Tag Archives: Польшча

Аляксандар Прушынскі (Алесь Гарун)

11 сакавіка 1887 каля Менску нарадзіўся Аляксандар Прушынскі (псэўданім – Алесь Гарун), беларускі паэт, рэвалюцыянэр і вайсковец, палітычны вязень у царскай Расеі, у 1918 – сябра Беларускай Вайсковай Камісіі, у 1919 – старшыня Часовага беларускага нацыянальнага камітэту.

Continue reading Аляксандар Прушынскі (Алесь Гарун)

Францішак Аляхновіч

9 сакавіка 1883 у Вільні нарадзіўся Францішак Аляхновіч – загадчык рэпэртуару Беларускага Дзяржаўнага Тэатру ў часы БНР, беларускі драматург, тэатральны дзеяч, журналіст, вязень ГУЛАГ.

Continue reading Францішак Аляхновіч

Гасан Канапацкі

25 лютага 1879 г. у Менску нарадзіўся палкоўнік Гасан Канапацкі, беларускі вайсковец, дзяяч нацыянальна-вызвольнага руху.

Continue reading Гасан Канапацкі

Станіслаў Булак-Балаховіч

22 лютага 1883 г. на Браслаўшчыне нарадзіўся генэрал Станіслаў Булак-Балаховіч, беларускі военачальнік, камандзір Асобнага атраду войскаў БНР у Балтыі, адзін з кіраўнікоў збройнай антысавецкай барацьбы на Беларусі ў 1919-1920 гг.

Continue reading Станіслаў Булак-Балаховіч

Францішак Умястоўскі

10 лютага 1882 г. у Вільні нарадзіўся Францішак Умястоўскі, беларускі літаратар, журналіст, вайсковец, расстраляны саветамі ў Катыні

Continue reading Францішак Умястоўскі

Мэмарандум Ураду БНР на адрас Папы Рымскага – 1921 г.

7 лютага 1921 г. Урад БНР склаў Мэмарандум на адрас Папы Рымскага Бэнэдыкта XV. У гэтым дакумэнце беларускі ўрад крытыкаваў польскія касьцёльныя ўлады за актыўную палітычную і нацыяналістычную агітацыю, якую палякі-ксяндзы праводзілі сярод беларускіх каталікоў, а таксама прапанаваў пашырыць выкарыстаньне беларускай мовы ў касьцёле на Беларусі ў інтарэсах беларускіх вернікаў.

 

Яго Сьвятаблівасьці Сьвяцейшаму Айцу Папе Рымскаму
Ад Ураду Беларускай Народнай Рэспублікі

МЭМАРАНДУМ

Урад Беларускай Народнай Рэспублікі лічыць сваім абавязкам зьвярнуць увагу Апостальскага Пасаду, у інтарэсах Сьв. Каталіцкай Цэрквы, на тое, што ў гэты час адраджэньня Беларускай нацыі хрысьціянская навука ў касьцёде і школах Беларусі ня можа больш карыстацца польскай мовай, як тое гвалтоўна вайшло ў звычай ад цяжкіх часоў польска-маскоўскіх экспэрымэнтаў дэнацыяналізацыі беларускага народу. Беларуская мова павінна мець належачае ёй мейсца і ў беларускім касьцёле, і ў тым, што датычыцца рэлігійнай навукі ў беларускай школе.

Continue reading Мэмарандум Ураду БНР на адрас Папы Рымскага – 1921 г.

Этнічная чыстка супраць беларусаў Падляшша ў 1946 г.

У канцы студзеня і пачатку лютага 1946 польская нацыяналістычная банда , якой кіраваў капітан Рамуальд Райс “Буры”, зьдзейсьніла масавае забойства праваслаўных беларусаў на Беласточчыне. Пад час рэйду бандаю Райса было спалена пяць вёсак і па этнічнай прыкмеце забіта 79 праваслаўных беларусаў, уключна з малымі дзецьмі, жанчынамі і старымі.

Банда Райса складалася з прыкладна каля 200 чалавек — былых байцоў Арміі Краёвай зь Віленшчыны і мясцовых палякаў. У 1944 годзе банда Райса перайшла на Падляшша зь Віленшчыны. Пасьля афіцыйнага роспуску Арміі Краёвай Райс уступіў у войска камуністычнай Польшчы, але потым дэзэртаваў і далучыўся да антыкамуністычнага падпольля.

