэс-Бюро ў Нью-Ёрку – 1921 г.

У 1921 годзе сіламі Рады БНР было створанае Беларускае Прэс-Бюро ў Нью-Ёрку, мэтай якога быў распаўсюд інфармацыі у амэрыканскім грамадзтве і сярод выхадцаў зь Беларусі ў ЗША, арганізацыя мерапрыемстваў. Аналягічныя бюро дзейнічалі ў іншых замежных гарадах, у тым ліку Коўне і Бэрліне.

Паведамленьне зь бюлетэню Беларускага Прэс-Бюро ў Коўне за 16.06.1921 (№103):

Бѣлорусская работа въ Америкѣ

Въ Нью-Іоркѣ съорганизовалось бѣлорусское прессъ-бюро, ставящее своей цѣлью ознакомленіе американскаго и русскаго общества въ Америкѣ съ тѣмъ, что происходитъ въ Бѣлоруссіи, борющейся за свою независимость. Предположено также привлекать русскія организаціи къ участію въ работѣ, главной цѣлью которой будетъ помощь Бѣлоруссіи моральная и матеріальная.

Бѣлорусское прессъ-бюро будетъ заниматься распространеніемъ среди выходцевъ изъ Бѣлоруссіи газетъ, книгъ и другихъ изданій на бѣлорусскомъ языкѣ и всякаго рода информацій, а также устройствомъ лекцій, докладовъ и рефератовъ по бѣлорусскому вопросу.

Платформа бѣлорусскаго прессъ-бюро въ Америкѣ: независимость и недѣлимость Бѣлоруссіи и переходъ земель и власти въ руки народа.

(паводле Архіваў БНР, Том 1, Кніга 2, с.1127)