Category Archives: Гістарычныя дакумэнты

Адозва Рады і Ўраду БНР пра супрацу з габрэйскім народам

У традыцыйнай адозве ўладаў БНР да 25 сакавіка 1921 г. была сфармуляваная пазыцыя БНР адносна супрацоўніцтва зь беларускай габрэйскай меншасьцю. Яна абазначалася ў дакумэнце як адзін з аўтахтонных народаў Беларусі і як неад’емны складнік беларускай палітычнай нацыі. Існавалі праекты дакумэнтаў БНР, у якіх прадугледжваўся афіцыйны статус габрэйскай мовы (ідыш), а таксама расейскай і польскай моваў.

Габрэйскія палітычныя партыі ўдзельнічалі ў Першым Усебеларускім Зьезьдзе і ўвайшлі ў склад Рады БНР на першых этапах яе існаваньня. Этнічныя габрэі ёсьць сярод вядомых дзеячоў БНР: адзін з суаўтараў Трэцяй Устаўной Граматы Майсей Гутман, кіраўнік дыпляматычнага прадстаўніцтва ў краінах Скандынавіі Ісак Лур’е, міністар па справах нацыянальных меншасьцях Самуіл Жытлоўскі і іншыя.

У першай палове 20. стагодзьдзя ў Беларусі жыло больш за 1 мільён габрэяў. Большая частка беларускага габрэйства загінула падчас Галакосту.

Тэкст адозвы:

Continue reading Адозва Рады і Ўраду БНР пра супрацу з габрэйскім народам

Вялікі князь Вітаўт Кейстутавіч

4 жніўня 1392 года на чале Вялікага княства Літоўскага стаў князь Вітаўт Кейстутавіч.

Вітаўт Вялікі застаўся ў гісторыі як найбольш яскравы валадар Вялікага княства Літоўскага. За Вітаўтам сярэднявечная беларуска-літоўская дзяржава дасягнула найбольшай магутнасьці і памераў: ад Пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курску да Галіцыі. У час Грунвальдзкай бітвы (1410) Вітаўт асабіста ўзначальваў літоўскія войскі (Полацкая, Віцебская, Гарадзенская, Пінская, Ваўкавыская, Лідзкая, Слонімская, Амсьціслаўская і інш. харугвы), якія былі асноўнай сілай у разгроме крыжакоў.

Continue reading Вялікі князь Вітаўт Кейстутавіч

Дэклярацыя аб сувэрэнітэце Беларусі – 27.07.1990

27 ліпеня 1990 г. Вярхоўны Савет БССР прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларускай ССР.

Паводле Дэклярацыі, Беларусь абвяшчалася сувэрэннай дзяржавай, “якая ўсталявана на аснове ажыцьцяўленьня беларускай нацыяй яе неад’емнага права на самавызначэньне, дзяржаўнасьці беларускай мовы, вяршэнства народа ў вызначэньні свайго лёсу”. Сілу канстытуцыйнага закона Дэклярацыя набыла толькі 25 жніўня 1991 г.

З 1991 па 1996 гг. 27 ліпеня адзначалася ў якасьці Дня Незалежнасьці Рэспублікі Беларусь.

Тэкст дэклярацыі:

Continue reading Дэклярацыя аб сувэрэнітэце Беларусі – 27.07.1990

Беларускае Прэс-Бюро ў Нью-Ёрку – 1921 г.

У 1921 годзе сіламі Рады БНР было створанае Беларускае Прэс-Бюро ў Нью-Ёрку, мэтай якога быў распаўсюд інфармацыі у амэрыканскім грамадзтве і сярод выхадцаў зь Беларусі ў ЗША, арганізацыя мерапрыемстваў. Аналягічныя бюро дзейнічалі ў іншых замежных гарадах, у тым ліку Коўне і Бэрліне.

Паведамленьне зь бюлетэню Беларускага Прэс-Бюро ў Коўне за 16.06.1921 (№103):

Бѣлорусская работа въ Америкѣ

Въ Нью-Іоркѣ съорганизовалось бѣлорусское прессъ-бюро, ставящее своей цѣлью ознакомленіе американскаго и русскаго общества въ Америкѣ съ тѣмъ, что происходитъ въ Бѣлоруссіи, борющейся за свою независимость. Предположено также привлекать русскія организаціи къ участію въ работѣ, главной цѣлью которой будетъ помощь Бѣлоруссіи моральная и матеріальная.

Бѣлорусское прессъ-бюро будетъ заниматься распространеніемъ среди выходцевъ изъ Бѣлоруссіи газетъ, книгъ и другихъ изданій на бѣлорусскомъ языкѣ и всякаго рода информацій, а также устройствомъ лекцій, докладовъ и рефератовъ по бѣлорусскому вопросу.

Платформа бѣлорусскаго прессъ-бюро въ Америкѣ: независимость и недѣлимость Бѣлоруссіи и переходъ земель и власти въ руки народа.

(паводле Архіваў БНР, Том 1, Кніга 2, с.1127)

Стварэньне беларускіх радаў у рэгіёнах БНР

20 красавіка 1918 Рада БНР разаслала па рэгіёнах БНР загад аб стварэньні мясцовых рад (выбарных органаў БНР) і прыняцьці імі на сябе ўлады ад нямецкіх акупантаў.

У наказе адзначалася, што

“Беларускія Рады маюць мэтаю дзяржаўную незалежнасьць Беларусі, разьвіцьцё і паўсюднае пашырэньне беларускай культуры”.