Continue reading Этнічная чыстка супраць беларусаў Падляшша ў 1946 г.

Браніслаў Тарашкевіч

20 студзеня 1892 г. у Віленскім павеце нарадзіўся Браніслаў Тарашкевіч, выбітны беларускі мовазнаўца і акадэмік, член Сэйму міжваеннай Польшчы, палітычны вязень у Польшчы і СССР.

Continue reading Браніслаў Тарашкевіч

Сустрэча дэлегацыі БНР зь Пілсудзкім – 03.01.1920

3 студзеня 1920 г. у Варшаве адбылася сустрэча Старшыні Рады Народных Міністраў БНР Антона Луцкевіча і Паўнамоцнага Прадстаўніка БНР у Польшчы Лявона Вітан-Дубейкаўскага зь Юзафам Пілсудзкім, начальнікам Польскай дзяржавы.

З пратаколу сустрэчы:

“Начальнік Польскае Дзяржавы адказаў, што ён (…) ужо даў інструкцыі (…), лічучы, што польская палітыка павінна паддзержаць тых беларусаў, якія ў справе свайго дзяржаўнага будаўніцтва хочуць ісьці поруч з Польшчай. Далей пан Пілсудзкі заявіў, што ён – як аб гэтым ён ужо раз казаў пану Луцкевічу – дагэтуль у беларускай справе нічога ня мог зрабіць з прычыны [стаўленьня] Антанты і з гэтай жа прычыны ня мог паддзержываць у сваіх гутарках з англічанамі нават справы Ўкраіны (…)

Паводле рахунку Пілсудзкага, да моманту разьвязкі пытаньня аб Беларусі на доўгі час ёсьць яшчэ каля году. За гэты час беларусы павінны зрабіць вялікую работу і выявіць якнайбольш актыўнасьці ў культурна-прасьветнай рабоце й прапагандзе, у чым [польскія] акупацыйныя ўласьці гатовы аказваць помач.(…)

Начальнік Дзяржавы адказаў, што (…) павінен прыехаць з Лондона і Парыжа міністар загранічных спраў Патэк і ангельскі генэрал, выкліканы цяпер у Лондан. Яны дадуць пэўныя весткі аб [стаўленьні] Антанты ў зьвязку з фактам разгрому Дэнікіна, а тады будзе ўсё ясна, і магчыма, што ён, Пілсудзкі, здолее ўчыніць больш станоўчыя крокі ў беларускім пытаньні.”

Барыс Рагуля

1 студзеня 1920 г. у Наваградзкім павеце нарадзіўся Барыс Рагуля, намесьнік Старшыні Рады БНР, вайсковец, мэдык, выбітны дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе.

Ягоны бацька быў лекарам, але памёр падчас эпідэміі тыфусу, калі Барысу было толькі два гады. Маці з сынам пераехалі ў Любчу. Пасьля заканчэньня акушэрскіх курсаў у Варшаве маці атрымала працу ў наваградскім шпіталі ў 1930 г.

Таксама ў 1930 годзе Барыс паступіў у беларускую гімназію. Польскія ўлады ў рамках палітыкі дыскрымінацыі беларусаў у Заходняй Беларусі закрылі беларускую гімназію ў 1935 г., Барыс быў вымушаны перайсьці ў польскую гімназію імя Адама Міцкевіча, дзе атмасфэра была вельмі няспрыяльная і дыскрымінацыйная ў адносінах да беларусаў.  Ён закончыў гімназію ў 1938 г. і здаў уступныя іспыты на мэдычны факультэт Унівэрсытэту імя Стэфана Баторыя ў Вільні. Аднак польскія ўлады не далі яму магчымасьці вучыцца і ў абыход закону забралі ў армію.

У чэрвені 1939 году Б. Рагуля скончыў польскую афіцэрскую школу ў Зэмбраве, быў прызначаны камандзірам эскадрону ў 42-м палку польскага войска ў Беластоку. У верасьні 1939 г. ён ваяваў супраць нацыстаў у складзе польскага войска на мяжы Польшчы і Ўсходняй Прусіі. Барыс Рагуля трапіў у палон, адкуль у 1940 г. уцёк на радзіму ў Заходнюю Беларусь, якую ў той жа самы час акупаваў СССР.  Працаваў настаўнікам у школе ў Любчы.

Continue reading Барыс Рагуля