Дзеля дасягненьня гэтай мэты Рады былі абавязаны:

Continue reading Стварэньне беларускіх радаў у рэгіёнах БНР

Тэлеграмы аб незалежнасьці БНР – 18.04.1918

18 красавіка 1918 урадам галоўных эўрапейскіх краінаў былі накіраваныя радыёграмы аб абвяшчэньні незалежнасьці Беларусі

Телеграмма на радіо-телеграфъ

По порученію Рады Бѣлорусской Народной Республики настоящимъ доводится до свѣдѣнія народовъ и правительствъ Европы о нижеслѣдующемъ:

9 Марта нов. ст. 1918 г. въ г. Минскѣ-Бѣлорусскомъ Исполнительный Комитетъ I Всебѣлорусскаго Съѣзда, выполняя волю Съѣзда, выраженную въ постановленіяхъ его отъ 30—31 Декабря 1917 г. конституировалъ Бѣлорусскую Народную Республику.

Пользуясь правомъ, представленнымъ ему Всебѣлорусскимъ Съѣздомъ, Исполнительный Комитетъ его, пополненный представителями національныхъ меньшінствъ края, въ одномъ изъ послѣдующихъ своихъ засѣданій включилъ въ свой составъ представителей земскихъ и городскихъ самоуправленій Бѣлоруссіи и послѣ этого былъ переименованъ въ Раду Бѣлорусской Народной Республики, каковая отнынѣ впредь до Учр. Соб. Бѣл. несетъ отвѣтственность за судьбы народа, принимая во вниманіе необходимость защиты державныхъ правъ бѣлорусскаго народа, его государственнаго будущаго и сохраненія въ цѣлости его территоріи, раздѣленной нынѣ на три части старыми окопами и новой оккупаціонной линіей германскихъ войскъ. Рада Бѣлорусской Народной Республики въ засѣданіи своемъ отъ 24 Марта 1918 г. съ участіемъ представителей Бѣло-русской Рады въ Вильиѣ, объединяющей бѣлорусскій народъ за кордономъ выдала Уставную Грамоту къ народамъ Бѣлоруссіи о державной не-зависимости Бѣлорусской Народной Республики.

Continue reading Тэлеграмы аб незалежнасьці БНР – 18.04.1918

Консульства БНР у Турэччыне

9 красавіка 1921 г. палкоўнік Іван Ермачэнка, былы ад’ютант знакамітага генэрала Врангеля, прызначаны генэральным консулам БНР у Канстантынопалі (цяпер Стамбул, Турэччына). У сфэры адказнасьці генэральнага консула знаходзіліся ўсе Балканы. Беларускія консульскія аддзелы былі заснаваныя таксама ў Сэрбіі і Баўгарыі.

Беларускае консульства ў Канстантынопалі прапрацавала да чэрвеню 1922 г. Архівы консульства цяпер захоўваюцца ў Дзяржаўным Архіве Расейскае Фэдэрацыі (Масква).

Ніжэй ліст І. Ермачэнкі Вацлаву Ластоўскаму (Коўна) ад чэрвеня 1921 г. (на расейскай мове):

Continue reading Консульства БНР у Турэччыне

Беларуская мова – дзяржаўная ў БНР – 03.04.1918

3 красавіка 1918 выйшла прэсавае паведамленьне пра аб’яўленьне беларускай мовы дзяржаўнай і абавязковай моваю Беларускае Рэспублікі.

Пры тым, што беларуская мова абвяшчалася дзяржаўнай і абавязковай моваю рэспублікі, нацыянальным меншасьцям у Беларусі (галоўнымі зь якіх былі расейцы, палякі і габрэі) прадстаўлялася права карыстацца сваімі мовамі пры афіцыйнай камунікацыі зь дзяржаўныім ўстановамі. Такім чынам, у БНР былі закладзеныя асновы для палітыкі шматмоўнасьці, якая працягвалася і ў першыя гады БССР:

“Народный Секретаріать Бѣлорусской Народной Республики принялъ постановленіе объ объявленіи бѣлорусскаго языка государственнымъ и обязательнымъ языкомъ Республики. Національнымъ меньшинствамъ Бѣлоруссіи предоставляется пользоваться своимъ языкомъ в оффиціальныхъ сношеніяхъ съ государственными учрежденіями. Всѣ акты, документы и переписка правительственныхъ установленій должны совершаться на государственномъ бѣлорусскомь языкѣ.”

Віншаваньне з угодкамі БНР ад Кангрэсу ЗША – 2.4.1978

У 1978 годзе Кангрэс ЗША з падачы кангрэсвуман М.Р. Оўкар выдаў афіцыйнае віншаваньне беларускай грамадзе з 60-годзьдзем абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі.

Continue reading Віншаваньне з угодкамі БНР ад Кангрэсу ЗША – 2.4.1978

Віншаваньне з Днём Волі ад прэзыдэнта ЗША Джорджа Буша (старэйшага) – 1989

Афіцыйнае віншаваньне з гадавінай абвяшчэньня незалежнасьці БНР ад прэзыдэнта ЗША Джорджа Буша (старэйшага), 1989 г.

БЕЛЫ ДОМ
ВАШЫНГТОН

31 сакавіка 1989 г.

Я рады вітаць усіх, хто разам зь Беларускім Каардынацыйным Камітэтам ушаноўвае 71-я ўгодкі Беларускай Незалежнасьці.

Адзначаючы гэтую падзею, мы ўшаноўваем багатую нацыянальную спадчыну, якою Беларусь дзялілася са сьветам на працягу стагодзьдзяў. Мы сьвядомыя таго, што нельга згасіць людзкую прагу да свабоды нават дзесяцігодзьдзямі часу. Я ўхваляю вас у вашых намаганьнях трымаць нядолю беларусаў перад увагаю амэрыканцаў, якім пашасьціла жыць у свабодным грамадзтве.

Continue reading Віншаваньне з Днём Волі ад прэзыдэнта ЗША Джорджа Буша (старэйшага) – 1989